พุทธวิทยาน่ารู้(๒๓)

---

พุทธวิทยาน่ารู้(๒๓) โดย พระครูศรีโชติญาณ (พระมหาแสวง โชติปาโล) ปุจฉา วิสัชชนา เรื่อง ปฏิจสมุปปาท ตอนที่ผ่านมา ถาม คำที่ว่า "อวิชชา" ที่แปลว่า ไม่รู้ คือไม่รู้อะไร ว่าโดยองค์ธรรมของความไม่รู้ได้แก่อะไร? มีลักษณะ หน้าที่ ความปรากฏ และเหตุใกล้ว่าอย่างไร? ตามนัยแห่งวิภาวินีฎีกาท่านได้แสดงไว้ว่า สภาพใดที่ไม่ควรจะประสบก็ไปประสบเข้า หรือสภาพที่บังคับให้เหล่าสัตว์แล่นไปหาสิ่งที่ไม่มีความจริง หรือในสิ่งที่มีความจริงก็ไม่บังคับให้เข้าไปหา อย่างนี้เรียกว่า "อวิชชา" คำว่า "อวิชชา" คำนี้เป็นชื่อของความไม่รู้ในอริยสัจจ์ ๔ และในธรรมะ ๔ อย่าง มีเบื้องต้นเป็นต้น คำว่าอวิชชาที่แปลว่าความไม่รู้นี้ ว่าโดยองค์ธรรมก็ได้แก่ โมหเจตสิก อันมีความไม่รู้เป็นลักษณะ มีหน้าที่ปกปิดความจริงของอารมณ์ ปรากฏในปัญญาของผู้รู้ว่าเป็นธรรมที่ก่อความมืดมน และมีอโยนิโสมนสิการคือความไม่เข้าใจเป็นเหตุใกล้ให้เกิด คำที่ว่า อวิชชาเป็นตัวปัจจัยนั้น เป็นปัจจัยแก่อะไร และธรรมะที่ได้รับอุปการะจากอวิชชานั้น ท่านเรียกว่าอะไร มีกี่อย่าง อะไรบ้าง? ตามนัยแห่งสังคหบาลีที่ว่า อวิชฺชาปจฺจยา ที่แปลว่า "เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย" วิภาวินีฎีกาท่านเน้นความตรงนี้ไว้ว่า อวิชฺชาว ปจฺจโยติ อวิชฺชาปจฺจโย แปลว่า อวิชชานั่นแหละเป็นปัจจัย ดังนั้นจึงชื่อว่า อวิชชาเป็นปัจจัย ถ้าจะเทียบก็เหมือนกับเป็นผู้ให้ โดยผู้ที่ได้รับอุปการะ ท่านเรียกว่า ปัจจยุบัน แปลว่าธรรมที่เกิดขึ้นจากปัจจัย ตรงนี้หมายถึง "สังขาร" มี ๓ คือ ปุญญาภิสังขาร อปุญญาภิสังขาร และอเนญชาภิสังขาร

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:27:22 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 1 ถาม คำว่า "สังขาร" นี้ ว่าโดยองค์ธรรมในที่นี้หมายถึงอะไร จำนวนเท่าไร อะไรบ้าง และสังขารที่ว่านี้เป็นอะไรได้บ้าง? คำว่า "สังขาร" ในที่นี้ว่าโดยองค์ธรรมได้แก่ "เจตนา" มีจำนวน ๓ อย่าง คือ กุศล อกุศล และอเนญชา สำหรับเจตนาที่เป็นกุศลในที่นี้มีทั้งหมด ๑๓ คือ เจตนาที่สัมปยุตกับกามาวจรกุศล ๘ และรูปาวจรกุศล ๕ รวม ๑๓อกุศลเจตนา ๑๒ ที่สัมปยุตกับอกุศลจิต ๑๒ และเจตนาที่สัมปยุตกับอรูปกุศล ๔ และเจตนา ๒๙ ดังกล่าวนี้ เป็นปัจจยุบันของอวิชชา และตนเองเป็นปัจจัยให้แก่วิญญาณด้วย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:28:04 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 2 ถาม คำที่ว่า สังขารเป็นปัจจัยแก่วิญญาณนั้น เป็นปัจจัยให้ได้ด้วยอำนาจของปัจจัยอะไร และธรรมะที่เกิดจากปัจจัยดังกล่าวนั้น ท่านเรียกว่าอะไร มีจำนวนเท่าไร เป็นได้กี่กาล กาลละเท่าไร ขอให้แจกมา? สังขารเป็นปัจจัยแก่วิญญาณนั้น ด้วยอำนาจของนานากขณิกกัมมปัจจัยเป็นต้น ท่านเรียกว่า วิปากวิญญาณ มีจำนวน ๓๒ เป็นได้ ๒ กาล คือ ปฏิสนธิกาล และปวัตติกาล ในปฏิสนธิกาล ๑๙ และปวัตติกาล ๓๒

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:28:27 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 3 ถาม วิญญาณมีจำนวนดังกล่าวข้างต้นนั้น เวลาเกิดในขณะปฏิสนธิกาล เกิดพร้อมกับอะไร และธรรมะที่ตนเกิดพร้อมนั้น ถ้าจัดเป็นขันธ์เป็นขันธ์อะไร ขอให้จัดมาด้วย? วิญญาณที่เกิดในปฏิสนธิกาลนั้น ตนเองเกิดพร้อมกับนามและรูป นามที่เกิดพร้อมกับตนนั้นถ้าจัดเป็นขันธ์ ก็ได้แก่ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ส่วนรูปที่มีกรรมเป็นสมุฏฐาน จัดเป็นรูปขันธ์

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:28:49 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 4 ถาม นามรูปที่เกิดพร้อมปฏิสนธิวิญญาณนั้น ในวิภาวนีฎีกาท่านเตือนนักศึกษาไว้ว่าอย่างไร ขอให้ยกบาลีมาแสดงพร้อมทั้งคำแปลด้วย? ท่านเตือนไว้อย่างนี้ว่า ...ตทุภยมฺปิ อิธ ปฏิสนฺธิวิญฺญาณสหคตน์ติ ทฏฺฐพฺพํ ฯ แปลว่า พึงทราบว่า เกิดพร้อมกับปฏิสนธิวิญญาณ คือหมายความว่า ขณะที่ปฏิสนธิวิญญาณปรากฏ รูป ๓ กลาปที่มีทั้งมหาภูตและอุปาทายรูปทั้งสองนั้น ก็เกิดพร้อมปฏิสนธิวิญญาณ ส่วนวิภาวนีโยชนาหน้า ๖๐๑ ท่านอาจารย์ญานินทาสภมหาเถระ ได้เขียนไว้ว่า ตทุภยมฺปิ ตํ นามรูปทฺวยมฺปิ กมฺมสมุฏฐานรูปทฺวยฺปีติปิ วทนฺติ ความว่า .. บทว่า ตทุภยมฺปิ ท่านกล่าวว่า นามรูปทั้งสองนั้นก็มี รูปทั้งสองมีกรรมเป็นสมุฏฐานก็มี ตรงนี้หมายความว่า ตํ ตัวนั้นจะดึงเอานามรูปมาก็ได้ หรือจะดึงเอามหาภูตรูปและอุปาทายรูปที่มีกรรมเป็นสมุฏฐานมาก็ได้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:29:10 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 5 ถาม นามรูปที่เป็นปัจจยุบันของวิญญาณนั้น ในวิภาวนีฎีกาท่านมีวิเคราะห์ไว้ว่าอย่างไร และหมายถึงอะไร ขอให้ยกมาแสดงพร้อมคำแปล? ในบทว่า นามรูปปจฺจยา นี้ นามหมายถึงนามเจตสิก ๓ ขันธ์ รูปหมายถึงกัมมัชรูป และนามรูปท่านพูดรวมไว้เฉพาะบทหนึ่งต่างหากแล้วสรุปลงเป็นนามรูป เรียกว่า สรูเปกเสสมาส คือเป็นประเภทสมาส ๓ บทย่อเหลือบทเดียว บทที่ว่าเพราะนามรูปเป็นปัจจัยนี้ ควรทราบว่าเป็นสรูเปกเสสมาส คือ ย่อเหลือศัพท์เดียว จากวิเคราะห์ที่ว่า นาม ๑ รูป ๑ นามรูป ๑ เป็น นามรูป ส่วนในวิภาวนีโยชนาหน้า ๖๐๒ ท่านได้ขยายความไว้ว่า ...นามญฺจ รูปปญฺจ นามรูปปญฺาติ เอตฺถ นามรูปสทฺโท อตฺตโน เอกเทเสน นามสทฺเทน นามสทฺทสฺส สรูปโป รูปสทฺเทนจ รูปสทฺทสฺส ตสฺมา สรูปานํ เอกเสโสติสรูเปกเสโส ในบาลีที่ว่า นามญฺจ รูปปญฺจ และนามรูปปญฺจนี้ ศัพท์ว่านามรูปย่อศัพท์ว่านามเข้ากับนามโดยส่วนหนึ่งของตน ย่อศัพท์ว่ารูปเข้ากับรูปส่วนหนึ่ง เพราะฉะนั้นจึงย่อเหลือส่วนเดียวที่ชื่อว่า สรูเปกเสสมาส ตตฺถ นามนฺติ เวทนาทิกฺขนฺธตฺตยํ รูเป ปน สสนฺตติ ปริยาปนฺนํ นิยมโต จตฺตาริ ภูตานิ ฉวตฺถูนิ ชีวิตินฺทริยนฺติ เอวํ ภูตวตฺถาทึก มตนฺติ เวทิตพฺพํฯ คือย่อเหลือส่วนเดียว ในสรูเปกเสสมาสนั้น คำว่า นามได้แก่ นาม ๓ ขันธ์ มีเวทนาเป็นต้น ส่วนรูปเป็นรูปนับเนื่องว่าในรูปมีการสืบต่อกัน โดยกำหนดพึงทราบว่า ภูตรูปและวัตถุรูปเป็นต้น อย่างนี้ว่า ภูตรูป ๔ วัตถุรูป ๖ และรูปชีวิตินทรีย์ โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 ก.พ. 2550 , 13:29:50 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 6 กราบขอบพระคุณหลวงพ่อเป็นอย่างสูงค่ะ ที่นำความเห็นถูกมาฝากในทุกๆวัน

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [15 ก.พ. 2550 , 19:39:45 น.] ( IP = 125.24.36.231 : : )

สลักธรรม 7 ตามมาศึกษาหาความรู้ต่อค่ะ..กราบขอบพระคุณหลวงพ่อค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [15 ก.พ. 2550 , 23:23:52 น.] ( IP = 58.8.47.188 : : )

สลักธรรม 8 กราบนมัสการหลวงพ่อขอรับ เข้ามาเรียนต่อครับ แต่ถึงเรื่องปฏิจสมุปปาทนี้ ต้องขอเรียนให้หลวงพ่อทราบเลยครับว่ายากมากๆเลยครับ ผมคงจะต้องมาอ่านหลายรอบพร้อมไปกับทำความเข้าใจไปทีละน้อยนะครับ แต่จะไม่ท้อนะครับหลวงพ่อที่เคารพ

โดย ทับตะวัน (ทับตะวัน) [16 ก.พ. 2550 , 19:01:26 น.] ( IP = 58.9.150.194 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด