|
มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ |
|||||||||
| Moonlanithi |
Vipassana Meditation |
OnlineStudy thai english |
Article |
สำนักวิปัสสนา อ้อมน้อย |
กิจกรรม | About Us |
|
มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ |
|||||||||
| Moonlanithi |
Vipassana Meditation |
OnlineStudy thai english |
Article |
สำนักวิปัสสนา อ้อมน้อย |
กิจกรรม | About Us |
ผ่านเมฆมองจันทร์ (๙)
ผ่านเมฆมองจันทร์ (๙)
ตอนที่ ๘
อินทรีย์ ๕ - พละ ๕
ในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน
อินทรีย์ ๕ และพละ ๕ จึงเป็นสิ่งสำคัญ
เพราะเมื่ออินทรีย์มีการปรับให้พอดี
ก็จะมีกำลังแก่กล้าปรีชามากขึ้น
ญาณปัญญาจึงจะเกิดขึ้นตามลำดับ
สิตางศุ์รู้สึกดีใจที่มีโอกาสได้ช่วยงานของพ่อ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคำสัญญาที่จะช่วยท่านเดินเคาะประตูบ้านเพื่อเชักชวนเพื่อนร่วมเกิดแก่เจ็บตายให้ออกมาศึกษาเรื่องราวเกี่ยวกับชีวิตนั้น
บัดนี้เธอได้ทำตามคำมั่นนั้นแล้ว แม้ว่าเธอจะต้องรู้สึกว้าเหว่ที่ต้องเดินไปตามลำพังอย่างเดียวดายแต่เธอก็ภูมิใจเพราะนอกจากการให้ความเห็นถูกแล้ว เธอยังได้แก้ปัญหาในการเดินทางถูกให้กับเขาเหล่านั้นด้วย
อาจารย์ขา หนูรู้สึกว่าตัวเองปฏิบัติวิปัสสนามาก็หลายปีแล้ว แต่ทำไมไม่เห็นมีอะไรเกิดขึ้นเลย การปฏิบัติของหนูดูเหมือนยังล้าหลังอยู่
สมาชิกคนหนึ่งตั้งคำถามขึ้นมา หลังจากที่ออกจากห้องปฏิบัติมาเพียงไม่กี่วัน คำพูดที่ได้รับฟังทำให้สิตางศุ์ต้องรีบขัดขึ้นมาว่า
โดย สัตตบงกช [18 ธ.ค. 2549 , 00:07:49 น.] ( IP = 58.9.91.32 : : )
สลักธรรม 1
ขอโทษนะคะคุณ ห้ามคิดอย่างนี้เด็ดขาด ห้ามคิดว่าหนทางที่เราปฏิบัติอยู่นี้ไม่ใช่ การพูดเช่นนี้เป็นการหมิ่นประมาทพระวิปัสสนากรรมฐาน ซึ่งเป็นการทำลายศรัทธาของอินทรีย์ อันเป็นความเชื่อที่เราเคยมีมาว่าหนทางนี้เป็นทางสู่ความพ้นทุกข์ และยังเป็นการตัดศรัทธาพละของตนเองอีกด้วย
คุณฟังให้ดีนะ.... เวลาที่เรากำลังปฏิบัติอยู่นี้อุปมาเหมือนต้นไม้นอกฤดูกาล เช่นต้นมะม่วง ซึ่งเมื่อยังไม่ถึงเวลา ยังไงๆ มันก็ไม่ออกลูก แต่เรามีหน้าที่รักษาดูแลสภาพความเป็นไม้ยืนต้นไว้ให้ดี รดน้ำพรวนดินอย่าให้มันเฉาตายไปซะก่อน คุณเองก็ศึกษาพระอภิธรรมมามาก เข้าปฏิบัติก็หลายครั้ง หากเปรียบไปก็เจริญขึ้นมาเป็นต้นมะม่วงแล้ว ก็อย่าเปลี่ยนแปลงตนเองเป็นต้นไม้เลื้อย ซึ่งไม่มีทางที่จะให้ลูกมะม่วงได้ แต่ตอนนี้อาจจะยังไม่ถึงเวลาที่จะออกลูกเท่านั้นเอง
ในเมื่อพระคัมภีร์ท่านกล่าวเอาไว้ว่า สติปัฏฐานคือ กาย เวทนา จิต ธรรม เป็นทางสายเดียวที่จะพาเราสู่ความพ้นทุกข์ ก็จงมั่นใจเลยว่า ทางสายนี้ เป็นทางเดียวเท่านั้นที่เราจะต้องเดินไป แต่ที่เรายังไม่ได้ผลก็เพราะเหตุที่เราสร้างยังไม่พอ หรือยังไม่ถึงเวลา สรุปก็คือเหตุปัจจัยมันยังไม่พรั่งพร้อม แต่ถ้าเมื่อใดที่เหตุปัจจัยพรั่งพร้อมผลย่อมพรั่งพรูเอง ฉะนั้นเราต้องทำตนให้มั่นคงเป็นเหมือนไม้ยืนต้น อย่าหวั่นไหวเลื้อยไหลเหมือนไม้ล้มลุก
แต่หนูเข้าปฏิบัติทีไร ตามปัจจุบันไม่ทัน เลยรู้สึกหงุดหงิดค่ะ และเป็นอย่างนี้บ่อยๆ
ที่บอกว่าตามปัจจุบันไม่ทันนั้นเป็นเรื่องธรรมดา....คุณเองก็เคยเรียนเรื่องอินทรีย์ และพละมาแล้วไม่ใช่หรือ
หนูลืมไปแล้วค่ะ โดย สัตตบงกช
สลักธรรม 2
ถ้าอย่างนั้น อาจารย์จะทบทวนให้ฟังอีกครั้งนะ ทั้งอินทรีย์และพละนี้ต่างมีองค์ประกอบอยู่ ๕ ประการ คุณพอจะจำได้ไหมว่ามีอะไรบ้าง
อ๋อ มีศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา ค่ะ
ถูกต้องค่ะ ธรรมทั้ง ๕ นี้มีชื่อเรียกว่า อินทรีย์ เพราะหมายถึงธรรมที่เป็นใหญ่ในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ในบางครั้งก็เรียกว่า พละ เพราะเป็นเสมือนกำลังพล ๕ กองทัพที่คอยหนุนอินทรีย์ให้ มีกำลังที่จะสู้รบกับกิเลสขึ้นมาใหม่ เพราะถ้าปฏิบัติไปนานๆ อำนาจของอินทรีย์ ๕ ก็อาจลดน้อยถอยลง ซึ่งผู้ปฏิบัติก็ต้องสร้างขึ้นมาใหม่เรียกว่า พละ ได้แก่
๑. ศรัทธา คือความเลื่อมใสอย่างแรงกล้า มุ่งหน้าที่จะปฏิบัติบำเพ็ญวิปัสสนาธุระเพื่อให้ได้มาซึ่งมรรคผล ซึ่งองค์ธรรมได้แก่ สัทธาเจตสิก ศรัทธานี้มีหน้าที่ทำลายอสัทธิยะ คือความไม่เชื่อให้หมดไป
๒. วิริยะ คือ ความองอาจกล้าหาญอย่างแรงกล้าที่จะพากเพียรปฏิบัติวิปัสสนา โดยไม่มีความย่อท้อ สะดุ้งกลัวหรือหวาดเกรงว่าจะมีอะไรเกิดขึ้น เพียงเพื่อได้มาซึ่งมรรคผลนิพพาน ซึ่งองค์ธรรมได้แก่ วิริยะเจตสิก เมื่อวิริยะเกิดขึ้น โกสัชชะ คือความเกียจคร้าน ก็จะถูกทำลายให้หมดไป
๓. สติ คือความระลึกได้อย่างถูกต้องที่เป็นไปกับนามรูปไม่ขาดสายติดต่อกัน จนกระทั่งปรากฏเด่นชัดเป็นพิเศษ ความพิเศษนี้เพื่อกำจัดกิเลสร้ายที่ไม่ให้มาเพื่อจะได้ถึงซึ่งมรรคผลนิพพาน อำนาจของสตินี้จะประหาร ปมาทะ คือความประมาท โดยเฉพาะสติพละนี้ยิ่งเพิ่มพูนมากเท่าไรยิ่งจะให้ผลดีต่อผู้ปฏิบัติเท่านั้น องค์ธรรมได้แก่ สติเจตสิก โดย สัตตบงกช
สลักธรรม 3
๔. สมาธิ คือความสงบตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์ของวิปัสสนาที่กำลังกำหนด ด้วยเจตนาเพื่อให้ได้มาซึ่งมรรคผลนิพพาน อำนาจของสมาธิประหาร ๒ ตัว คือ วิเขปะ ความซัดซ่าย ไม่หยุดนิ่งแห่งจิต และอุธัจจะ ความฟุ้งซ่านแห่งจิต องค์ธรรมของสมาธิได้แก่ เอกัคตาเจตสิก
๕. ปัญญาพละ คือการกำหนดรู้แจ้งสอดส่องในธรรมปฏิบัติอย่างแรงกล้าเป็นพิเศษเพื่อจะทำลายกิเลสอันเป็นอริร้ายโดยไม่มีความย่อท้อเบื่อหน่ายหรือสะดุ้งกลัวหวั่นไหว เพื่อบรรลุซึ่งมรรคผลนิพพาน อำนาจของปัญญาประหารโมหะอวิชชานั้นให้ออกไป องค์ธรรมได้แก่ ปัญญาเจตสิก
แต่คุณต้องทำความเข้าใจด้วยนะว่าศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา ที่กล่าวมานี้เราไม่มีทางรู้เลยว่า วันนี้อินทรีย์ข้อใดจะมีมากหรือน้อย แต่โดยทั่วๆไปแล้ว ตอนแรกที่เราเข้าไปปฏิบัติแทบทุกรายศรัทธาจะมีมาก ศรัทธานำหน้าไปเข้าห้องปฏิบัติไปเลย แล้วมีความเพียรขยันที่จะปฏิบัติมาก อารมณ์ใดเกิดขึ้นจะรีบกำหนด บางท่านกำหนดซะเหนื่อยไปเลย
นอกจากนี้สติก็ยังมากเพราะผู้ปฏิบัติจะคอยระวังตัวเป็นพิเศษ ในขณะที่สมาธิ กับปัญญามักจะเกิดขึ้นน้อย โดยเฉพาะเมื่อเข้าปฏิบัติใหม่ๆ ผู้ปฏิบัติยังไม่สามารถตั้งมั่นอยู่กับปัจจุบันรูป-ปัจจุบันนามได้ ความฟุ้งซ่านย่อมเกิดขึ้นเป็นธรรมดา ท่านจึงบอกว่าผู้ปฏิบัติต้องปรับอินทรีย์ให้เท่ากัน.....
แล้วจะปรับให้เท่ากันได้อย่างไรคะอาจารย์ โดย สัตตบงกช
สลักธรรม 4
นี่ไง พอกล่าวคำนี้ หลายๆ คนก็สงสัยว่าแล้วจะปรับอย่างไร ซึ่งตรงนี้ไม่ใช่หน้าที่ของผู้ปฏิบัติเลย แต่เป็นหน้าที่ของอาจารย์ผู้สอบอารมณ์มาช่วยแก้ให้ หรือไม่อินทรีย์เขาจะทำหน้าที่ปรับกันเอง หน้าที่ของโยคาวจรหรือผู้ปฏิบัตินั้นมีเพียงแค่ ตรงดิ่งแห่งการมอง คือ พยายามอยู่กับปัจจุบัน และเรียกชื่อให้ถูกต้อง คือรู้ว่าเป็นรูปอะไร หรือเป็นนามอะไร เท่านั้น
ขอให้รู้แต่เพียงว่าพอปฏิบัติไปๆ แล้ว หากเผลอตกไปจากอารมณ์วิปัสสนา ก็แสดงว่าขณะนั้นอินทรีย์อ่อนลงแล้ว ก็ต้องเริ่มต้นใหม่ เจตนาที่เริ่มต้นใหม่นั่นแหละเป็นการเพิ่มพละธรรมเข้าไปเอง ....
เช่นขณะที่นั่งอยู่ พอปฏิบัติไปสักพักแล้วเริ่มฟุ้งไป ก็ให้กลับมาเริ่มต้นที่รูปนั่งใหม่ พอรูปนั่งกลับมาวิริยะก็กลับมาแล้ว พอวิริยะกลับมาท่านก็ดึงสมาธิของท่านกลับมาทำหน้าที่ปรุงกันเองในตอนนั้น ซึ่งมิใช่หน้าที่ของเรา ฉะนั้น ในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานอินทรีย์ ๕ และพละ ๕ จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะเมื่ออินทรีย์มีการปรับให้พอดีก็จะมีกำลังแก่กล้าปรีชามากขึ้น ญาณปัญญาจึงจะเกิดขึ้นตามลำดับ แต่คุณต้องเข้าใจนะว่า ต้องมีเหตุปัจจัยพร้อม ผลจึงจะเกิดขึ้น
...แต่ตอนนี้อาจารย์ขอถามก่อนว่าเวลาที่คุณเข้าปฏิบัตินั้น คุณทำอะไรบ้าง
หนูก็พยายามปฏิบัติให้มากที่สุด ใช้เวลาที่มีอยู่น้อยให้คุ้มกับที่ได้ลางาน หนูจึงพยายามคอยสังเกตอิริยาบถตลอดเวลาเพื่อดูทุกข์ที่เกิดขึ้น แล้วจึงค่อยแก้ไข โดย สัตตบงกช
สลักธรรม 5
แล้วเวลารับประทานอาหาร อาบน้ำ ซักผ้าล่ะ คุณปฏิบัติอย่างไร
หนูก็รีบๆ ทำ แล้วจะได้ไปปฏิบัติต่อ ก็หนูเกรงว่าอารมณ์กรรมฐานที่หนูทำไว้จะไม่ติดต่อกัน
อาจารย์เข้าใจแล้วล่ะ ที่คุณถามว่าทำไมการปฏิบัติของคุณจึงไม่เจริญเท่าที่ควร ก็เพราะคุณไปทำในสิ่งที่ล้วนเป็นข้อห้ามนั่นเอง เช่นมีข้อหนึ่งกำหนดว่า ห้ามรู้สึกว่ากำลังทำกรรมฐาน เคยปฏิบัติตนอย่างไรก็ทำอย่างนั้น และห้ามทำสำรวมคอยระวังไม่ให้เผลอ แล้วยังห้ามตั้งใจแรงในการสังเกตดูทุกข์ เพราะบางท่านมีความเข้าใจมาว่าถ้าเห็นทุกข์ได้มาก ตัณหาก็น้อยลง จึงจดจ้องเป็นพิเศษ รวมทั้งไม่ยอมทำอะไรเลยในธุรกิจประจำวันที่ควรทำ เอาแต่กำหนดท่าเดียว เพราะกลัวว่าทำไปแล้วแล้วกรรมฐานจะหาย จึงต้องรักษาอารมณ์กรรมฐานไว้
ข้อห้ามเหล่านี้ล้วนตรงกับการกระทำของคุณ ที่เมื่อถึงเวลากินอาหาร อาบน้ำ ซักผ้า คุณก็รีบทำให้เสร็จๆ เพื่อที่จะได้ไปทำกรรมฐานต่อ...พูดง่ายๆ ตัณหาเข้าครอบครองคุณอยู่ตลอดเวลา เมื่อตัณหามาก ปัญญาก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้เลย ...อันที่จริงการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานนี้ไม่ยากนะ ถ้าคุณมีความเข้าใจและวางใจให้ถูกต้อง
...แล้วหนูควรวางใจอย่างไรคะ
โปรดติดตามตอนต่อไป
โดย สัตตบงกช
สลักธรรม 6ขอบพระคุณค่ะ และขออนุโมทนาสาธุกับกุศลที่คุณสัตตบงกชได้นำสิ่งที่เป็นประโยชน์มาฝาก
ประโยชน์ในวันนี้ทำให้ย้อนหลังถึงการปฏิบัติ ดูจะตรงใจกัน
และมาถึงครั้งนี้ทำให้เข้าใจถึงสภาพอินทรีย์และพละยิ่งขึ้น
ทั้งๆที่เกิดอยู่ใกล้ แต่ก็ยังไม่ค่อยจะมีโอกาสพิจารณาเช่นนี้
ทำให้เห็นความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน และการปรับสมดุลที่เหมาะสมต่อการปฏิบัติ
ซึ่งก็คงทำให้เป็นแนวทางต่อการปฏิบัติที่ถูกตรงยิ่งขึ้นโดย น้องอุ๊ (asomsopon)
สลักธรรม 7ขอบพระคุณค่ะ
เป็นประโยชน์ต่อผู้ที่ปฏิบัติ
ทั้งเรื่องการปรับอินทรีย์ และข้อปฏิบัติข้อที่ว่า..ห้ามรู้สึกว่ากำลังทำกรรมฐานโดย เซิ่น (เซิ่น)
สลักธรรม 8ได้ประโยชน์จากการอ่านมากมายเลยครับ เป็นการเรียบเรียงภาษาธรรมให้เกิดความเข้าใจได้อย่างดีเยี่ยมครับ
ขอบพระคุณมากครับคุณสัตตบงกช ที่นำเสนอเรื่องเกี่ยวกับการปฏิบัตินี้มาครับ จะรออ่านตอนต่อไปครับผมโดย ทับตะวัน (ทับตะวัน)
ขอเชิญแสดงความคิดเห็น คำเตือน
- การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด
ผู้ช่วยเหลือ-แหล่งข้อมูล |
[ คีตธรรม ] [ ตารางสี ] [ ค้นหาเพลง ] |
ลานภาพ |
ค้นหา |
สร้างสรรค์โดย |
