ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๔๔)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์(๔๔) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน เมื่อคราวที่แล้วหลานได้ศึกษาเรื่องเจตสิก ๒ ตัว คือถีนะกับมิทธเจตสิก ลุงก็ได้อธิบายไปพอสมควร วันนี้หลานยังมีความสงสัยอะไรในเจตสิกทั้ง ๒ ตัวนี้อีกหรือไม่ ป. ผมก็พอจะมีความเข้าใจแล้วขอรับ ถ้าหากว่าคุณลุงจะบรรยายถึงเจตสิกตัวต่อไปอีก ผมก็พร้อมแล้วที่จะศึกษา ก. ดีแล้วหลาน ลุงจะได้บรรยายถึงเจตสิกให้หลานได้ศึกษาในวันนี้อีกสักตัวหนึ่ง เจตสิกตัวต่อไปนั้นก็ได้แก่ "วิจิกิจฉา" ลุงหวังว่าหลานคงจะเคยได้ยินคำว่า วิจิกิจฉามาแล้ว ลุงใคร่จะถามหลานเสียก่อนว่า ตามความเข้าใจเก่าๆ ของหลานนั้น วิจิกิจฉามีความหมายว่ากระไร ป. วิจิกิจฉานั้น คนโดยทั่วไปก็มีความเข้าใจคล้าย ๆ กันว่า วิจิกิจฉาก็ได้แก่ ความลังเล ความสงสัย ความไม่แน่นอนใจในอารมณ์ต่าง ๆ ตามหลักของสภาวธรรมนั้น ความหมายดังนี้หรือเปล่าขอรับ ก. หลานตอบคำถามมาเช่นนี้ก็ดีแล้ว แต่ก่อนที่ลุงจะได้อธิบาย ลุงก็ขอถามหลานต่ออีกสักคำถามหนึ่ง การที่หลานอธิบายมาว่า วิจิกิจฉานั้นได้แก่ ความลังเล ความสงสัย ความไม่แน่นอนใจนั้นในเรื่องอะไรกันบ้าง

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:02:25 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 ป. ที่ว่าในเรื่องอะไรนี้ เห็นทีผมจะตอบคำถามให้เป็นไปตามหลักไม่ได้เสียแล้ว แต่ประชาชนส่วนใหญ่ก็พากันเข้าใจเหมือน ๆ กันว่า สงสัยในเรื่องอะไรก็ได้ทั้งนั้น ก. ถ้าเอาความสงสัยในเรื่องอะไรก็ได้ทั้งนั้น ดังที่หลานตอบมา ก็อาจจะเป็นสงสัยว่าจะเป็น ก.ไก่ หรือ ข.ไข่ สงสัยเรื่องถนนหนทาง ตลอดจนบ้านเรือน อันความสงสัยมีมากมายก่ายกอง สงสัยกันไปสารพัดอย่าง ถ้าความสงสัยดังกล่าวนี้ ชื่อว่าเป็นวิจิกิจฉาแล้ว สภาวธรรมนั้นก็ตื้นเขิน ไม่ต้องร้อนถึงพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เราก็ไม่จำเป็นจะต้องศึกษาเล่าเรียนสภาวธรรมกันให้ลำบากยากเย็น ตามหลักของปรมัตถธรรม วิจิกิจฉานั้นได้แก่ความลังเลสงสัยไม่แน่นอนในภายในขอบเขตจำกัด เช่น สงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นต้น ป. คุณลุงขอรับ ความสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นั้น จำเป็นที่ใคร ๆ เขาจะต้องสงสัย จะไปวางหลักการโดยยึดถือว่าเป็นผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนาแล้วก็ให้เชื่อโดยไม่มีความลังเลสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ จะได้อย่างไร ยิ่งพระสงฆ์ด้วย บางองค์ก็ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ น่ากราบน่าไหว้ แต่บางองค์ความประพฤติของท่านช่างร้ายเหลือ จนทำให้เราไม่อยากแม้แต่มอง

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:03:00 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 2 การที่ลุงแสดงว่า วิจิกิจฉา เป็นความสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ แล้ววิจิกิจฉาก็อยู่ในหมวดที่เป็นอกุศลเสียด้วย ดังนั้น ถ้าสงสัยขึ้นมาอกุศลก็จะเกิดขึ้น ถ้าเช่นนี้ก็จะเหมือนกันกับศาสนาอื่นบางศาสนา ขึ้นต้นก็ต้องให้เชื่อคำสอนของศาสดาอย่างแน่วแน่เสียก่อน หาไม่แล้วก็จะเป็นบาป เป็นการปิดหู ปิดตา ปิดปาก เป็นการสะกัดกั้นความเห็นซึ่งเป็นของตนของบุคคลทั้งหลาย ไม่ให้ความเป็นอิสระในความคิดอ่าน มัดมือคนทั้งหลายให้เข้ามาเชื่อถือในสิ่งซึ่งอาจจะไม่เป็นความจริงก็ได้ นั่นก็คือก่อให้เกิดขึ้นซึ่งความหลงใหลงมงาย ถ้าเช่นนั้น ผมก็ขอเป็นคนที่มีวิจิกิจฉาเสียดีกว่า... ก. ลุงยังพูดไม่ทันขาดคำ หลานก็ลุกขึ้นมาคัดค้าน แล้วก็โจมตีอย่างไม่ยับยั้งทั้ง ๆ ที่ยังมิได้มีความเข้าใจอะไรเลย ความสงสัยในเรื่องถนนหนทาง ในบ้านเมือง หรือสงสัยในวิทยาการต่าง ๆ นั้น มิได้เข้ามาอยู่ในหลักการนี้ ความสงสัยในพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ของบุคคลผู้ซึ่งกำลังค้นคว้าศึกษาหาความจริงในเรื่องของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในพระธรรมคำสั่งสอนของพระองค์ ศึกษาหาความรู้ในพระอริยสงฆ์ว่ามีประการใดบ้างนั้นหาได้เป็นวิจิกิจฉา หาได้เป็นอกุศลไม่

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:03:27 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 3 ความสงสัยที่เป็นตัววิจิกิจฉาเจตสิกเข้ามาประกอบนั้น เป็นอกุศล ก็เพราะว่าเป็นผู้ที่มีความสงสัยอันมีพื้นฐานแห่งความไม่เชื่อ หรือมีหมิ่นประมาทอยู่ในใจมาก่อนแล้วเป็นเครื่องหนุนหลัง บุคคลเหล่านี้จะพยายามยกเรื่องราว ยกวิทยาการต่าง ๆ ในทางโลกทางวิทยาศาสตร์ขึ้นมาหักล้าง เพราะด้วยความเชื่อมั่นในเรื่องหรือในวิทยาการของตน บุคคลเหล่านี้แม้เป็นชาวพุทธ แต่มีความคิดอ่านเหมือนมิใช่เป็นชาวพุทธ เขาจะไม่ยอมศึกษาเล่าเรียน ไม่ยอมเข้ามาค้นคว้าหาความจริง แม้จะถูกท้าทายก็ตาม เขาเป็นผู้ซึ่งมีอุดมการณ์อันมั่นคงแต่ไม่ถูกต้องติดตัวมาอย่างเหนียวแน่น และอำนาจแห่งความเห็นผิดอย่างเหนียวแน่นเหล่านั้นมาเป็นตัวการให้วิจิกิจฉาเกิดขึ้น ลุงแก้ข้อกล่าวหาของหลานโดยหลักการขึ้นมาเพียงเท่านี้ หวังว่าหลานคงจะได้คิดแล้วไม่มีความเห็นผิดอีกต่อไป การที่หลานกล่าวตำหนิพระสงฆ์บางท่านว่า ไม่น่าเคารพ ไม่น่ากราบไหว้นั้น ลุงก็เห็นด้วย เพราะมีจำนวนมากด้วยกัน ก็ย่อมจะมีดีชั่วปะปนกันบ้างเป็นธรรมดา แม้ในครั้งพุทธกาล พระสัมมาสัมพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่ก็มีผู้ประพฤติตนเหลวไหล จนถึงต้องสร้างกฎสร้างวินัยขึ้นมา

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:03:55 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 4 แต่อย่างไรก็ดี หลานก็ไม่ควรจะรีบด่วนคัดค้านก่อนที่จะได้ศึกษาจนมีความเข้าใน เรามาศึกษาปรมัตถธรรม อันเป็นบทศึกษาที่ว่าด้วยธรรมชาติอันเป็นความจริงแท้ของชีวิต ดังนั้น จึงจำเป็นที่จะต้องยกเอาหลักการขึ้นมาตั้ง ไม่เป็นการสมควรเอาบุคคลบางคนเข้ามาแทรกแซงให้มากนัก หลานจะต้องแยกบุคคลออกจากหลักการเสีย มิฉะนั้นหลานก็ไม่มีวันได้พบของจริง ได้มีบุคคลเป็นอันมากที่ไปเห็นบุคคลที่เชื่อว่าใกล้ชิดพระพุทธศาสนา แล้วประพฤติเหลวไหลไม่น่านับถือ จึงได้หันหลังให้ไม่ค้นคว้าหาความจริงต่อไป จึงเป็นการน่าเสียดายเป็นอย่างยิ่ง อนึ่ง ที่ว่าสงสัยในพระสงฆ์นั้น ก็หาใช่สงฆ์ปุถุชนดังที่หลานคิดไม่ หากแต่เป็นความสงสัยในพระอริยสงฆ์ ในข้อที่ว่าเอากิเลสออกไปจากจิตใจได้นั้น เห็นจะเป็นไปไม่ได้อย่างแน่นอน ลุงได้อธิบายมาให้ฟังก็มากโขแล้ว หลานพอจะเข้าใจหรือยัง คลายความเร่าร้อนลงไปบ้างหรือไม่ ป. พอแล้วขอรับ ถ้าเป็นดังที่คุณลุงอธิบายมา ผมก็ไม่คัดค้าน ผมจำเป็นจะต้องขออภัยต่อคุณลุงด้วย ก. พระพุทธศาสนา เฉพาะอย่างยิ่งพระอภิธรรมปิฎกนั้น เป็นเรื่องของชีวิตที่มีความละเอียดลออพิสดารมาก ผู้ศึกษาจะต้องมีความระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจจะทำความเข้าใจผิดไปได้ง่าย ๆ วิจิกิจฉาที่แปลว่า ความลังเลสงสัยไม่แน่นอนใจนั้นมีขอบเขตจำกัด หรืออยู่ภายในวงที่ท่านได้กำหนดเอาไว้ วิจิกิจฉาเจตสิกในที่นี้ มีความสงสัยไม่เชื่อใจในธรรม ๘ ประการ เช่น มีความลังเลในพระสรีระของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยเข้าใจว่า คงจะไม่มีตัวจริง คงจะมีการสมมติให้มีขึ้นเอาเอง เป็นต้น

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:04:20 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 5 ความสงสัยในธรรม ๘ ประการนั้นมีดังต่อไปนี้ ๑. พุทเธ กงฺขติ สงสัยว่าคงจะไม่มีพระพุทธเจ้าจริง ๆ หรือสงสัยในพระพุทธคุณมี ๙ ประการ คือ เป็นผู้ไกลจากกิเลส เป็นผู้ควรกราบไหว้บูชา เป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยวิชาและจรณะ เป็นผู้ไปดีแล้ว เป็นผู้ทรงรู้แจ้งโลก เป็นผู้ฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า เป็นผู้สอนของเทวาดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้เบิกบานแล้ว เป็นผู้จำแนกธรรม เป็นผู้รู้อริยสัจจะ ๔ แล้วนำมาสั่งสอนผู้อื่นรู้ตามได้ เป็นผู้มีปัญญาที่น่าอัศจรรย์ ๒. ธมฺเม กงฺขติ ความสงสัยในพระธรรม อันได้แก่มรรค ๔ ผล ๔ และนิพพาน ๑ ว่าธรรมเหล่านี้นำออกจากทุกข์ได้จริงหรือ ให้ผลโดยไม่มีกาลให้ผลได้แน่นอน ไม่เป็นอโหสิกรรมได้จิรงหรือ ไม่ยอมศึกษาเล่าเรียนในหนทางเดินไปสู่มรรคผลและนิพพาน จึงได้มีความเห็นไปว่า "เหลือเชื่อ"

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:04:51 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 6 ๓. สงฺเฆ กงฺขติ ได้แก่ความสงสัยในพระสงฆ์ ว่าสงฆ์ที่ประพฤติดีปฏิบัติชอบจนถึงได้มรรคผลนิพพานนั้น จะมีหรือ แล้วสมควรจะเคารพกราบไหว้หรือเปล่า หรือสงสัยว่าทานที่ถวายแก่สงฆ์นั้น ไม่มีอานิสงส์ประการใด ๔. สิกฺขาย กงฺขติ สงสัยสิกขาทั้ง ๓ อันได้แก่ ศีล สมาธิ ปัญญา ว่าเมื่อใดลงมือปฏิบัติแล้ว จะไม่ปรากฏผลจริง ๆ เมื่อได้รักษาศีล เจริญสมาธิ และกระทำปัญญาให้บังเกิดขึ้นแล้วจะพ้นทุกข์ได้อย่างไร จะสกัดกั้นหนทางไปสู่อบายภูมิได้หรือเปล่า

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:05:19 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 7 ๕. ปุพฺพนฺเต กงฺขติ มีความสงสัยในขันธ์ อายตนะ ธาตุที่เป็นส่วนอดีต อันได้แก่พวกอเหตุกทิฏฐิ ไม่มีความเชื่อแน่ว่า ชาติก่อนนั้นตนได้มีชีวิตจิตใจแล้วจึงได้เกิดมาในชาตินี้ ๖. อปรนฺเต กงฺขติ มีความสงสัยในขันธ์ อายตนะ ธาตุที่เป็นไปในอนาคต พวกนี้เรียกว่า อุจเฉททิฏฐิ ไม่มีความเชื่อมั่นว่า ชีวิตจิตใจของบุคคลนั้นสิ้นลงไปแล้ว จะไปมีชีวิตจิตใจขึ้นใหม่ในชาติหน้าได้อย่างไร เพราะก็เห็นฝั่งจมดิน หรือกลายเป็นเถ้าถ่านไปแล้ว ๗. ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขติ มีความสงสัยในขันธ์ อายตนะ ธาตุ ทั้งที่เป็นส่วนอดีตและอนาคต พวกนี้เรียกว่า อกิริยทิฏฐิ ไม่มีความเชื่อว่าสัตว์ทั้งหลายตายจากชาติก่อนแล้วมาเกิดได้ และไม่เชื่อด้วยว่า ชาติหน้าจะมีได้ เพราะส่วนมากเข้าใจว่า การอภิรมย์สมสู่ของบิดามารดาทำให้เด็กเกิดขึ้นมา อาศัยเหตุตื้น ๆ เผิน ๆ เท่าที่เห็นอยู่ต่อหน้า และเป็นการแน่นอนว่าไม่มีความเชื่อเลยต่อผลของบุญหรือของบาปที่ทำมาแล้วต่างชาติกัน

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:05:48 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 8 ๘. ปฏิจฺสมุปฺปาเท กงฺขติ มีความสงสัยในปฏิจจสมุปบาทธรรม ปฏิจจสมุปบาทนั้นเป็นธรรมที่ประกอบด้วยเหตุผลที่จะต้องอาศัยกันเกิดขึ้น ผู้ศึกษามีความเข้าใจดี ก็จะมีความเข้าใจในเหตุผลอันลึกซึ้งของเรื่องความเข้าใจว่าตายแล้วไม่เกิดอีกก็จะค่อย ๆ สลายตัวไปตามความเข้าใจที่เพิ่มขึ้น ถ้าหลานได้ศึกษาปฏิจจสมุปบาทให้พอสมควารแล้ว ก็จะได้ทราบความจริงว่า ด้วยเหตุอะไรสัตว์ทั้งหลายตายลงไปแล้วจึงได้เกิดขึ้นมาอีก ชีวิตจิตใจที่ดับสิ้นลงไปในภพนี้แล้วสามารถมีชีวิตจิตใจเกิดขึ้นในภาพใหม่ด้วยเหตุผลประการใดบ้าง ขันธ์ อายตนะ ธาตุ ที่เกิดขึ้นมาในภพใหม่ซึ่งเป็นผลนั้น บางครั้งต้องอาศัยเหตุมากมาย ลุงก็เห็นจะไม่สามารถอธิบายรายละเอียดให้มาก พอที่หลานจะเข้าใจได้อย่างละเอียด เพราะเป็นธรรมที่กว้างขวางและลึกซึ้งมากเหลือเกิน ขอให้หลานรับฟังเอาไว้ก่อน หลานยังจะสงสัยอีกหรือไม่ในวิจิกิจฉาเจตสิกที่เป็นตัวการตัดสินอารมณ์ไม่ได้ในธรรม ๘ ประการตามที่ลุงได้อธิบายมา โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [5 ก.ย. 2550 , 08:06:16 น.] ( IP = 58.9.142.77 : : )

สลักธรรม 9 มาศึกษาต่อค่ะ จะเห็นได้ว่าการลังเลสงสัย อันเนื่องจากอำนาจของวิจิกิจฉาเจตสิกนั้น มีขอบเขตจำกัดแต่ก็มีพื้นฐานมาจากความเห็นผิดเป็นทุนเดิม ความสงสัยนั้นจึงมีความไม่เชื่ออยู่ในจิตใจก่อนแล้ว กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะที่อธิบายและชี้ให้เห็นตัวตนที่แท้จริงของวิจิกิจฉาเจตสิก และเป็นการชี้ให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ของชีวิตด้วยค่ะ กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะ ที่นำธรรมะข้ออธิบายของท่านอาจารย์บุญมี ซึ่งง่ายต่อการทำความเข้าใจ มาถ่ายทอดให้อนุชนรุ่นหลังได้ศึกษาเล่าเรียนค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [5 ก.ย. 2550 , 09:23:09 น.] ( IP = 124.121.172.236 : : )

สลักธรรม 10 เป็นการนำเข้าสู่เรื่องความสงสัยที่เป็นวิจิกกิจฉาได้อย่างเข้าใจง่าย และก็สรุปได้ว่า ความสงสัยที่เป็นอกุศลก็เพราะมีความไม่เชื่อหรือดูหมิ่นประมาทมาตั้งแต่แรกนั่นเอง กราบขอบพระคุณคำอธิบายของท่านอาจารย์บุญมี กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะที่นำมาเผยแพร่ให้ศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [5 ก.ย. 2550 , 12:35:16 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด