ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์(๓๕)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๓๕) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ตัวการที่เป็นเหตุใกล้ก่อให้เกิดโทสะขึ้นมาได้นั้น เราเรียกว่า วัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งความอาฆาต มีอยู่ ๑๐ ประการด้วยกัน คือ ๑. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้ได้ทำความเสื่อมเสียให้แก่เรา ๒.อาฆาตเขา เพราะผู้นี้กำลังทำความเสื่อมเสียให้แก่เรา ๓. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้จะทำความเสื่อมเสียให้แก่เรา ๔. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้ได้ทำความเสื่อมเสียให้แก่คนที่เรารัก ๕. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้กำลังทำความเสื่อมเสียให้แก่คนที่เรารัก ๖. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้จะทำความเสื่อมเสียให้แก่คนที่เรารัก ๗. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้ได้ทำประโยชน์ให้แก่ผู้ที่เราเกลียด ๘. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้กำลังทำประโยชน์ให้แก่ผู้ที่เราเกลียด ๙. อาฆาตเขา เพราะผู้นี้จะทำประโยชน์ให้แก่ผู้ที่เราเกลียด ๑๐. อาฆาตที่เกิดขึ้นมาโดยฐานะไม่สมควร เช่นเมื่อโทสะเกิดขึ้นมา แม้ว่าจะเป็นเพียงเดินสะดุดอะไรสักเล็กน้อย หรือเรื่องฝนตก แดดออก แดดไม่ออก หนาวหรือร้อน เหล่านี้เป็นต้น

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [23 ส.ค. 2550 , 09:38:12 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 1 ป. คุณลุงขอรับ ผมฟังคุณลุงอธิบายมาแล้ว ก็พิจารณาเห็นได้ว่า โทสเจตสิกนั้นจะเกิดขึ้นมาได้ก็เพราะอารมณ์ที่ไม่ดีไม่ชอบใจมากระทบ แล้วจะต้องกระทบกระเทือนถึงอนุสัยกิเลสด้วย อนุสัยกิเลสตัวนี้ก็ได้แก่ปฏิฆานุสัย ซึ่งเป็นกิเลสอย่างละเอียดที่ซ่อนอยู่ภายในจิตใจ จึงก่อให้บุคคลที่ถูกกระทบกระเทือนเป็นฟืนเป็นไฟ แต่ผมขอทราบว่า ถ้ากระทบแล้วด้วยอารมณ์ที่ไม่ดี ทางตา ทางหู เป็นต้น ไม่กระเทือนถึงอนุสัยกิเลสเลย จะมีบ้างหรือไม่ขอรับ ก. หลานนี่ถามแปลกดีจริงๆ ถ้าลุงมิได้หนักแน่นด้วยเหตุผลจากปรมัตถธรรมแล้ว ก็เห็นจะลำบากมิใช่น้อย เพราะเป็นเรื่องที่มองไม่เห็น และละเอียดลออกมากอยู่ ดังนั้น การตอบคำถามนี้ ลุงก็จะต้องขอซักถามหลานบ้างเพื่อความเข้าใจ ตามที่หลานได้เคยศึกษามาแล้ว เมื่ออารมณ์ที่ไม่ดีมากระทบหูเข้าแล้ว จะไม่เกิดอารมณ์ทางใจเลยหรือ ป. ผมว่าอารมณ์ทางใจจะต้องเกิดขึ้นมาอย่างแน่นอน ก. เมื่อเราเอาสารส้มแกว่งน้ำในตุ่มจนขี้ตะกอนจมลงสู่ก้นตุ่มแล้ว เอาอะไรทิ้งลงไปขี้ตะกอนก้นตุ่มจะไม่กระทบกระเทือนบ้างเลยหรือ ป. ถ้าสิ่งที่ทิ้งลงไปนั้นมีกำลังน้อย เช่น ของเล็กๆ เป็นต้น ผมก็ว่าคงจะไม่กระเทือนถึงก้นตุ่มเลย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:39:54 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 2 ก.ในสายตาของเรา เราก็เห็นว่าเป็นเช่นนั้น แต่ถ้าจะว่าโดยละเอียดแล้ว อณูของน้ำย่อมจะได้รับความกระทบกระเทือน และจะกระเทือนต่อๆ กันไปจนถึงก้นตุ่ม หากแต่ว่าบางทีมันอ่อนละเอียดจนเกินไปที่จะจับความกระเทือนนั้นได้ นอกจากจะอาศัยเครื่องมือจับความกระเทือนเป็นพิเศษ ถ้าเช่นนี้เราก็คงจะมองไม่เห็นขี้ตะกอยลอยขึ้นมาเลย แต่เราจะว่าขี้ตะกอนมิได้ถูกกระทบนั้นไม่ควรพูด ปัญหาของหลานที่ถามมานั้น เป็นการยากที่จะตัดสินแล้วก็ตอบลงไปให้ตรงเป้าหมายได้ เพราะว่าต้องอาศัยปัจจัยหลายประการที่จะมาร่วมในการตัดสินด้วย เช่นอารมณ์ไม่ดีที่มากระทบนั้นหนักเบาเพียงใด จิตของผู้รับกระทบมีความรู้สึกในการรับกระทบนั้นได้รับการอบรมสั่งสมมาในทางไหนมากหรือน้อยอย่างไร เช่นบางท่านที่ได้อบรมจิตของตนมาดีพอ แล้วการกระทบนั้นเพียงบางเบา ก็ไม่ก่อให้เกิดความรู้สึกที่ขุ่นมัวเร่าร้อน อันจะเป็นกิเลสอย่างกลางขึ้นมาได้ หรือผู้ที่ปฏิบัติสมาธิจนได้ปฐมฌานขึ้นไปจะกรทบกระเทือนอย่างไรก็ไม่หวั่นไหว เพราะกิเลสตัวนี้ถูกข่มเอาไว้เสียแล้วจึงโผล่ขึ้นมาไม่ได้เลย ยิ่งเป็นจิตของพระอริยบุคคลชั้นพระอนาคามีและพระอรหันต์ ก็ไม่มีโอกาสที่จะขุ่นมัวเร่าร้อนเลย แม้ว่าจะกระทบรุนแรงสักเพียงไหนก็ตาม ทั้งนี้ก็เพราะปฏิฆานุสัยถูกทำลายออกไปจากจิตใจเสียหมดสิ้นแล้ว อย่างไรก็ดี คำถามของหลานนั้นก็จำเป็นจะต้องเน้นลงไปอีกสักหน่อยว่า การกระทบอารมณ์ที่ไม่ดีเหล่านั้น ผู้ถูกกระทบรู้เรื่องราวดีหรือเปล่า เพราะว่าบางทีอารมณ์นั้นไม่สู้จะรุนแรง และผู้รับกระทบก็มีการอบรมจิตใจมาดีเป็นพิเศษ หรือผู้รับก็ไม่มีความสนใจสักเท่าใด ก็จะไม่รู้สึกว่ากระทบกระเทือนใจอะไรเลยก็ได้ แล้วความขุ่นมัวใจอันเป็นกิเลสอย่างกลางก็เกิดขึ้นไม่ได้ ทั้งนี้หลานก็จะเห็นว่าอนุสัยนั้นถ้ามีอยู่แล้วก็หนีจากการกระทบอารมณ์ไปไม่ได้เลย ย่อมแสดงการสนองตอบต่อสิ่งที่มาเร้านั้นอยู่เสมอ ตามกำลังอำนาจของอารมณ์ที่มากระทบ ตามแต่เหตุผลที่เกิดขึ้นในขณะนั้นเป็นกระการใด ตอบเพียงเท่านี้หลานจะพอใจหรือยัง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:40:44 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 3 ป. ก็พอจะเข้าใจแล้วขอรับ ผมมาพิจารณาดูแล้วก็เห็นว่า โทสเจตสิกนั้นเมื่อเข้าประกอบกับจิตใดแล้ว จิตนั้นก็บังเกิดความหยาบกระด้าง และก่อให้เกิดผลร้ายตามมาเป็นอันมาก แต่เพราะด้วยเหตุที่มีอาฆาตวัตถุทั้ง ๑๐ ประการนั้นประการใดประการหนึ่ง เป็นตัวการก่อให้เกิดขึ้น ผมก็เห็นว่าเป็นความจริง แต่ถ้าไม่มีอาฆาตวัตถุทั้ง ๑๐ ประการนี้มากระทบกระเทือนใจเล่าขอรับ โทสะจะเกิดขึ้นมาไม่ได้หรือ ก. ไม่ได้เลย เพราะอาฆาตวัตถุนั้นเป็นเหตุใกล้ที่จะทำให้โทสะเกิดขึ้น ป. อ้าวทำไมเล่าขอรับ เพราะบางทีเราก็ระลึกถึงเรื่องราวต่างๆ ในอดีตแล้วก็เกิดความไม่ชอบใจ หรือเสียใจเกิดขึ้นก็ได้ ก.ลุงก็ไม่ได้เถียงในข้อนั้น แต่เรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้นมาเหล่านั้น ก็หนีไปไม่พ้นจากเป็นตัวการที่มากระทบใจ เช่นคิดว่า เมื่อปีกลาย นาย ก. ได้ทำให้เราเกิดความเสียหาย แล้วก็เกิดไม่สบายใจ หรือมีความโกรธขึ้นมาเป็นต้น ป. เช่นความเสียใจเพราะเกิด ความเจ็บป่วย ขึ้นมาเล่าขอรับ ก. ก็เหมือนกัน ก็เป็นความอาฆาตที่เกิดขึ้นมาในฐานะที่ไม่สมควร คนเรามีกรรมมันก็จะต้องป่วยต้องเจ็บเป็นธรรมดา คนที่ช่างคิดเสียใจเพราะไม่ยอมศึกษาชีวิตเสียให้เข้าใจ

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:41:32 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 4 ป. คุณลุงขอรับ เมื่อโทสะเกิดขึ้นมาก็ย่อมจะก่อความเร่าร้อนให้แก่ดวงจิต บางทีก็ยับยั้งชั่งใจเอาไว้ไม่ได้ บางทีก็ก่อความพยาบาทอาฆาตจองเวรไม่รู้แล้วรู้รอด นับว่าโทสะเป็นภัยใหญ่หลวงของชีวิต ด้วยเหตุนี้ คุณลุงจะช่วยแนะนำอย่างไร จึงจะให้เจ้าโทสะตัวร้ายนี้บรรเทาเบาบางลงได้บ้าง ก. ปฏิฆานุสัย เป็นกิเลสอย่างละเอียดตัวร้ายที่ซ่อนอยู่ภายในส่วนลึกของใจที่คอยหนุนเนื่องให้เกิดกิเลสอย่างกลางขึ้นมา อันทำให้ใจบังเกิดความเร่าร้อนเศร้าหมองไม่ผ่องใส เมื่อมีกำลังมากขึ้นแล้วก็จะแสดงออกมาทางกิริยา วาจา กลายเป็นกิเลสอย่างหยาบไปอีกทีหนึ่ง เช่นการด่าว่าอย่างเจ็บแสบ การตบตี และฆ่าฟันกันตาย ตราบใดที่อนุสัยกิเลสตัวนี้ยังมีอยู่ในจิตใจ ก็จะพ้นไปจากความร้อนรนกระวนกระวายไม่ได้ตราบนั้น เหมือนไฟ เราจะทำให้มันไม่ร้อนได้อย่างไร ผู้ที่ไม่มีความเข้าใจเพราะไม่ได้ศึกษาจึงได้ปล่อยให้ชีวิตเป็นไปตามอำนาจของกิเลส แล้วแต่มันจะชักพาไปไหน ทำตัวเป็นข้าช่วงใช้ที่ดี แต่มันก็มิได้เคยมีความปรานีชีวิต จึงมีแต่ความทุกข์ระทมขมขื่นชาติแล้วชาติอีก ด้วยเหตุนี้เอง ผู้มีปัญญาทั้งหลายได้มองเห็นภัยที่จะมาทำลายให้ชีวิตของตนผุกร่อนลงไป จึงได้หาทางให้มันเบาบางลงไปบ้างตามแต่จะทำได้ แต่บางท่านมีกำลังแรงของเจตนาที่จะทำลายกิเลสมากยิ่งขึ้น จึงคิดทำลายล้างมันให้สิ้นซากไปเสียเลยทีเดียว

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:42:19 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 5 การกล่อมเกลาเพื่อให้กิเลสเบาบางลง ก็จำเป็นจะต้องอาศัยเมตตาธรรม เพราะถ้าความเมตตาเกิดขึ้นมาได้เสียบ้างแล้ว ก็จะลดกำลังแรงลงได้มากทีเดียว แต่ความเมตตาจะเกิดขึ้นมาได้มาก ก็จำเป็นจะต้องอาศัยเป็นผู้ที่ได้ศึกษาพิจารณาความจริงในเรื่องของชีวิตมาบ้างไม่มากก็น้อย เฉพาะอย่างยิ่งจากพระอภิธรรมปิฎกที่หลานกำลังศึกษาอยู่นี้เอง จะได้เห็นทุกข์โทษภัยที่จะเกิดแก่ตนจริงจัง นอกจากนั้นก็จะ ต้องฝึกหัดตนเองให้เป็นผู้ไม่มองแต่ในแง่ร้าย หมั่นทำบุญให้ทาน รักษาศีล ทำสมาธิ หรือปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานอยู่เสมอ ลุงก็ได้บรรยายโทสเจตสิกมาให้หลานฟัง ก็เห็นว่าหลานเข้าใจได้พอสมควรแล้ว หลานควรจะได้ทราบถึงผลที่เกิดจากโทสะนี้ เป็นอันดับสุดท้ายเสียเลย เมื่อความโกรธ ความเกลียด ความกลัว ความพยาบาทมาดร้าย ความฟุ้งซ่าน รำคาญใจ ความเสียใจ ความที่ได้อารมณ์ไม่ดีทั้งหลายบังเกิดขึ้นแล้ว ก็เหมือนกับมีไฟเข้ามาสุมคุกรุ่นอยู่ภายใน จิตใจก็เศร้าหมอง เต็มไปด้วยความเร่าร้อน หาความตั้งมั่นมิได้ ย่อมจะกระวนกระวายไร้ความสุขความสงบ สุขภาพกายและทางใจเสียหาย การแสดงออกก็หยาบกระด้าง หรือหยาบคายร้ายกาจ และก่อให้เกิดความสามารถกระทำอะไรลงไปได้โดยง่ายปราศจากการยั้งคิด มีผู้ได้รับทุกข์โทษภัย ได้รับการทรมานด้วยประการต่างๆ ติดคุกติดตะรางหรือแม้ถูกประหารชีวิต เพราะด้วยอำนาจโทสะมาเสียนักต่อนักแล้ว เป็นทุกข์อันเกิดขึ้นทั้งตนเองและคนอื่นตลอดจนภายในสังคมอย่างกว้างขวาง ใครๆ ก็พากันขยาดหวาดกลัวไม่อยากจะเข้าใกล้ แต่ก็อดใจไว้ไม่ได้ มันจึงโผล่ออกมาให้เห็นหน้าตาอยู่ทั่วไป ความเสียหายจึงเกิดขึ้นมาในชาตินี้มิใช่น้อย

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:43:01 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 6 เมื่อเกิดขึ้นในชาติข้างหน้า ถ้าโทสะนั้นถึงขั้นทุจริต มีการฆ่าสัตว์เป็นต้นก็มีหวังที่จะไป ปฏิสนธิในนรก ได้รับทุกขเวทนาแสนสาหัส ต่อจากนั้นก็อาจจะเลิกเป็นเปรตหรืออสุรกาย และครั้นมาเกิดเป็นมนุษย์รูปร่างหน้าตาก็จะขี้ริ้วขี้เหร่ และอาจจะเกิดเป็นเช่นนี้อยู่หลายชาติทีเดียว จะมีอัธยาศัยเป็นคนขี้โกรธ ช่างเสียใจทุกข์ร้อนกังวลโดยไม่จำเป็น เช่นชอบสร้างเรื่องที่น่ากลัวให้เกิดขึ้นทั้งๆ ที่มันยังมิได้เกิด สร้างนรก สร้างไฟนรกให้มาเผาผลาญตัวเองทั้งๆ ที่ยังไม่ได้ตาย ทั้งนี้ก็เพราะได้รับอบรมมาเช่นนั้น จนกว่าเหตุการณ์และสิ่งแวดล้อมต่างๆ มาชักนำทำให้เปลี่ยนแปลงไป โทสเจตสิกมีลักขณาทิจตุกะคือ ๑. จณฺฑิก ลกฺขโณ มีความดุร้ายหยาบกระด้าง เป็นลักษณะ ๒. อตฺตโน นิสฺสยทหน รโส (วา) วิสปฺปนรโส มีการเผาที่อาศัยของตนเป็นกิจ (หรือ) มีความกระสับกระส่าย พลุ่งพล่าน เป็นกิจ ๓. ทุสฺสน ปจฺจุปฏฺฐาโน มีการประทุษร้ายตนเองและผู้อื่น เป็นผล ๔. อาฆาตวตฺถุ ปทฏฺฐาโน มีวัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งความอาฆาต เป็นเหตุใกล้ ในวันนี้ ลุงคิดว่า เป็นเวลาพอสมควรแล้ว จึงขอยุติเพียงเท่านี้ ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก (พี่เณร) [23 ส.ค. 2550 , 09:43:49 น.] ( IP = 58.9.139.56 : : )

สลักธรรม 7 มาศึกษาต่อค่ะ โทสะมีเหตุใกล้ให้เกิดตั้ง ๑๐ อย่าง ดูแล้ว ก็ครอบคลุมทุกอย่าง แม้กระทั่งความเสียใจเพราะเกิดความเจ็บป่วย ก็จัดอยู่ในอาฆาตวัตถุข้อ ๑๐ ดูแล้ว ชีวิตดำรงอยู่อย่างปกติสุข ไม่ให้เกิดโทสะในแต่ละวัน ช่างลำบากเสียเหลือเกิน และ ภัยที่น่ากลัวเกิดจากโทสะ ไม่เพียงแต่ในปัจจุบันภพเท่านั้น ภัยในอนาคตภพยิ่งเลวร้าย และน่ากลัวยิ่งนัก จะเพียรสร้างศรัทธาด้วยการศึกษาเล่าเรียนและเพียรปฏิบัติให้มากค่ะ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ ที่อธิบายให้เห็นชัดถึงความมหัศจรรย์ของชีวิต กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณพี่เณรเป็นอย่างยิ่งค่ะที่นำสิ่งประเสริฐมาฝาก

โดย พี่ดา (พี่ดา) [23 ส.ค. 2550 , 10:23:35 น.] ( IP = 124.121.175.154 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากนะคะ โทษของการผุกโกรธ หรือโทสะ ไม่ดีเลย แต่ก็สังเกตได้ว่า มีเยอะแยะเลย ทำให้เข้าใจตัวเองมากขึ้นว่ายังมีตะกอนแห่งปฏิฆะ อยู่มากมาย ที่อาจารย์กล่าวหนทางทำให้เบาบางนั้น ขอน้อมรับไปฝึกฝนให้ดีขึ้นค่ะ

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [23 ส.ค. 2550 , 21:38:08 น.] ( IP = 125.24.55.28 : : )

สลักธรรม 9 ในชีวิตที่คิดว่าดีแล้ว พอศึกษาพระอภิธรรมมากขึ้นจนได้รับความเข้าใจ ก็ทำให้เห็นในหลายสิ่งที่ไม่งดงามและยังต้องแก้ไขในชีวิต โดยเฉพาะตะกอนที่นอนก้นอยู่ในบึ้งใจที่ทำให้ร้อนรนอยู่เสมอ กราบขอบพระคุณในคำอธิบาย กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณมากค่ะที่นำมาให้อ่านและศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [23 ส.ค. 2550 , 22:24:30 น.] ( IP = 58.9.152.130 : : )

สลักธรรม 10 อำนาจของโทสะนี้น่ากลัวมากจริงๆนะครับ จะมีให้เราเป็นผู้มีอัธยาศัยเป็นคนขี้โกรธ ช่างเสียใจทุกข์ร้อนกังวลโดยไม่จำเป็น ซึ่งเห็นได้บ่อยๆจากตนเองและคนรอบข้างนะครับ และท่านอาจารย์ได้บอกถึงความสามารถที่จะระงับยับยั้งไม่ให้โทสะแสดงออกมาได้ก็ต้องมีความเมตตาจิตอย่างสูง หรือทำสมาธิจนได้ญาณจิตข่มเอาไว้ซึ่งทั้งสองอย่างนี้ยากมากนะครับที่จะทำให้เกิดได้ง่ายๆ แต่ผมก็จะพยายามครับท่านอาจารย์ในการเจริญชีวิตให้มีเมตตาธรรมครับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงสุดครับในความเมตตากรุณาอธิบายให้เห็นโทษภัยของชีวิตที่เกิดจากโทสะเจตสิกนี้ครับผม

โดย เทพธรรม [24 ส.ค. 2550 , 08:23:51 น.] ( IP = 58.9.141.245 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด