ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๕)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต..เจตสิกปรมัตถ์ (๕) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน ป. เมื่อวันก่อนผมได้ศึกษาในเรื่องของเจตสิกแล้ว ผมกลับไปนอนตรองๆ ดู ก็ได้รู้สึกถึงพระปัญญาคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าทรงพระปรีชาสามารถล่วงรู้เข้าไปถึงสิ่งซึ่งไม่น่าจะล่วงรู้ได้เลยจริงๆ ผมมีความเชื่อแน่แล้วว่า เจตสิกจำนวนมาก แล้วก็ตั้งชื่อให้ต่างๆ กันออกไปนั้นล้วนแต่เป็นการแสดงถึงความจริง เพราะสิ่งทั้งหลายก็ย่อมจะมีของหลายสิ่งหลายอย่างมารวมกัน แล้วก็ทำการงานเฉพาะของตนแต่ละอย่าง ผมคิดๆ ดูตามที่คุณลุงขอให้ไปคิดเป็นการบ้าน ผมลองค้นคว้าหาสิ่งใดสักสิ่งหนึ่งที่เกิดมาโดดเดี่ยวแต่ลำพังโดยมิได้มีอะไรมาปะปนเลย ผมหาอยู่ครึ่งค่อนคืนก็หาไม่พบ ผมจึงได้เห็นว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้นช่างประเสริฐแท้ สามารถเอาเรื่องของวิญญาณที่ประกอบด้วยเจตสิกจำนวนมาก ซึ่งเป็นสิ่งที่มองไม่เห็น สัมผัสถูกต้องไม่ได้ เป็นสิ่งเร้นลับมาแต่ดึกดำบรรพ์ เป็นสิ่งมหัศจรรย์มาทุกยุคทุกสมัย ออกมาตีแผ่ให้ผู้ศึกษาได้ประจักษ์ท่ามกลางวิทยาการทั้งหลายในปัจจุบัน ซึ่งถือกันว่าเจริญรุ่งเรืองมาเกือบจะสุดยอด

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:02:19 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 1 ก่อนที่ผมจะได้ศึกษาต่อไป แม้ผมจะได้มีความเลื่อมใสศรัทธาอย่างไร ผมก็ใคร่จะขอคำอธิบายจากคุณลุงสักหน่อย ถ้าคุณลุงอธิบายพร้อมทั้งให้บทพิสูจน์ด้วยแล้วก็จะเป็นการดีหาน้อยไม่ ขอให้ได้ความจริงว่า เจตสิกทั้งหลายตามที่คุณลุงกล่าวมา เป็นเรื่องของทฤษฎี เป็นกฎเกณฑ์ที่วางเอาไว้เท่านั้นหรือหาไม่ จริงแท้แน่นอนอย่างไร มีใครได้ประจักษ์บ้างหรือเปล่า ก. หลานถามมาดังนี้ เป็นเรื่องที่ควรถาม เป็นการถามที่จะนำให้ผู้ศึกษาเกิดความรู้สึกคิดเห็นไปในทางที่ดี มีจิตโสมนัส อันจะเป็นกำลังสนับสนุนการศึกษาให้ยิ่งดีขึ้น เพราะหลักการและเหตุผลต่างๆ อันเป็นทฤษฎีนั้นมีความจริงรองรับด้วย ทั้งมีบทพิสูจน์พร้อมซึ่งจะทำให้ผู้ศึกษามีความมั่นใจ เรื่องของเจตสิกที่ประกอบกับจิต ทำให้จิตเป็นไปต่างๆ นั้น เมื่อศึกษามากขึ้นก็จะบังเกิดความเข้าใจในเหตุผลต่างๆ หลานจะได้เห็นความจริงมากขึ้นทุกที หลานจะได้พิสูจน์จากบทเรียน เพราะเราจะรู้แน่แก่ใจว่า ถ้าขาดเจตสิกที่สำคัญไปสักตัวหนึ่งก็จะเกิดจิตหรือวิญญาณขึ้นมาไม่ได้ เช่น ขาดผัสสเจตสิกที่มีหน้าที่รับกระทบ หรือขาดสัญญาเจตสิกที่มีหน้าที่จดจำและเก็บอารมณ์ต่างๆ เอาไว้ในจิตเป็นต้น บทเรียนต่างๆ ที่จะได้รับต่อๆ ไป ก็จะได้บทพิสูจน์มากยิ่งขึ้นๆ ไปตามลำดับ ที่กล่าวมานี้เป็นการพิสูจน์จากการศึกษาและการคิดพิจารณาเอาเอง เป็นข้อที่หนึ่ง ในข้อที่สอง เป็นบทพิสูจน์ที่ได้จากการปฏิบัติจริง เป็นการเข้าไปพบเห็นเป็นประจักษ์แก่ผู้ปฏิบัติ จะเห็นเจตสิกเป็นอันมากปรากฏเกิดขึ้นต่อหน้าในการเข้าปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:02:58 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 2 ป. ขออภัยขอรับคุณลุง ถ้าจะเป็นการเข้าไปเห็นเช่นที่คุณลุงว่าแล้ว ผมก็ยังไม่วายสงสัย เพราะถ้าการเห็นนั้นเป็นแต่เพียงมโนภาพ แต่ผู้เห็นกลับคิดว่าเป็นจริงเป็นจังเข้าก็ได้ อีกประการหนึ่งผมคิดว่า ถ้าเป็นการเห็นจริงๆ เราอาจจะแก่แล้วตายเสียเปล่า เพราะกว่าจะปฏิบัติไปได้จนถึงมรรค ผล นิพพาน เห็นจะไม่ใช่ภายในปีหรือสองปี ก. หลานยังเข้าใจไม่ถูกต้อง หลานยังมีความเข้าใจผิดแล้วคิดเอาเอง ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาปฏิบัติเพื่อทำลายมโนภาพ พยายามมิให้มโนภาพเกิดขึ้นตามวิธีการต่างๆ อย่างพิสดาร และผู้ที่จะเห็นเจตสิกที่เข้าประกอบจิตนั้น ไม่ต้องรอถึงแก่หรือตาย ทั้งไม่ต้องถึงปีหรือสองปี และไม่ต้องได้มรรค ผล นิพพานเสียก่อน ดังที่หลานเข้าใจ บางท่านก็ปฏิบัติไปเพียง ๒ - ๓ วัน บางท่านก็ ๑ หรือ ๒ สัปดาห์ อย่างช้าก็ ๑ เดือน ๒ เดือน เท่านั้น ก็มีความสามารถที่จะเห็นความจริงนี้ได้แล้ว ขอให้มีความเข้าใจและได้เหตุผลเสียก่อนการปฏิบัติ การเห็นเจตสิกที่เข้าประกอบกับจิตนั้นเป็นเรื่องเล็ก ผู้เข้าปฏิบัติที่ได้อบรมจนได้เหตุผลแล้วมักไม่ค่อยผิดหวัง ผู้ที่ได้ศึกษาเล่าเรียน ผู้ที่เข้าปฏิบัติมามากก็มักจะชินอยู่กับเรื่องเหล่านี้ จึงมิได้รู้สึกตื่นเต้นประการใด ไม่เหมือนกับหลานที่เห็นสิ่งเหล่านี้เป็นเรื่องสำคัญชั้นสุดยอด

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:03:19 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 3 เมื่อเอาสติเข้าไปกำหนดอารมณ์ตามทวารต่างๆ จนบังเกิดความสงบดีสักหน่อย ปัญญาในเบื้องต้นก็จะเกิดขึ้นทีละเล็กทีละน้อยตามลำดับ แล้วต่อจากนั้นก็จะได้ประสบกับนามเจตสิก เห็นโลภะ โทสะ โมหะ หรือกุศลเจตสิกกำลังเกิดอยู่ ทั้งรู้ด้วยว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร อะไรเป็นเครื่องกั้นกางขัดขวางมิให้เกิดขึ้นได้ง่าย เราจะแก้หรือจะขจัดเครื่องกั้นกางนั้นได้โดยวิธีการใดบ้าง เจตสิกตัวอื่นๆ นอกจากนี้ก็จะมาปรากฏในอารมณ์อยู่เสมอ ผลัดเปลี่ยนกันไปๆ มาๆ เมื่อเพ่งพิจารณาจนละเอียดมากขึ้น ก็จะปรากฏชัดเจนมากขึ้น แม้เจตสิกที่เพิ่งจะเริ่มเข้ามาเพียงเล็กน้อย ตัวอย่างเช่น ถีนะมิทธะ ความง่วงเหงาหาวนอนที่เราไม่อาจเห็นได้ในเวลาปกติ เพราะเพิ่งจะย่างกรายเข้ามาเพียงนิดเดียวเท่านั้น ว่ามันเข้ามาอยู่ในโลภะ หรือในโทสะได้ ซึ่งตามธรรมดาบุคคลทั้งหลายหาได้ทราบไม่ ถ้ามิได้ปฏิบัติเข้าไปให้ถึงก็จะไม่มีหวังได้รู้ได้เห็นเลย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:03:48 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 4 ความจริงผู้ปฏิบัติวิปัสสนาก็เห็นในเรื่องที่ได้ศึกษาเล่าเรียนไปแล้วนั่นเอง หากแต่ว่าเป็นการเข้าไปรู้เห็นจริงๆ โดยที่มิได้คิดพิจารณาเอาเอง หรือคาดคะเนอะไรทั้งสิ้น เมื่อผู้ใดปฏิบัติไปจนถึงญาณปัญญาเกิดจริงๆ ด้วยแล้ว ความรู้ก็จะมากขึ้นจนผู้ที่มิได้เคยปฏิบัติไม่อาจจะคิดเข้ามาถึงได้เลย คือวาดภาพเอาไม่ได้ว่าเป็นอย่างไร เช่น เห็นรูป เห็นนาม เห็นรูปก็เช่นเห็นอาการที่นั่งเป็นต้น เห็นนามก็เห็นนามจิตและนามเจตสิกที่เข้ามาแทรกแซงอยู่ตามอารมณ์ต่างๆ ในเรื่องของรายละเอียดเหล่านี้หลานควรจะได้ทำความเข้าใจในเมื่อศึกษาไปมากๆ เช่นในปริจเฉทที่ ๙ เวลานี้หลานก็เพิ่งจะศึกษาถึงปริจเฉทที่ ๒ อย่างเพิ่งรู้อะไรมากนักเลย เอาเพียงความเข้าใจที่ว่า เราสามารถเห็นนามต่างๆ ได้จริงๆ เท่านั้นก็พอแล้ว

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:04:53 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 5 ป. ผมพอจะเข้าใจแล้วขอรับ ว่าเจตสิกต่างๆ ที่ศึกษาเล่าเรียนไปนั้นมิได้มีอยู่เพียงทฤษฎี หากแต่จะปรากฏให้ผู้พิสูจน์เห็นได้จริงๆ ด้วยจากการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ผมก็ต้องการเพียงเท่านี้ และเพียงเท่านี้ก็คงจะทำให้ผมเกิดความพากเพียรที่จะศึกษาเล่าเรียนจริงจังต่อไป คงจะไม่ท้อถอยเสียในระหว่างทาง ด้วยเชื่อมั่นในความจริงอันเป็นรากฐาน ด้วยเชื่อมั่นในประโยชน์อันยิ่งใหญ่ที่จะได้รับ เมื่อศึกษาไปแล้ว ต่อจากนี้ไปผมขอเชิญคุณลุงได้โปรด บรรยายไปตามลำดับ ก. ก. ตามที่ลุงได้เขียนแผนผังไว้ให้ดูแล้วว่า เจตสิกนั้นมี ๕๒ ประเภท ใน ๕๒ ประเภทนี้แบ่งออกเป็น ๓ กลุ่มใหญ่ๆ คือ ๑. อัญญสมานาเจตสิก มีอยู่ ๑๓ ประเภท ๒. อกุศลเจตสิก มีอยู่ ๑๔ ประเภท ๓. โสภณเจตสิก มีอยู่ ๒๕ ประเภท ในข้อที่ ๑ อัญญสมานาเจตสิก ที่มีอยู่ ๑๓ ประเภทนั้น แบ่งออกเป็นสองส่วน ได้แก่ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ ประเภท และปกิณณกเจตสิกอีก ๖ ประเภท ในจำนวนสัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ ประเภท กับปกิณณกเจตสิก ๖ ประเภทนั้น หลานจะได้เรียนสัพพจิตตสาธารณเจตสิก ๗ เสียก่อน เรียนตั้งแต่ ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา เอกัคคตา ชีวิตินทรีย์ และมนสิการ ตามลำดับ โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [11 ก.ค. 2550 , 14:05:18 น.] ( IP = 203.113.67.39 : : )

สลักธรรม 6 มาถึงตอนนี้ยิ่งเห็นและเข้าใจมากขึ้นครับ เมื่อท่านอาจารย์ได้ดำเนินเรื่องเข้าไปในการปฏิบัติเกี่ยวกับการเห็นเจตสิกที่มีอยู่เป็นของคู่กับจิต แต่แต่ละอย่างๆครับ มองเห็นค่าของการศึกษาให้เข้าใจในสภาพธรรมต่างๆที่มีในชีวิตคนเรามากครับ เพราะถ้าไม่ได้เรียนแล้วก็จะไม่มีทางรู้ถึงความแตกต่างของธรรมนั้นๆได้เลย มิหน่ำซ้ำก็จะเหมาเอาว่าเป็นตัวเราคนเดียว หรือเรื่องเดียวโดยความเป็นกลุ่มก้อนของการประชุมกันระหว่างจิตและเจตสิกจริงๆเลยนะครับท่านอาจารย์ กราบขอบพระคุณในความกรุณาจิตของท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่งครับ ที่อธิบายธรรมที่ลึกซึ้งยากแก่การทำความเข้าใจได้เอง ให้สามารถรู้ได้ชัดเจบครับผม กราบระลึกในพระคุณของท่านอาจารย์ด้วยความเคารพบูชาอย่างสูงครับผม.

โดย เทพธรรม [11 ก.ค. 2550 , 14:17:34 น.] ( IP = 58.9.103.131 : : )

สลักธรรม 7 การศึกษาทำให้รู้ว่ามีเจตสิกที่เข้าประกอบจิต และสามารถสังเกตได้เมื่อไปเข้าปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ

โดย เซิ่น [11 ก.ค. 2550 , 15:59:36 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณในองค์ความรู้ของท่านพระอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ มาศึกษาในวันนี้รู้สึกปลอดโปร่งใจ เพราะรู้ศึกษาเห้นคุณค่าของการศึกษาสู่การปฏิบัติยิ่งขึ้น และทำให้รู้สึกว่าหากมีแผนที่และเริ่มเดินทางแล้วละก็ พระธรรมก็จะเป็นที่พึ่งของเราจริงๆ ซึ่งพิสูจน์ความจริงเหล่านั้นได้

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [11 ก.ค. 2550 , 21:53:32 น.] ( IP = 125.24.46.134 : : )

สลักธรรม 9 กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณพี่เณรค่ะที่นำธรรมที่เป็นประโยชน์ของท่านอาจารย์บุญมีมาฝาก

โดย ธัญธร [16 ก.ค. 2550 , 16:24:29 น.] ( IP = 125.27.189.45 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด