พุทธวิทยาน่ารู้ (๑๑)

---

พุทธวิทยาน่ารู้(๑๑) โดย พระครูศรีโชติญาณ (พระมหาแสวง โชติปาโล) วิจัยเรื่อง "จิตเดิม" ตอนจบ ตอนที่ผ่านมา ก็คำที่ว่า "จิตปภัสสร หรือจิตผ่องใส" ในที่นี้ท่านหมายถึง จิตที่เป็นภวังค์ ซึ่งจะเกิดได้ทีหลังปฏิสนธิ ต้นวิถีจิต หรือท้ายวิถีจิต หรือขณะนอนหลับสนิทๆ โดยไม่มีการฝันเลยแม้แต่น้อย นั่นแหละจิตดวงนั้นแหละท่านจัดเป็นจิต "ปภัสสร" ในพุทธภาษิตนี้ ไม่ใช่จิตดวงเดิม หรือจิตที่หมดจดจากกิเลสทั้งปวงทั้งอย่างหยาบ อย่างกลาง และอย่างละเอียด เพราะถ้าเป็นจิตที่หมดจดจากิเลสทั้งปวงจริงๆ แล้ว มรรค ๔ มีโสดาปัตติมรรคเป็นต้น ที่ผู้ปฏิบัติทำให้เกิดขึ้น ก็จะกลายเป็นโมฆะไปเปล่าๆ เพราะในวิภาวนีฎีกาปริจเฉทที่ ๗ พระสุมังคลสามีเถราจารย์ได้อธิบายเกี่ยวกับเรื่องอนุสัยไว้ว่า ตราบใดที่มรรค ๔ มรรคใดยังไม่เกิดขึ้น อนุสัยกิเลสชนิดละเอียดซึ่งเป็นเสมือนรากเหง้าของกิเลสอย่างกลาง และอย่างหยาบ จะขาดเองโดยพลการไม่ได้ ดังนั้น จึงเป็นข้อความที่ทำให้เข้าใจได้แล้วว่า คำว่า "จิตผ่องใส" ในที่นี้ก็หมายถึง ยังไม่ขุ่นมัวไปด้วยกิเลสอย่างกลางนั่นเอง แต่กิเลสอย่างละเอียด คือ อนุสัยก็ยังมีอยู่อย่างสมบูรณ์

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [30 ม.ค. 2550 , 11:44:42 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 1 ส่วนคำว่า"จรมา" นั้น ท่านแลไปตามศัพท์ของคำว่า "อาคันตุกะ" เฉยๆ เท่านั้น เพราะกิเลสมิใช่มีที่อยู่เป็นเอกเทศส่วนหนึ่งต่างหาก ที่จริงก็อยู่ในจิตของมนุษย์และสัตว์ทุกดวงนั่นเอง เว้นไว้แต่จิตของพระขีณาสพและโลกุตตรจิตเท่านั้น กิเลสอย่างละเอียดที่นอนเนื่องอยู่ในจิตทุกดวงดังว่านั้น เมื่อได้รับปัจจัยภายนอกมีอารมณ์ที่ปรารถนาเป็นต้น ากระทบเข้าก็ทำให้จิตขึ้นวิถี กลายเป็นจิตรัก จิตชัง ที่เราเรียกว่า กิเลสอย่างกลางนั่นเอง แต่ความรัก และความชังที่เป็นกิเลสอย่างกลางนั้น มันเกิดขึ้นสัมปยุตกับจิตบางครั้งเท่านั้ ท่านจึงเปรียบเหมือนกับแขกที่จรมา เพียงเท่านี้ก็พอจะทำความเข้าใจให้เกิดขึ้นได้แล้ว แต่เพื่อความสมบูรณ์ของอรรถาธิบาย จึงใคร่ขอยกข้อความจากอรรถกถา เอกนิบาต อังคุตตรนิกาย ภาค ๑ หน้า ๔๕ ข้อ ๔๙-๕๐ ถ่ายทอดมาให้ผู้อ่านรับทราบเสียเลยว่า บทว่า "ปภสฺสรํ" แปลว่า ผ่องใส คือ บริสุทธิ์ ภวังคจิต ชื่อว่าจิต ถามว่าจิตมีวรรณะหรือ? ตอบว่า ไม่มี เพราะสีเขียวเป็นต้น หรือสีอย่างใดอย่างหนึ่งไม่มี ท่านจึงเรียกว่า ปภัสสร เพราะเป็นจิตที่บริสุทธิ์ ..แม้จิตนี้จัดเป็นจิตที่บริสุทธิ์ เพราะเป็นจิตที่ปราศจากอุปกิเลส ฉะนั้น จึงเป็นปภัสสร

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [30 ม.ค. 2550 , 11:46:40 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 2 พระดำรัสที่ว่า "ตญฺจโข" ได้แก่ ภวังคจิตดวงนั้น พระดำรัสที่ว่า "จรมา" หมายถึง เกิดขึ้นในชวนะ ขณะหลังจากที่ไม่ใช่สหชาติ บทว่า "อุปกิเลสทั้งหลาย" ท่านแก้ว่า ที่ท่านตรัสว่าเป็นจิตเศร้าหมองก็เพราะถูกราคะเป็นต้น ทำให้เศร้าหมอง ขยายความต่อไปว่า อุปมาเหมือนกับมารดาบิดาหรืออาจารย์และอุปัชฌาจารย์ผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยอาจาระ เมื่อได้รับคำติฉินนินทาเสียชื่อเสียง อันสืบเนื่องมาจากบุตรทั้งหลาย และอันเตวาสิกสัทธิวิหาริกผู้ไม่มีศีล มีความประพฤติชั่ว ไม่มีวัตรฏิบัติก้เพราะค่าที่ตนยังมิได้ฝึก มิได้ให้การศึกษา ให้โอวาท และยังมิทันพร่ำสอนบุตร และอันเตวาสิกสัทธิวิหาริกของตนๆ ข้อนี้ฉันใด ข้ออุปไมยก็เปรียบเทียบฉันนั้น ควรเห็นว่าภวังคจิตเหมือนมารดาบิดาและอุปัชฌาอาจารย์ผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยอาจาระ ภวังคจิตที่บริสุทธิ์ตามปกติจะต้องมาเป็นจิตที่เศร้าหมองไป เพราะอุปกิเลสที่จรมาซึ่งเกิดขึ้นแก่จิตที่สหรคตด้วยโลภะเป็นต้น มีสภาพรัก ชัง และหลงไปในชวนะขณะ ก็เหมือนกับการได้รับคำติฉินนินทาเสื่อมเสียชื่อเสียงของมารดาบิดาเป็นต้นเหล่านั้น อันสืบเนื่องมาจากบุตรเป็นต้น

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [30 ม.ค. 2550 , 11:47:19 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 3 "ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ ตญฺจ โข อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ วิปฺปมุตฺติ" ความว่า "ภิกษุทั้งหลาย จิตนี้ประภัสสร ก็จิตนั้นแล หลุดพ้นแล้วจากอุปกิเลสทั้งหลายที่จรมา" ในเอกนิบาตอังคุตตรนิกาย อรรถกถา ภาค ๑ หน้า ๔๕ ข้อ ๕๐ ท่านแก้ว่า จิตก็คือ ภวังคจิตนั่นเอง พระดำรัสที่ว่า "หลุดพ้นแล้ว" หมายถึง เป็นจิตที่หลุดพ้นจากอุปกิเลสทั้งหลายที่จรมา ซึ่งเกิดขึ้นด้วยอำนาจของกุศลที่สัมปยุตด้วยญาณมีเหตุ ๓ เป็นต้น ได้รับการสรรเสริญ มีชื่อเสียง สืบเนื่องมาจากบุตรเป็นต้น ซึ่งเป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยอาจาระ ก็เพราะเหตุที่บุตรเป็นต้นของตนเหล่านั้นั่นแหละ เป็นคนดีงาม ด้วยเหตุที่ได้รับการศึกษาได้รับโอวาทและคำพร่ำสอน ฉันใด ภวังคจิตดวงนี้ที่พระมหามุนีตรัสว่า "หลุดพ้นแล้วจากอุปกิเลสที่จรมา" ก็ด้วยอำนาจแห่งกุศลจิต ซึ่งเกิดขึ้นในขณะของชวนะฉันนั้นฯ

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [30 ม.ค. 2550 , 11:47:57 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 4 ตามที่ได้ยกข่อความจากอาคตสถานมาแสดงเทียบเคียงให้เห็นดังนี้แล้ว ผู้อ่านก็พอจะทราบได้ว่าอะไรเป็นอะไร แต่ขอให้ทัศนะไว้นิดหนึ่งว่า ในฐานะที่เราเป็นชาวพุทธ บางครั้งถึงกับอุทิศเพศบวชมาเป็นเวลานานก็มี ขอร้องให้พากันเชื่อพระบาลีและอรรถกถาอันเป็นหลักปริยัติฝ่ายเถรวาทเถิด เพราะจะเป็นปัจจัยให้เกิดทิฐิวิสุทธิ คือความเห็นที่ถูกต้องในส่วนของพระปริยัติศาสนาขึ้นได้ แม้จะเกิดศรัทธาให้ลงมือปฏิบัติ ก็เชื่อเหลือเกินว่าต้องไม่ผิดแน่ เพราะเมื่อปริติถูกก็เป็นเหตุให้เกิดปฏิบัติถูก อันเป็นเสมือนเงาตามตัวอยู่แล้ว แต่ถ้าไม่ยอมเชื่อโดยยกตัวเสมอกับอรรถกถาเสียแล้วก็เป็นเรื่องที่ช่วยไม่ได้ โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [30 ม.ค. 2550 , 11:48:23 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 5 กราบขอบพระคุณในคำอธิบายขยายความเรื่อง จิตเดิม จากหลวงพ่อค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [30 ม.ค. 2550 , 13:18:45 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 6 มาทำความเข้าใจเรื่องจิตประภัสสรต่อค่ะ กราบขอบพระคุณมากค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [30 ม.ค. 2550 , 19:29:28 น.] ( IP = 124.121.176.190 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด