ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๑๓)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๑๓) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ก. บัดนี้ ลุงก็ได้บรรยายเจตสิก ๗ ประเภท คือ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก จบลงแล้ว หลานยังมีความข้องใจประการใดบ้างหรือไม่ ถ้ามีก็ให้ซักถามได้เลย ป. คุณลุงขอรับ เท่าที่คุณลุงได้อธิบายถึงชีวิตินทรีย์กับมนสิการเจตสิกไปแล้ว ผมก็รู้สึกว่าพอมีความเข้าใจ แต่ผมใคร่จะขอให้คุณลุงช่วยอธิบายเพิ่มเติมสักหน่อยว่า เจตสิกตั้งแต่ตัวต้น คือ ผัสสเจตสิกมาจนถึงมนสิการเจตสิก รวมเป็น ๗ ตัวด้วยกันนี้ เกิดขึ้นมาทีละตัวๆ โดยรวดเร็วติดๆ กันไปกระนั้นหรือ เช่น ผัสสะรับกระทบอารมณ์แล้วก็เกิดเวทนาเสวยอารมณ์ แล้วก็เกิดสัญญาเก็บอารมณ์เอาไว้ ไปจนถึงมนสิการเจตสิกซึ่งเป็นตัวทำให้จิตตรงต่ออารมณ์ ก. หามิได้ ไม่ได้เป็นไปตามที่หลานเข้าใจ เพราะว่าเจตสิกทั้ง ๗ ประเภทเหล่านี้ เกิดขึ้นมาพร้อมๆ กัน ไม่ก่อนไม่หลังกันเลยแม้แต่น้อย ป. ผมคิดว่า น่าจะเกิดไม่พร้อมกันหรือควรจะเหลื่อมกว่ากันนิดหน่อย เช่น ผัสสะ กระทบอารมณ์เสียก่อนแล้วจึงจะเกิดเวทนาเสวยอารมณ์ ถ้ามิได้กระทบอารมณ์เสียก่อนแล้ว จะเสวยอารมณ์ได้อย่างไร

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:06:42 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 1 ก.หลานซักค้านมาเช่นนี้ก็ดีแล้ว ลุงจะขอถามหลานสักหน่อย ขอให้หลานตอบมาตามที่เป็นจริง ถ้าเรามีเครื่องส่งกระแสไฟฟ้าที่มีกำลังแรงมาก เราติดหลอดไฟฟ้า แสงสว่างไว้ให้ทั่วในรัศมีกิโลเมตร เมื่อเวลาที่สับสวิทไฟลง ในทันทีนั้นหลานจะเห็นหลอดไฟฟ้า สว่างขึ้นแต่ละหลอดๆ ติดๆ กันไปดังนี้หรือ ป. มิได้ขอรับ เราจะเห็นไฟฟ้าสว่างขึ้นพร้อมกันในทันที ในโรงภาพยนตร์ที่มืดๆ สับสวิทเข้าแก๊กเดียวก็สว่างพรึบขึ้นทั้งโรง แม้ในกรุงเทพมหานครเราก็จะเห็นไฟฟ้าสว่างขึ้นมาพร้อมๆ กัน ใช่ว่าจะสว่างขึ้นมาทีละดวงๆ ก็หาไม่ ที่เป็นดังนี้ก็เพราะความรวดเร็วของไฟฟ้านั่นเอง ก.ด้วยเหตุนี้เอง หลานก็จะเห็นได้ว่า จิตนั้นเกิดดับรวดเร็วยิ่งกว่าไฟฟ้าอย่างเอามาเปรียบกันไม่ได้ ฉะนั้น เมื่อเวลาจิตเกิดขึ้นมาทำการงานต่างๆ เจตสิกทั้งหลายที่ช่วยกันทำงานในขณะนั้น จึงได้เกิดขึ้นมาพร้อมกัน ไม่ก่อนหรือหลังกว่ากันเลย ในข้อนี้หลานยังจะสงสัยอะไรอีกหรือไม่ ป. ไม่สงสัยแล้วขอรับ

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:07:28 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 2 ก.รวมความว่า สัพพจิตตสาธารณเจตสิก เป็นเจตสิกที่ประกอบกับจิตได้ทั่วไปไม่มีเว้นเลย จิตเกิดขึ้นเมื่อใดจะขาดเจตสิกทั้ง ๗ ประเภทนี้ไปไม่ได้แม้แต่ประเภทเดียว และถ้าหากว่าขาดไปเสียแล้ว จิตก็จะเกิดขึ้นมาทำความรู้อารมณ์ไม่ได้เป็นอันขาด สัพพจิตสาธารณเจตสิกทั้ง ๗ ก็คือ ๑. ผัสสเจตสิก รับกระทบอารมณ์ ๒. เวทนาเจตสิก เสวยอารมณ์ ๓. สัญญาเจตสิก เก็บหรือสั่งสมอารมณ์ ๔. เจตนาเจตสิก ความตั้งใจในอารมณ์ ๕ เอกัคคตาเจตสิก ตั้งมั่นในอารมณ์ ๖. ชีวิตินทรีย์เจตสิก ยึดโยงรักษาจิต เจตสิกเข้าด้วยกัน ๗. มนสิการเจตสิก ทำให้จิตตรงต่ออารมณ์ ป. คุณลุงขอรับ ในเวลาที่คนเรานอนหลับสนิทนั้น จิตใจนอนหลับสนิทด้วยหรือเปล่า ถ้ามิได้นอนหลับ จิตเกิดขึ้นมาทำการงานอะไร ทำงานกันอย่างไร ก.เราเรียนเรื่องเจตสิกแต่ละตัว หลานถามเรื่องคนนอนหลับทำไม ป. ผมว่ามีความสำคัญมากทีเดียว เมื่อคุณลุงอธิบายแล้ว ผมจะขอทราบว่า คนนอนหลับมีเจตสิกอะไรเกิดขึ้นบ้าง

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:08:24 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 3 ก. ในเรื่องการงานของจิตใจขณะนอนหลับนั้น ความจริงมีเรียนกันในปริจเฉทที่ ๒ นี่เอง ที่ว่าด้วยสัมปโยคะและสังคหะอยู่ข้างหน้าอีกไม่ช้าไม่นานนัก แต่เมื่อหลานถามขึ้นมาแล้ว ลุงก็จะขอตอบให้ฟังย่อๆ พอได้ใจความ คนที่นอนหลับสนิทนั้น จิตใจหาได้หลับสนิทไปด้วยไม่ จิตใจนั้นยังเกิดดับอยู่ต่อไป ทั้งจิตใจก็ยังทำงานรับอารมณ์อยู่ตลอดเวลา ลุงก็ได้เคยอธิบายให้หลานฟังมาบ้างแล้วว่า คนที่ใกล้จะถึงแก่ความตายนั้นย่อมจะบังเกิดอารมณ์ และอารมณ์นั้นเรียกว่า กรรมอารมณ์ กรรมนิมิตอารมณ์ คตินิมิตอารมณ์ (ความจริงจิตย่อมจะจับอารมณ์อยู่เสมอไม่ว่าในขณะไหน แต่เราเรียกชื่อว่า กรรม กรรมนิมิต คตินิมิต เมื่อตอนใกล้จะตาย เพื่อให้ทราบว่าเป็นอารมณ์ในตอนท้ายของชีวิต) กรรมอารมณ์ เช่นเกิดมโนภาพเห็นเป็นเรื่องราวที่เป็นบุญหรือที่เป็นบาปตามที่ตัวได้กระทำมา เช่นระลึกถึงการฆ่าสัตว์ตัดชีวิต หรือการทำบุญให้ทานในอดีตของตน ก็จะได้ปฏิสนธิในที่ทุกข์ยากลำบากหรือในที่ๆ มีความสบาย กรรมนิมิตอารมณ์ คือเห็นอุปกรณ์การทำบาปหรือทำบุญ เช่นเห็นแห เห็นอวน หรือเห็นพระเห็นเณร ซึ่งผู้เห็นก็จะได้ปฏิสนธิในทุคติหรือสุคติอย่างใดอย่างหนึ่ง คตินิมิตอารมณ์ ปรากฏภาพที่ตัวจะต้องไปเกิดตามบาปและบุญที่ได้กระทำมา เช่น จะไปเกิดเป็นเปรตหรืออสุรกาย ได้รับความทุกข์ยากลำบาก ก็จะได้เห็นถ้ำเห็นเหวเห็นป่าทึบที่น่าหวาดเสียว ถ้าจะได้ไปเกิดในที่ดีมีความสุข ก็อาจเห็นครรภ์ของมารดาหรือเห็นปราสาทราชวังเป็นต้น

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:09:08 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 4 บุคคลใดใกล้จะถึงแก่ความตาย จับอารมณ์ไหนเป็นครั้งสุดท้าย อารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งทั้ง ๓ นั้น เมื่อปฏิสนธิก็จะได้อารมณ์นั้นด้วย เช่นเมื่อใกล้จะตายเห็นเหวที่ลึกน่าใจหาย แล้วก็ปฏิสนธิเกิดเป็นเปรตอสุรกาย จิตใจขณะปฏิสนธิเป็นเปรตอสุรกายนั้นก็จะจับอารมณ์เหวลึกน่าใจหายเหมือนกับเมื่อตอนใกล้จะตายเช่นเดียวกัน บุคคลใดใกล้จะถึงแก่ความตาย จับอารมณ์ไหนเป็นครั้งสุดท้าย โดยจับอารมณ์อันใดในอารมณ์ทั้ง ๓ เมื่อปฏิสนธิก็จะได้อารมณ์นั้นด้วย เช่น เมื่อใกล้จะตายเห็นครรภ์มารดา แล้วปฏิสนธิเกิดขึ้นมาเป็นมนุษย์ จิตในขณะปฏิสนธิเป็นมนุษย์ก็จะจับครรภ์ของมารดาเหมือนกับเมื่อตอนใกล้จะตาย และเมื่อบุคคลใดเมื่อปฏิสนธิขึ้นมาแล้ว มีชีวิตต่อมาจนถึงแก่ความตาย จะมีอายุยืนยาว หรือมีอายุสั้นเท่าใดก็ตาม ตลอดเวลาเหล่านั้นเมื่อเวลานอนหลับสนิท จิตจะเป็นภวังค์จะจับอารมณ์ที่ตนเห็นมาเหมือนกับในขณะปฏิสนธินั้น เช่น ในขณะนอนหลับจับอารมณ์เหวลึก หรือจับอารมณ์ครรภ์ของมารดา ก็จะจับอารมณ์นี้ทุกครั้งที่นอนหลับ ป. คุณลุงขอรับ เหตุใดคนนอนหลับจึงต้องจับอารมณ์ที่ได้มาตั้งแต่ปฏิสนธิ

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:09:42 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 5 ก. คำว่า ภวังค์ คือองค์แห่งภพ หมายถึงการรักษาภพชาติเอาไว้ ผู้ใดเห็นอารมณ์อะไรมา เกิดแล้วก็จะเห็นอย่างนั้นรักษาภพชาตินั้นเอาไว้ ไม่ใช่เกิดมาเป็นเปรตอสุรกายแล้วไม่ช้าไม่นานก็กลับกลายเป็นคน หรือเกิดขึ้นมาเป็นคนแล้วไม่ช้าไม่นานก็กลับกลายเป็นสัตว์เดรัจฉาน รายละเอียดในเรื่องนี้ยังมีอีกมากนัก ลุงขอเล่าย่อๆ พอให้กลานเข้าใจบ้างเล็กน้อยก่อน ต้องการความละเอียดยิ่งกว่านี้ ก็ขอให้ศึกษาต่อๆ ไป สรุปแล้วหลานก็จะเห็นว่า คนนอนหลับสนิทนั้น จิตก็ยังทำงานเกิดดับ และรับอารมณ์อยู่ และนอกจากนั้นจิตยังทำให้รูปต่างๆ เป็นไปตามสมควรด้วย เช่นทำให้หัวใจเต้น หายใจได้ กระเพาะและลำไส้เคลื่อนไหว เป็นต้น ถ้าจิตใจมิได้ทำงานดังกล่าวมาแล้ว ก็จะกลับกลายเป็นซากศพไป ดังนี้หลานก็จะเห็นได้ว่า กายและใจของคนเรานั้นมิได้หยุดนิ่งเสียทีเดียวในขณะหลับสนิท หากแต่ทำการงานลดลงเท่านั้น และเมื่อนอนหลับสนิทจิตยังเกิดขึ้นทำงานอยู่เช่นนี้ จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่าเจตสิกจะไม่เกิดขึ้นร่วมทำการงานด้วย แต่อย่างไรก็ดี ก็มิได้เป็นการงาน เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้รู้รส รู้ถูกต้องสัมปัสทางกาย และมิได้คิดนึกอะไร (ขึ้นวิถีรับอารมณ์ต่างๆ ไม่ได้) จิตที่นอนหลับหรือภวังคจิตมีเจตสิกทั้ง ๗ ประเภทนี้ประกอบอยู่ด้วย ลุงขออธิบายเพียงเท่านี้ก่อน เมื่อเรียนถึงเรื่องสัมปโยคะและสังคหะแล้วหลานก็จะได้ทราบเอง แล้วก็อยู่ในตอนท้ายของปริจเฉทที่ ๒ นี่แหละ ในวันนี้ ลุงก็ได้บรรยายเจตสิกมาถึงมนสิการเจตสิกอันเป็นตัวสุดท้ายของสัพพจิตตสาธารณเจตสิกจบลงแล้ว บัดนี้ก็เป็นเวลาพอสมควรที่จะได้พักผ่อนกันเสียที เพราะลุงก็ไม่ค่อยจะสบายแข็งใจบรรยายจนจบได้ ขอให้หลานทบทวนบทเรียนที่ได้จดๆ เอาไว้ให้เข้าใจดี ก็จะมีประโยชน์แก่หลานมากในวันข้างหน้า ในคราวต่อไปหลานก็จะได้เรียนเจตสิกอีกกลุ่มหนึ่ง เรียกว่า ปกิณกเจตสิกต่อไป เอาไว้วันหน้าค่อยพบกันใหม่ ป. ขอบพระคุณคุณลุงมาก สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร..นำมาฝาก [23 ก.ค. 2550 , 07:10:12 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 6 อ่านไปด้วยความรู้สึกเข้าใจและสามารถสังเกตได้ถึงการทำงานของจิตที่มีเจตสิกเข้าร่วมในการงานดีกว่าเมื่อก่อนครับ และในช่วงท้ายนั้น มีทั้งความรู้สึกน่าหวั่นใจในเวลาก่อนที่ชีวิตจะต้องตายลงไป เพราะไม่สามารถรู้ได้เลยว่า..กรรมอารมณ์ กรรมนิมิตอารมณ์ คตินิมิตอารมณ์ ...ของตนนั้นจะเป็นเช่นใด และมารูสึกเลื่อมใสศณัทธาในน้ำใจของท่านอาจารย์อย่างมากเลยครับ ที่อาจารย์กล่าวว่า..อาจารย์นั้นไม่ค่อยจะสบายแข็งใจบรรยายจนจบ..ตรงนี้ละครับที่ทำให้ผมเย็นใจขึ้นมาแล้วครับกับความหวั่นใจนั้น เพราะถ้าคนเราตั้งมั่นในความดี มีการให้เช่นท่านอาจารย์ได้ เสมือนเป็นใบรับรองแห่งชีวิตที่จะจะเดินทางไปสู่ภพอื่นภูมิอื่นที่ดีได้แน่ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงครับ และเคารพบูชาในน้ำใจที่ประเสริฐยิ่งของท่านอาจารย์ด้วยความเคารพรักครับ.

โดย เทพธรรม [23 ก.ค. 2550 , 07:28:37 น.] ( IP = 58.9.139.65 : : )

สลักธรรม 7 มาศึกษาต่อค่ะ เป็นความมหัศจรรย์ยิ่งที่เห็นการทำงานด้วยความสมานสามัคคีเป็นอย่างดียิ่งของเจตสิกทั้งหลาย และท่านอาจารย์กรุณาแจงให้เห็นได้ว่า แม้ขณะนอนหลับจิตก็ยังต้องทำงาน มิเช่นนั้นก็กลายกับซากศพไป กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ ที่อธิบายให้เห็นชัดถึงความมหัศจรรย์ของชีวิต อนุโมทนาและและกราบขอบพระคุณพี่เณรเป็นอย่างยิ่งค่ะที่นำสิ่งประเสริฐมาฝาก

โดย พี่ดา (พี่ดา) [23 ก.ค. 2550 , 09:23:57 น.] ( IP = 124.121.174.116 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ ที่ได้อธิบายถึงเจตสิกแต่ละตัว และทั้งจิตและเจตสิกก็ยังทำงานรับอารมณ์ แม้กระทั้งในขณะที่กำลังหลับสนิท

โดย เซิ่น (เซิ่น) [23 ก.ค. 2550 , 14:08:50 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

สลักธรรม 9 กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณมากค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [23 ก.ค. 2550 , 14:21:21 น.] ( IP = 203.113.67.46 : : )

สลักธรรม 10 มาอ่านถึงตรงนี้ทำให้เห็นการทำงานของจิตเจตสิกมากขึ้น นับว่าเป็นประโยชน์ต่อการเข้าใจชีวิตที่ถูกต้อง อ่านไปก็เริ่มสงสารชีวิต เห็นจิตทำหน้าที่มาแสนนาน เป็นความมหัศจรรย์เป็นอย่างยิ่ง หากจะนับถอยหลังแล้ว เราคงหาที่เริ่มต้นของจิตไม่ได้จริง

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [23 ก.ค. 2550 , 21:10:55 น.] ( IP = 125.24.62.228 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด