ความต่างกันของสภาวธรรม

---

ความต่างกันของสภาวธรรม วิตก, เจตนา, มนสิการ วิตก เจตนา และ มนสิการเหล่านี้ มีความต่างกัน คือ วิตก เป็นเหมือนบรรจุสัมปยุตธรรมเหล่านั้นไว้ในอารมณ์นั้นเพราะความเป็นสภาพคือ ยกสหชาตธรรมไว้ในอารมณ์, เจตนา ประกอบอยู่แม้ซึ่งธรรมทั้งหลายตามที่เกิดแล้วไว้ในอารมณ์นั้นด้วยตน โดยการยึดถืออารมณ์เป็นเหมือน จอมทัพ มนสิการ เป็นเหมือน นายสารถีผู้ควบคุมม้าอาชาไนยทั้งหลาย เพราะประกอบสัมปยุต-ธรรมเหล่านั้น ให้มุงหน้าเฉพาะต่ออารมณ์ ฯ ในอธิการว่าด้วยความต่างกันแห่งธรรมนี้ มีอนุสาสนีกถาของท่านอาจารย์ทั้งหลายอย่างนี้ว่า จริงอยู่ บุคคลเชื่อในพระผู้มี พระภาคเจ้าว่า “ พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงแทงตลอดลักษณะแห่งธรรมทั้งหลาย พร้อมทั้งรสะ ตามความเป็นจริงนั้น ๆ โดยสภาวะได้ทรงจำแนกธรรมเหล่านั้น ๆ ไว้” ดังนี้ เชื่อมั่นว่า ธรรมเหล่านี้ มี ความแปลกกันอย่างนี้ แล้วพึงทำความเพียรพยายาม เพื่อบรรลุ (รู้) สภาวะแห่งธรรมเหล่านั้น ด้วยอำนาจการเรียน และการสอบถาม เป็นต้น ถึงเป็นผู้ปฏิบัติผิดปรกติ ในธรรมนั้น ๆ ก็จะไม่ถึงความหลง งมงาย ดังนี้ ฯ อธิบาย วิตก หยาบกว่า วิจาร ในอัฏฐสาลินี กล่าวว่า อนึ่ง เมื่อความไม่แยกกัน แห่งวิตกและวิจาร ในจิตตุปบาทบางแห่งแม้มีอยู่ ด้วยอาการอย่างนี้ การที่จิตตกไปในอารมณ์ครั้งแรก ชื่อว่า วิตก เพราะอรรถว่า เป็นธรรมหยาบ เพราะอรรถว่า ถึงก่อน เพราะอรรถว่า ยกจิตขึ้นในอารมณ์ เหมือนการเคาะระฆัง, การผูกพันจิตไว้ในอารมณ์ ชื่อว่า วิจาร เพราะเป็นธรรมสุขุม และเพราะเคล้าคลึงในอารมณ์ ดุจเสียงครางแห่งระฆัง ฉะนั้น ฯ ในธรรม ๒ นั้น วิตก มีการแผ่ไป เป็นการแผ่ไปโดยรอบในขณะเกิดขึ้น แห่งจิตที่ยึดอารมณ์ครั้งแรก เหมือนการขยับปีกของนกที่ต้องการบินไปในอากาศ และเหมือนภมรที่มีจิตผูกพันในกลิ่น มุ่งหน้าบินลงสู่ดอกปทุม ฉะนั้น ฯ วิจารมีความเป็นไปสงบ ไม่มีการแผ่ไปของจิตเกินไป เหมือนการกางปีกของนก ที่บินไปในอากาศ และเหมือนภมร ที่บินลงสู่ดอกปทุมเคล้าเคลียเบื้องบน ฉะนั้น ฯ การแปลกกันแห่งวิตกและวิจาร ย่อมปรากฏชัดในฌานที่หนึ่งและฌานที่สอง ฯ

โดย ธีรวัส [30 ส.ค. 2550 , 13:11:41 น.] ( IP = 58.8.35.179 : : )

สลักธรรม 1 ความต่างกันของสภาวธรรม อธิบาย สัญญา วิญญาณ ปัญญา ต่างกัน ถามว่า ถ้าอย่างนั้น สัญญา วิญญาณ และปัญญา ทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร ตอบว่า สัญญา ย่อมทำหน้าที่เพียงหมายรู้ (จำ) ด้วย อำนาจรู้จักสี มีสีเขียวเป็นต้น แต่ไม่สามารถเพื่อทำแม้การแทง ตลอดลักษณะได้ ฯ วิญญาณ ย่อมให้สำเร็จแม้การแทงตลอดลักษณะแต่ขวนขวายแล้วก็ไม่อาจเพื่อถึงมรรค ฯ ส่วนปัญญา ย่อมทำหน้าที่ทั้ง ๓ อย่าง ฯ ในข้อนี้ มีการดูเหรียญกหาปณะ ของเด็ก, ผู้ใหญ่ชาวบ้านและเจ้าหน้าที่การเงิน เป็นอุทาหรณ์เถิด ฯ ก็ ในสัญญา, วิญญาณและปัญญานี้ ในเวลาที่สัญญา ซึ่งไม่ประกอบด้วยญาณเกิดขึ้น ด้วยอำนาจการยึดเอาอาการ วิญญาณเป็นอัพโพหาริก (ไม่เป็นประธาน) ในกาลที่เหลือจากกาลที่เกิดขึ้นด้วยอำนาจการถือเอา อาการนั่นแหละ วิญญาณย่อมมีกำลัง ฯ แต่สัญญา และวิญญาณ ทั้ง ๒ สัมปยุตด้วยญาณ ย่อมเป็นไปตามคติของปัญญานั้น ฯ สัมพันธ์ความว่า โสภณสาธารณเจตสิก ๑๙, วิรตี ๓, อัปปมัญญา ๒ เหล่านี้ รวมกับ ปัญญินทรีย์ เป็น ๒๕ อย่าง แม้โดยประการทั้งปวง สังคหะแห่งเจตสิกทั้งหลาย ที่กล่าวแล้ว โดยราสีทั้ง ๓ คือ อัญญสมานราสี ๑๓, อกุสลราสี ๑๔ และ โสภณราสี ๒๕ รวมเป็นเจตสิกธรรม ๕๒ อย่าง ด้วยประการฉะนี้ ฯ

โดย ธีรวัส (tvb) [30 ส.ค. 2550 , 13:13:55 น.] ( IP = 58.8.33.129 : : )

สลักธรรม 2 ความต่างกันของสภาวธรรม ความต่างกันของหิริและโอตตัปปปะเจตสิก หิริ มีวจนัตถะว่า :- หิริยติ กายทุจฺจริตาทีหิ ชิคุจฺฉตีติ หิริ ฯ ธรรมชาติ ชื่อว่า หิริ เพราะอรรถว่าละอาย คือ เกลียดแต่ทุจริตมีกายทุจริตเป็นต้น ฯ ลักขณาทิจตุกกะ หิริ ปาปโต ชิคุจฺฉนลกฺขณา มีความรังเกียจบาป เป็นลักษณะ ปาปานํ อกรณรสา มีการไม่ทำบาป เป็นกิจ ปาปโต สงฺโกจนปจฺจุปฏฺ?านา มีการถอยจากบาป เป็นอาการปรากฏ อตฺตคารวปทฏฺ?านา มีความเคารพในตน เป็นเหตุใกล้ ฯ โอตตัปปเจตสิก โอตตัปปะ มีวจนัตถะว่า :- เตหิเยว โอตฺตปฺปตีติ โอตฺตปฺปํ ฯ ธรรมชาติ ชื่อว่า โอตตัปปะ เพราะอรรถว่า เกรงกลัวทุจริตเหล่านั้นนั่นแหละ ฯ ลักขณาทิจตุกกะ โอตตัปปปะ อุตฺตาสลกขณํ มีความสะดุ้งกลัว เป็นลักษณะ ปาปานํ อกรณรสํ มีการไม่ทำบาป เป็นกิจ ปาปโต สงฺโกจนปจฺจุปฏฺ?านํ มีการถอยจากบาป เป็นอาการปรากฏ ปรคารวปทฏฺ?านํ มีความเคารพในผู้อื่น เป็นเหตุใกล้ ฯ อธิบาย หิริ และ โอตตัปปะ กุลบุตร ย่อมให้หิริตั้งอยู่ด้วยภาวะของตน และให้โอตตัปปะตั้งอยู่ด้วยภาวะของคนอื่น เปรียบเหมือนแท่งเหล็ก ๒ อัน แท่ง ๑ เย็น แต่เปื้อนคูถ แท่ง ๑ ร้อนจัดด้วยไฟ ใน ๒ แท่งนั้น คนฉลาดไม่จับแท่งเหล็กเย็นที่เปื้อนคูถ เพราะรังเกียจ ไม่จับแท่งเหล็กที่ร้อนจัดเพราะกลัวความร้อน ฉันใด พึงทราบหิริและโอตตัปปะ ฉันนั้น ฯ

โดย ธีรวัส บำเพ็ญบุญบารมี (tvb) [30 ส.ค. 2550 , 13:15:45 น.] ( IP = 58.8.35.179 : : )

สลักธรรม 3 อนุโมทนาและขอบพระคุณมากค่ะที่นำบทสรุปมาไว้ในที่นี้

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [30 ส.ค. 2550 , 14:10:44 น.] ( IP = 203.113.67.46 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด