พุทธวิทยาน่ารู้(๓๓)

---

พุทธวิทยาน่ารู้(๓๓) โดย พระครูศรีโชติญาณ (พระมหาแสวง โชติปาโล) ปุจฉา วิสัชชนา เรื่อง เหตุปัจจัย ตอนที่ผ่านมา ถาม คำว่า "เหตุ" กับคำว่า "ปัจจัย" แปลว่าอะไร? และมีความหมายต่างกันอย่างไร? คำว่า "เหตุ" ตามความหมายของธาตุก็อาจแปลได้หลายอย่าง ตามนัยของวิภาวินีฎีกาที่ อเนกตฺถตฺตา ธาตุสทฺทานํ ความว่า เพราะธาตุศัพท์มีความหลายอย่าง แต่ในเหตุปัจจัยนี้ ต้องแปลว่า ตั้งมั่น เหมือนรากไม้ตั้งมั่นฉะนั้น ส่วนคำว่า "ปัจจัย" แปลว่าอุปการะ หมายความว่าเป็นอุปการะให้แก่ผลธรรมที่เกิดขึ้นจากตน ส่วนความหมายของคำว่า เหตุกับปัจจัยนี้ มีความหมายกว้างแคบกว่ากัน "เหตุ" หมายความว่าเป็นได้แต่เหตุ ๖ ที่เป็นปัจจัยได้ แต่คำว่า"ปัจจัย" นั้นเป็นทั้งสองอย่าง คือธรรมที่เป็นเหตุปัจจัยก็ได้ และธรรมไม่ใช่เหตุ ๖ ก็เป็นปัจจัยได้ ไม่ว่าปรมัตถ์หรือบัญญัติ ก็สามารถเป็นปัจจัยได้ทั้งหมด

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [28 ก.พ. 2550 , 11:42:52 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 1 ถาม คำที่ว่า นามเป็นปัจจัยแก่นามรูปนั้น ในที่นี้ท่านหมายถึงนามอะไร รูปอะไร เป็นปัจจัยกันได้ในเวลาไหนและในเวลานั้นอะไรเป็นปัจจัย อะไรเป็นธรรมที่เกิดขึ้นจากปัจจัย และในปัจจัยนั้นมีธรรมอะไรที่เป็นแต่ปัจจัยอย่างเดียว เป็นธรรมที่เกิดจากปัจจัยไม่ได้ เพราะอะไร? คำที่ว่า นามเป็นปัจจัยแก่นามรูปนั้น นามในที่นี้ท่านหมายถึง เหตุ ๖ องค์ฌาน ๗ และองค์มรรค ๑๒ เป็นได้ทั้งปัจจัยและปัจจยุบัน ส่วนรูปหมายเฉพาะรูปที่เกิดจากกรรม และรูปที่เกิดจากจิตที่มีเหตุเท่านั้นเป็นปัจจัยให้ได้ทั้งในปฏิสนธิกาลและปวัตติกาล และในที่นั้นถ้าเป็นจิตที่มีเหตุ ๒ เหตุ ๓ ก็สามารถเป็นได้ทั้งปัจจัยและปัจจยุบัน และเป็นปัจจัยให้แก่นามที่เหลือที่มิใช่ตัวเหตุด้วย และแก่รูปที่เกิดพร้อมกับตัวด้วย แต่ถ้าจิตใดมีเหตุเดียว ตนก็เป็นได้แต่ปัจจัยในปัจจัยนั้นได้อย่างเดียว ไม่มีธรรมที่เป็นเหตุอื่นจากตนจะมาเป็นผลของตนได้ จะมีได้เฉพาะในจิตที่มีเหตุเดียวเท่านั้น เพราะในโมหมูลจิตทั้งสองดวงนั้นไม่มีธรรมที่เป็นเหตุอื่นที่นอกจากตนนั่นเอง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [28 ก.พ. 2550 , 11:43:38 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 2 ถาม เพราะเหตุไร ในเหตุปัจจัยนี้จึงเป็นปัจจัยแก่รูปที่เกิดจากกรรมได้เฉพาะในปฏิสนธิกาลเท่านั้น ขอฟังเหตุผล? ส่วนในปวัตติกาลทำไมจึงเป็นเหตุปัจจัยให้ไม่ได้? ที่เป็นเช่นนั้นก็เพราะรูปที่เกิดจากกรรมทั้ง ๓ กาล ที่ในปฏิสนธิกาลนั้นเป็นธรรมที่เกิดจากกรรมในชาติที่ล่วงแล้วโดยตรง เช่นเดียวกับนามขันธ์ในปฏิสนธิกาลนั้น จึงจำเป็นที่จะต้องอาศัยนามขันธ์ที่เกิดพร้อมกับตน เช่นเดียวกับรูปที่เกิดกับจิตในปวัตติกาล เพราะฉะนั้นในบาลี ปฏิจจสมุปบาทจึงได้ตรัสไว้ว่า วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ แปลว่า เพราะนามคือปฏิสนธิวิญญาณเป็นปัจจัยจึงเกิดนามเจตสิก ๓ ขันธ์ และกัมมัชรูป ๓ กลาป ๓๐ รูป ไม่อย่างนั้นแล้วรูปที่เกิดจากอดีตกรรมตรงนั้น ก็ไม่สามารถจะเกิดขึ้นได้เลย ซึ่งไม่เหมือนกับกัมมัชรูปในปวัตติกาล เพราะกัมมัชรูปในปวัตติกาลแม้ไม่จิต เช่นในขณะที่พระอนาคามีหรือพระอรหันต์เข้านิโรธสมาบัติ กัมมัชรูปก็สามารถเกิดได้ตามลำพังตนเองตลอด ๗ วัน ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะกัมมัชรูปเกิดได้เพราะกำลังของอดีตกรรม ไม่ได้เกิดจากจิตโดยตรงเหมือนกับรูปที่เกิดจากจิตนั่นเอง โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [28 ก.พ. 2550 , 11:44:14 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 3 กราบขอบพระคุณหลวงพ่อมากค่ะ ความจริงหนูน่าจะได้นั่งเรียนกับหลวงพ่อในขณะนี้นะคะ เพราะเป็นธรรมที่ลึกซึ้ง และก็เคยเป็นคำถามที่เคยเกิดในใจ แต่เมื่อได้เรียนอภิธรรมโดยเฉพาะในคัมภีร์ปัฏฐานแล้ว ความสงสัยก็ดูจะเบาบางลง และเข้าใจสภาพของการเกิดขึ้นของรูปและนามที่เกี่ยวข้องกับเหตุมากขึ้น การอธิบายของหลวงพ่อยิ่งทำให้กระจ่างของลำดับการเกิดขึ้นของรูป ที่เกี่ยวข้องกับเหตุทั้งในปฏิสนธิการและปวัตติกาล

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [28 ก.พ. 2550 , 12:08:54 น.] ( IP = 202.28.181.9 : : 10.6.129.63 )

สลักธรรม 4 กราบขอบพระคุณในคำอธิบายของหลวงพ่อค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [28 ก.พ. 2550 , 13:41:49 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด