ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๘)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๘) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน ป. เมื่อคราวที่แล้ว ผมได้ศึกษาเรื่องของเวทนาเจตสิก ซึ่งเป็นตัวเสวยอารมณ์ตามทวารต่างๆ แล้วคุณลุงก็ได้แยกเวทนานี้เป็น ๓ ได้แก่ สุขเวทนา จิตที่เกิดพร้อมกับความสุขกายสุขใจ ทุกขเวทนา จิตที่เกิดพร้อมกับความทุกข์กายทุกข์ใจ และอทุกขมสุขเวทนา จิตที่เกิดพร้อมกับความไม่ทุกข์ไม่สุข ถ้าจะแยกเวทนาออกตามประเภทของความเป็นใหญ่ในการเสวยอารมณ์แล้วก็มีสุขเวทนา การเสวยความสุขทางกาย ทุกขเวทนา การเสวยความทุกข์ทางกาย โสมนัสเวทนา การเสวยความสุขทางใจ โทมนัสเวทนา การเสวยความทุกข์ทางใจ และอุเบกขาเวทนา คือการเสวยอารมณ์ที่ไม่สุขไม่ทุกข์ คือรู้สึกเฉยๆ เรื่องของเวทนาดังกล่าว คุณลุงได้อธิบายไปแล้วเมื่อคราวก่อน ดังนั้นในวันนี้ถ้าคุณลุงไม่มีเรื่องของเวทนามาอธิบายต่ออีก ผมก็จะขอศึกษาเจตสิกตัวต่อไป

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [16 ก.ค. 2550 , 08:38:59 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 1 ก. เรื่องของเวทนา ลุงได้อธิบายเพียงเพื่อให้หลานได้มีความเข้าใจเล็กน้อยท่านั้น เพราะเป็นการศึกษาเรื่องของเจตสิกเริ่มแรก เราจะต้องศึกษาเจตสิกทั้งหมด ๕๒ ตัว โดยศึกษาทีละตัวพอให้มีความเข้าใจสำหรับเป็นพื้นฐานรองรับ เพื่อจะศึกษาให้กว้างขวางต่อไปข้างหน้า สัญญาเจตสิก ต่อจากเวทนาอันเป็นเจตสิกตัวที่ ๒ ก็ถึง สัญญา อันเป็นเจตสิกตัวที่ ๓ คือ ความจำหมายในอารมณ์ เช่น จำเรื่องราวต่างๆ จำว่าเป็นสีขาว สีดำ ซึ่งสีขาว สีดำ ที่มากระทบจิตใจนั้น ก็จะถูกบันทึกเอาไว้หรือจำเอาไว้ แต่หลานจะต้องทำความเข้าใจว่า สัญญานั้นเก็บหรือจดจำอารมณ์เอาไว้เท่านั้น ไม่เกี่ยวกับเหตุผลหรือความคิดอ่านประการใดเลย ในทางโลก สัญญานั้นหมายถึงข้อตกลง เช่น ตกลงกันว่าจะแต่งงานกัน ตกลงกันว่าจะซื้อจะขายที่ดิน เรือกสวนไร่นา หรือข้อตกลงในเรื่องทรัพย์สินเงินทองต่างๆ ซึ่งล้วนแต่เป็นข้อผูกพัน หรือสัญญากันไว้ ด้วยเหตุนี้เอง คำว่า สัญญาในทางโลกที่เข้าใจกันจึงแตกต่างกับสัญญาในหลักของพระพุทธศาสนาเป็นอันมาก

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [16 ก.ค. 2550 , 08:39:47 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 2 สัญญาเจตสิกคืออะไร สัญญานั้นเป็นเจตสิกตัวหนึ่งที่ทำหน้าที่เก็บหรือจดจำอารมณ์เอาไว้ เมื่อมีอารมณ์มาปรากฏหรือมีอารมณ์เกิดขึ้น ป. คุณลุงขอรับ ที่คุณลุงกล่าวว่า สัญญาเป็นตัวจดจำอารมณ์นั้นผมยังสงสัย เพราะเมื่อเห็นอะไร รู้อะไร หรือได้ศึกษาวิชาอะไรแล้ว บางทีก็ลืมเสียสนิททีเดียวก็มี การที่นึกไม่ออกเลยเช่นนี้ จะว่าไม่มีสัญญาเจตสิกกระนั้นหรือ และทำไมมันจึงได้ลืม ก. มีหลายคนเหมือนกันที่แปลสัญญาเจตสิกตัวนี้ว่า "จำได้หมายรู้" ซึ่งคำแปลเช่นนี้ ต้องหมายถึงการจำได้ ไม่ลืมเลย คำแปลหรือความหมายดังนี้ย่อมไม่ตรงต่อความจริง เพราะสัญญานั้นเป็นตัวเก็บหรือจดจำอารมณ์เท่านั้นเอง จะจำได้หรือไม่ได้จะคิดออกหรือไม่ออกนั้นเป็นคนละเรื่องกัน สัญญาเปรียบเหมือนน้ำหมึกสีต่างๆ ที่เมื่อเอากระดาษซับมาซับเข้าไว้ หมึกสีต่างๆ ก็จะเก็บอยู่ในกระดาษซับทั้งสิ้น มิได้ตกหล่นหายไปไหน เมื่ออารมณ์เกิดขึ้น เช่นรูปมากระทบตา เสียงมากระทบหู หรือเรื่องราวมากระทบใจ เราก็รู้สึกเห็น ได้ยิน คิดนึก เช่นเห็นสีแดง ได้ยินเสียงเพลง และคิดนึกถึงเรื่องราวต่างๆ เมื่ออารมณ์ได้เกิดขึ้นมาแล้ว สัญญาก็จะทำหน้าที่เก็บสีแดงที่เห็น เสียงเพลงที่ได้ยิน และเก็บเรื่องราวที่คิดนึกนั้นทันที จะมีเหตุผลหรือไม่ จะผิดหรือถูก จะดีหรือไม่ดี นั้นไม่ใช่หน้าที่ของสัญญา เพราะสัญญามีหน้าที่เก็บอารมณ์เอาไว้ หรือจำอารมณ์เอาไว้

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [16 ก.ค. 2550 , 08:40:40 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 3 หรือจะเปรียบเทียบอีกอย่างหนึ่งก็เปรียบเหมือนนกที่เรารู้จักกันดี เพราะชอบลักขโมยของกินบ่อยๆ คือ "กา" นกกาเคยจำได้ว่า "คน" นั้นรูปร่างท่าทางเป็นอย่างไร ตนทั้งเกลียดทั้งกลัวเพียงใด จะลักข้าวโพดในไร่กินแต่ละดอกก็จะต้องระวังตัวแจกันทีเดียว ครั้นวันหนึ่งบินไปเห็นรูปหุ่นที่มีรูปร่างเหมือนกับคนเข้า ก็มีความตกใจ รีบบินหนีไปโดยเร็ว เพราะจำได้ว่ารูปคนนี่ดุร้ายคอยทำลายชีวิตตน รูปร่างอย่างที่ได้เห็นนี้ ดังนี้เป็นต้น ส่วนการจำได้หรือไม่ได้ เป็นหน้าที่ของผู้อื่นอีก เช่น อารมณ์นั้นมากระทบใจรุนแรง กระทบอยู่สม่ำเสมอ มีความสนใจเป็นพิเศษ และมีเหตุจูงใจอื่นๆ อีกเป็นอันมากที่จะทำให้จำได้ดีไม่ลืมไปเสียง่ายๆ เมื่อเด็กเล็กๆ หัดอ่าน ก.ไก่ ข.ไข่ อ่านครั้งหนึ่งหรือสองครั้ง ก็จะยังจำไม่ได้แน่ เห็นอีกก็นึกไม่ออก แต่ ก.ไก่ ข.ไข่ ก็จะเก็บเอาไว้ในใจแล้ว ครั้นต่อมาอ่านมากๆ เที่ยวจึงจำได้แม่นยำ ไปเห็นที่ไหนก็จะอ่านได้ ตามที่ลุงยกตัวอย่างขึ้นมานี้ ก็เพื่อจะให้หลานได้มีความเข้าใจว่า ถ้าเด็กอ่านเที่ยวหนึ่งหรือสองเที่ยวแล้วมิได้เก็บ ก.ไก่ ข.ไข่ เอาไว้ในจิตใจเลย เขาจะอ่านสักกี่เที่ยวก็คงจะจำไม่ได้อย่างแน่นอน ด้วยเหตุดังนี้เอง อารมณ์จะเกิดขึ้นครั้งหนึ่งหรือหลายครั้งก็ดี จะไม่เก็บอารมณ์นั้นไว้เลยก็ย่อมจะเป็นไปไม่ได้

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [16 ก.ค. 2550 , 08:41:11 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 4 สัญญาเจตสิก การเก็บจดจำอารมณ์มีลักขณาทิจตุกะ ดังนี้ ๑. สญฺญา ลกฺขณา มีความจำ เป็นลักษณะ ๒. ปุนสญ์ชานน ปจฺจยนิมิตฺตกรณ รสา มีการจำเครื่องหมายเอาไว้ เป็นกิจ ๓. ยถาคหิต นิมิตฺตวเสน อภินิเวสกรณ ปจฺจุปฏฺฐานา มีความจำได้ในสิ่งที่หมายไว้ เป็นผล ๔. ยถาอุปฏฺฐิตวิสย ปทฏฺฐานา มีอารมณ์ที่ปรากฏ เป็นเหตุใกล้ หลานจะต้องจำเอาไว้ว่า ธรรมชาติที่มีประจำตัวของสัญญานั้น คือมีการจำอารมณ์เป็นลักษณะ มีการจำเครื่องหมาย หรือสัญลักษณ์อย่างใดก็ดีที่จะก่อให้เกิดการจำเป็นต่อกิจการ หน้าที่แล้วมีความยึดมั่นในอารมณ์ที่เก็บ หรือจำเอาไว้นั้น ไม่ว่าจะถูกหรือผิด ดีหรือชั่วประการใดก็ตาม เป็นอาการที่ปรากฏให้เห็น และที่จะต้องจำเป็นตัวสุดท้ายก็คือ ตัวสัญญานี้จะเกิดได้ต้องอาศัยอารมณ์ที่ปรากฏเป็นเหตุใกล้ให้เกิด ถ้าไม่มีอารมณ์แล้วสัญญาก็จะเกิดขึ้นไม่ได้ ดังตัวอย่างเรื่องนกที่เห็นรูปหุ่น ที่ทำเหมือนรูปคน ขณะที่เห็นก็จำได้ว่าเป็นคน จึงไม่ต้องพิจารณาว่าจะเป็นคนจริงๆ หรือไม่ รูปหุ่นคนนี้เป็นอารมณ์ที่เป็นเหตุให้สัญญาเกิดปรากฏขึ้นมา ลุงหวังว่า เท่าที่ลุงได้อธิบายพร้อมทั้งยกตัวอย่างขึ้นมา ก็คงจะทำให้หลานพอมีความเข้าใจแล้ว ฉะนั้น ลุงก็จะได้บรรยายถึงเจตสิกตัวที่ ๔ คือเจตนาเจตสิกต่อไป โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [16 ก.ค. 2550 , 08:41:41 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 5 ได้มาเรียนต่อในเรื่อง สัญญาเจตสิกนี้ครับ และเข้าใจในเรื่องความจำ กับการจดจำ ได้ดียิ่งขึ้นครับท่านอาจารย์ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่งครับ ในความเมตตาธรรมที่อาจารย์มีตลอดมาครับผม.

โดย เทพธรรม [16 ก.ค. 2550 , 08:54:29 น.] ( IP = 58.9.137.135 : : )

สลักธรรม 6 มาศึกษาต่อค่ะ สัญญาเจตสิก เก็บจำ อารมณ์ไว้ทุกอย่าง ส่วนจะจำได้หรือไม่ได้นั้น อยู่ที่ว่าอารมณ์ที่มากระทบ ถ้าอารมณ์นั้นแรง และกระทบอยู่บ่อยๆ ก็จะจำได้ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะ อนุโมทนาและและกราบขอบพระคุณพี่เณรเป็นอย่างยิ่งค่ะที่นำสิ่งประเสริฐมาฝาก

โดย พี่ดา [16 ก.ค. 2550 , 10:14:08 น.] ( IP = 124.121.174.185 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณในธรรมทาน และกราบอนุโมทนากับพี่เณรด้วยค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ [16 ก.ค. 2550 , 13:03:49 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

สลักธรรม 8 มาศึกษาทำความเข้าใจต่อค่ะ...กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะ

โดย เซิ่น [16 ก.ค. 2550 , 13:32:47 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

สลักธรรม 9 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ เรื่องของเจตสิกตัวนี้ก็สำคัญนะคะ ไม่งั้นคงจดจำอะไรไม่ได้ แต่ก็แปลกนะคะทั้งที่ได้ยินเรื่องราวพร้อมๆกันกับผู้อื่น แต่ทำไม...จำได้ไม่มากเลย

โดย น้องอุ๊ [16 ก.ค. 2550 , 21:55:25 น.] ( IP = 125.24.57.79 : : )

สลักธรรม 10 มาติดตามต่อค่ะ สัญญาเจตสิกมีหน้าที่เก็บและจำอารมณ์ไว้เท่านั้น แต่จะจำได้หรือไม่ได้ นึกออกหรือไม่ออก ก็ขึ้นอยู่กับอารมณ์ที่มากระทบ และการกระทบบ่อยๆ ก็จะช่วยให้จำได้ กราบขอบพระคุณพี่เณรที่นำธรรมอันประเสริฐมาฝากค่ะ

โดย ธัญธร [17 ก.ค. 2550 , 11:09:55 น.] ( IP = 125.27.191.101 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด