ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และสังสารวัฏ

---

ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และสังสารวัฏ กระบวนการแห่งสังสารวัฏ คำว่า “สังสารวัฏ” หมายความว่า การหมุนเวียนแห่งโลกหรือชีวิต, เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในโลก. เขียน สังสารวัฏฏ์ ก็มี คำว่า “สังสารวัฏ” หมายถึง ภพที่เวียนเกิดเวียนตาย, การเวียนตายเกิดอยู่ในโลก : สังสารวัฏ หรือสังสารวัฏฏ์ก็เรียก คำว่า “สังสารวัฏ” มาจากคำว่า “สังสาระ - การท่องเที่ยวไป” กับ “วัฏฏ” - วง กลม” ในกระบวนการแห่งสังสารวัฏหรือการเวียนว่ายตายเกิด ซึ่งมีหลักกรรมเป็นเครื่องบ่งชี้ว่า ตราบใดที่มนุษย์ยังไม่สิ้นกิเลสอันเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกรรม ตราบนั้นมนุษย์ก็ยังต้องเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในโลกต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ในพระพุทธศาสนา หลักกรรมเป็นหลักที่แสดงถึงความเป็นไปของมนุษบย์และสัตว์ตามกระบวนการแห่งเหตุปัจจัย ดังนั้นหลักสังสารวัฏที่เนื่องอยู่กับหลักกรรมจึงเป็นไปตามเหตุปัจจัยเช่นเดียวกัน กระบวนการที่เป็นไปตามหลักแห่งเหตุปัจจัยในพระพุทธศาสนานั้นก็คือ กระบวนการแห่งปฎิจจสมุปบาทหรือหลักปัจจยการนั่นเอง หรือจะมองในแง่ของกรรมก็ได้แก่วัฏฏะ ๓ คือ กิเลส กรรม วิบาก หมายความว่ามนุษย์ธรรมดาทั่วไปเป็นปุถุชน คือเป็นผู้ยังมีกิเลสในการดำรงชีวิตอยู่ในโลก มนุษย์ย่อมมีการกระทำทางกายบ้าง ทางวาจาบ้าง และทางใจบ้าง เจตนาเป็นสิ่งทำให้การกระทำของมนุษย์จัดเป็นกรรมซึ่งเกิดจากแรงหนุนของกิเลส กิเลสจึงเป็นปัจจัยให้เกิดการกระทำ เมื่อมีกรรมหรือการกระทำก็ย่อมมีวิบากหรือผลของการกระทำ วิบากเป็นเหตุปัจจัยให้เกิดกิเลส แล้วทำให้เกิดกรรมและวิบากวนเวียนเป็นวงกลมอยู่อย่างนี้เรื่อยไปไม่มีสิ้นสุด ซึ่งสามารถแยกประเภทองค์ ๑๒ ของปฏิจจสมุปบาท ตามหน้าที่ของมันในวงจรได้เป็น ๓ พวก เรียกว่าไตรวัฏฏ์ คือ

โดย ธีรวัส (tvb) [13 มี.ค. 2550 , 10:41:55 น.] ( IP = 58.8.39.194 : : )

สลักธรรม 1 กิเลส คือตัวสาเหตุผลักดันให้คิดปรุงแต่งกระทำการต่าง ๆ ได้แก่ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรม คือกระบวนการกระทำหรือกรรมที่ปรุงแต่งชีวิตให้เป็นไปต่าง ๆ ได้แก่ สังขาร (กรรม)ภพ วิบาก คือสภาพชีวิตที่เป็นผลแห่งการปรุงแต่งของกรรม และกลับเป็นปัจจัยเสริมสร้างกิเลสต่อไปได้อีก ได้แก่ วิญญาณ นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา การเกิดใหม่ของสัตว์นั้น พระพุทธศาสนาแสดงว่าต้องอาศัยกรรม ในกระบวนการของกรรม การเกิดใหม่ของสัตว์อาจมีปัญหาว่า อะไรไปเกิดเมื่อตัวตนไม่มีการเกิดใหม่จะเป็นไปได้อย่างไร พระพุทธศาสนา แสดงหลักการเวียนว่ายตายเกิดว่าเป็นไปตามกระบวนการแห่งเหตุปัจจัย กล่าวคือ การเกิดใหม่ของสัตว์นั้นต้องอาศัยกรรมไปเกิด แต่กรรมที่เป็นเหตุให้สัตว์ไปเกิดนั้นก็เป็นไปตามเหตุปัจจัยเช่นกัน นั่นคือจิตหรือวิญญาณเป็นปัจจัยให้คิดปรุงแต่งเจตนาออกไปเป็นการกระทำ และการกระทำจะชื่อว่าเป็นกรรมและก่อให้เกิดผลคือวิบากได้นั้นก็จะต้องประกอบด้วยกิเลส เป็นเหตุของกรรมนั้น องค์ประกอบของเหตุปัจจัยดังกล่าวจึงจะมีผลให้เกิดการเวียนว่ายตายเกิดหรือสังสารวัฏเกิดขึ้นได้ และเป็นไปได้ด้วยตัวของมันเอง ซึ่งมีพุทธพจน์แสดงเปรียบเทียบองค์ประกอบของการเกิดใหม่ว่า ดูกรอานนท์ เหตุนี้แลกรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา (กมฺมํ เขตฺตํ) วิญญาณ ชื่อว่าเป็นพืช (วิญญาณํ พีชํ) ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง (ตณฺหา สิเนโห) วิญญาณประดิษฐานแล้ว เพราะธาตุอย่างเลว ปานกลาง ประณีตของสัตว์พวกมีอวิชชาเป็นเครื่องสกัดกั้น มีตัณหาเป็นเครื่องผูกใจ ด้วยประการฉะนี้ จึงมีการเกิดในภพใหม่ต่อไปอีก ดูกรอานนท์ ก็กรรมที่อำนวยผลในกามธาตุ, รูปธาตุ, อรูปธาตุ จักไม่มีแล้ว กามภพ รูปภพ อรูปภพ พึงปรากฏบ้างหรือหนอ

โดย ธีรวัส (tvb) [13 มี.ค. 2550 , 10:43:38 น.] ( IP = 58.8.39.194 : : )

สลักธรรม 2 พุทธพจน์แสดงว่า “ตัณหา” เป็นเชื้อหรือเครื่องผูกมัดสัตว์ต้องมาเกิดอีกหลังจากตายแล้ว ตัณหาเป็นเชื้อที่เหลืออยู่กับจิตปรุงแต่งจิตให้เป็นกรรม และสะสมกรรมนั้นไว้ในจิต เมื่อร่างกายเสื่อมสลายหรือแตกทำลายไป ตัวเชื้อในจิตจึงถือปฏิสนธิในร่างกายใหม่ของภพใหม่หรือชาติใหม่ต่อไป ดังพุทธพจน์ว่า ดูกรวัจฉะ ในยามใดแลสัตว์ทอดทิ้งกายนี้และเข้าถึงกายอื่น เรากล่าวสัตว์นั้นว่ามีตัณหาเป็นเชื้อ ดูกรวัจฉะ เพราะว่าในยามนั้น ตัณหาย่อมเป็นเชื้อของสัตว์นั้น เมื่อดูจากพุทธพจน์แสดงว่า คนเราตายแต่กายหรือร่างกายเท่านั้นที่สลายไป ส่วนกระบวนการทางจิตหรือ “กรรม” ของสัตว์นั้นยังคงดำเนินอยู่ต่อไปตามอำนาจของกรรมโดยที่มีตัณหาเป็นเสมือนเชื้อของกรรมนั้น ส่วนเรื่องการไปถือปฏิสนธิในร่างใหม่นั้นในอภิธรรมปิฎกแสดงไว้ในเรื่องที่เกี่ยวกับจิตว่า จิตของมนุษย์เกิดดับเป็นดวง ๆ ติดต่อกันไปอย่างรวดเร็ว ในขณะที่คนกำลังจะตายนั้นจิตดวงสุดท้ายของชาตินี้ที่เรียกว่า “จุติจิต” จะดับลงและในทันทีนั้นเองจิตดวงใหม่ก็จะเกิดขึ้นในภพใหม่ทันที โดยไม่มีอะไรกั้นกลางระหว่างจิตทั้งสอน จิตดวงใหม่ในภพใหม่นี้เรียกว่า “ปฏิสนธิจิต” แปลว่า จิตผู้ทำหน้าที่เชื่อมต่อระหว่างชาติหนึ่งกับอีกชาติหนึ่ง เมื่อทำหน้าที่ของมันแล้วปฏิสนธิจิตก็ดับไป ดังนั้น การเชื่อมต่อกันนี้จึงไม่ใช่เป็นการเดินทางของวิญญาณอมตะอย่างที่เรียกว่าอัตตาหรือตัวตนเที่ยงแท้ลอยออกจากร่างเก่าไปแสวงหาที่อยู่ในร่างใหม่ดังเช่นคำสอนในศาสนาพราหมณ์แต่อย่างใด

โดย ธีรวัส (tvb) [13 มี.ค. 2550 , 10:44:49 น.] ( IP = 58.8.39.194 : : )

สลักธรรม 3 พระพุทธศาสนาถือว่าการเกิดใหม่เป็นไปตามกระบวนการของเหตุปัจจัย หรือกฏแห่งเหตุและผลเท่านั้นเองซึ่งได้แก่ “กรรม” กรรมเป็นปัจจัยให้สัตว์ที่ตายจากชาติหนึ่งสืบต่อกันในฐานะสมาชิกสายกรรมสายเดียว กล่าวคือ เมื่อคนเราใกล้ตาย จิตแสดงอาการเคลื่อนคือพรากจากร่างกายลักษณะนี้เรียกว่า จุติจิต พอจุติจิตดับ ปฏิสนธิจิตก็เกิดขึ้น ปฏิสนธิจิตนี้ปรากฏหรือยึดเหนี่ยวอารมณ์อย่างเต็มที่จุตินั้นยึดอยู่ แล้วก็ดับไปในภพหน้า ดังนั้นที่สุดแห่งปัจจุบันชาตินี้กำหนดด้วยจุติจิตดวงนั้น ปฏิสนธิจิตเกิดขึ้นปรารภอารมณ์อย่างเดียวกันอันชนกกรรมที่เป็นกุศลและอกุศลปรุงแต่งให้ปฏิสนธิในโลกหน้า ปฏิสนธิจิตนั้นมีอวิชชาแวดล้อมแล้วมีตัณหาเป็นมูลเหตุ มีสังขาร (กรรม) ปรุงแต่งให้เกิดมีเจตสิกธรรมคอยประคองค้ำชูปฏิสนธิจิตนั้นจึงหมายเอาวิปากจิต เพราะสืบต่อภพหน้า ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ๒๕๒๕, (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ อักษรเจริญทัศน์ ๒๕๓๑), หน้า ๘๐๔. พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต), พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์, (กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๘), หน้า ๓๑๗. สุนทร ณ รังสี, พุทธปรัชญาจากพระไตรปิฎก, (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๕๔๓), หน้า ๒๒๖. องฺ.ติก. ๒๐/๕๑๖/๒๕๒. สํ.สฬา. ๑๘/๘๐๐/๔๒๙. สุนทร ณ รังษี, พุทธปรัชญาจากพระไตรปิฎก, (กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ๒๕๔๓, หน้า ๒๗๐–๒๗๒.

โดย ธีรวัส บำเพ็ญบุญบารมี (tvb) [13 มี.ค. 2550 , 10:46:23 น.] ( IP = 58.8.39.194 : : )

สลักธรรม 4 หมายความว่าผู้ที่สิ้นอาสวะ แล้ว ไม่ต้องรับผิดชอบกรรมเก่า ๆ ที่ยังไม่สนองหรอคับ จาเหมือนติดหนี้แล้วก็หนีหนี้แบบนี้ป่ะคับ

โดย บูค้าบ - [13 มี.ค. 2550 , 13:20:45 น.] ( IP = 58.9.173.133 : : )

สลักธรรม 5

โดย น้องกิ๊ฟ [14 มี.ค. 2550 , 11:45:15 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด