|
มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ |
|||||||||
| Moonlanithi |
Vipassana Meditation |
OnlineStudy thai english |
Article |
สำนักวิปัสสนา อ้อมน้อย |
กิจกรรม | About Us |
|
มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ |
|||||||||
| Moonlanithi |
Vipassana Meditation |
OnlineStudy thai english |
Article |
สำนักวิปัสสนา อ้อมน้อย |
กิจกรรม | About Us |
ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์(๔๖)
ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๔๖)
โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร
ตอนที่ผ่านมา
ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง
ก. สวัสดี หลาน เป็นอย่างไรเมื่อวันก่อนเรียนเรื่องวิจิกิจฉา ซึ่งได้แก่ความลังเลสงสัยไปแล้ว ยังมีความลังเลสงสัยอะไรอีกบ้างหรือไม่
ป. ไม่ลังเล ไม่สงสัยอะไรแล้วขอรับ วันนี้ผมจะมาขอศึกษาเพิ่มเติมอีก คุณลุงจะให้ผมศึกษาอะไรต่อไป
ก. วิจิกิจฉาเจตสิก อันได้แก่เจตสิกที่มีแต่ความสงสัยลังเลใจ และตัดสินอารมณ์ไม่ได้ ที่หลานได้เรียนไปแล้วนั้น เป็นอกุศลเจตสิกตัวสุดท้ายในหมวดของอกุศล เมื่อหลานได้ศึกษาอกุศลเจตสิกจบลงแล้ว ต่อจากนี้ไปก็จะได้ศึกษาในหมวดของกุศลเจตสิกต่อไป แต่หลานก็ควรจะได้ทำความเข้าใจในเรื่องกุศลเจตสิกเสียก่อน
โสภณเจตสิก
โสภณเจตสิกก็ได้แก่เจตสิกที่ดีงาม หมายถึงว่า เมื่อเจตสิกนี้ประกอบกับจิตใดเข้าแล้ว ก็จะทำให้จิตนั้นเป็นจิตที่ดีงาม จิตที่ดีงามก็ได้แก่จิตนั้นไม่เศร้าหมอง ไม่เร่าร้อน เป็นจิตที่เว้นจากการกระทำบาป หรือเว้นจากทุจริตต่างๆ
จิตประเภทนี้เรียกว่า โสภณจิต และที่เรียกว่า โสภณจิตนั้นก็เพราะว่ามีโสภณเจตสิกเข้าประกอบ
โดย พี่เณร..นำมาฝาก [7 ก.ย. 2550 , 08:59:41 น.] ( IP = 203.113.67.37 : : )
สลักธรรม 1
ธรรมชาติทั้งหลายย่อมจะไม่มีอะไรเลยที่เกิดขึ้นมาโดยปราศจากคู่ปรับ เช่น น้ำกับไฟ มืดกับสว่าง และดีกับชั่ว เป็นต้น
หลานได้เรียนเรื่องอกุศลเจตสิกไปแล้วว่า จิตใดอกุศลเจตสิกเข้าประกอบเมื่อก็จะทำให้จิตนั้นไหลลงสู่ที่ต่ำ ทำให้จิตนั้นตกต่ำลงไป หลานได้เรียนเรื่องจิตที่ไหลลงสู่ฝ่ายต่ำไปแล้ว บัดนี้หลานก็จะได้เรียนจิตที่ขึ้นสู่เบื้องสูง เหมือนของที่ลอยทวนน้ำขึ้นไป เพราะว่าถ้าโสภณเจตสิกอันเป็นเจตสิกที่ดีงามเข้าประกอบกับจิตใดแล้ว จิตนั้นก็เสมือนหนึ่งจะทวนกระแสน้ำได้
ถ้าไฟมันลุกไหม้ขึ้นมาเสียมากแล้ว เราจะทำให้มันดับลงได้อย่างไร ถ้าไม่ใช้น้ำให้พอเพียงกัน หรือว่าความมืดก็เหมือนกัน ความมืดมันจะไม่เกรงกลัวผู้ใด ถ้าไม่ใช่แสงสว่างอันเป็นคู่ปรับหรือเป็นศัตรูคู่อาฆาตกัน ด้วยเหตุดังนี้เอง ความชั่ว ความไม่ดีทั้งหลาย มันจะไม่ถอยหลังไปง่ายๆ ให้กับใคร ถ้าไม่ใช่ความดี
บัณฑิตทั้งหลายผู้ซึ่งได้เข้าใจถึงความจริงอันนี้ จึงได้เพียรพยายามที่จะยกให้จิตของตนเกิดกุศล ยกจิตของตนให้สูงขึ้น นั่นก็คือ ปลูกเพาะให้เกิดขึ้นซึ่งโสณเจตสิกให้เข้ามาประกอบจิตอยู่เสมอ เช่นหิริเจตสิก โอตตัปปะเจตสิก อันได้แก่ ความละอายและความกลัวต่อการกระทำบาป เป็นต้น เมื่อโสภณเจตสิกเกิดอยู่เสมอแล้ว ก็จะค่อยๆ ขับไล่อกุศลเจตสิกให้ค่อยๆ ถอยห่างออกไป และจะห่างออกไปทุกที จนโผล่หน้าขึ้นมาได้โดยยาก โดย พี่เณร..นำมาฝาก
สลักธรรม 2
ธรรมชาติของบุคคลทั้งหลาย มันพยายามที่จะไหลลงไปสู่ในหนทางต่ำทรามได้โดยง่าย ด้วยเหตุดังนี้เอง การที่จะกระทำจิตให้เดินขึ้นไปสู่ในหนทางที่สูงนั้น จึงได้กระทำโดยยาก เพราะมันไปขืน ไปฝืน ไปขัดกับจิตใจของตนเอง ถ้าตั้งใจจะกระทำความดีอย่างใดแล้ว ก็จำเป็นที่จะต้องทำลายล้างความปรารถนาที่จะไหลลงไปสู่ในทางต่ำทรามเสียให้ได้ อย่างน้อยก็ในชั่วขณะนั้น
เช่นตั้งใจบริจาคทาน เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่คนอื่น ก็จะต้องทำลายความมักได้เห็นแก่ตัว จะต้องทำลายความคิดที่ตระหนี่เหนียวแน่นที่แอบแฝงอยู่ภายในจิตใจ แล้วคอยที่จะตั้งหน้าตั้งตาที่จะได้ ไม่อยากให้เสียอะไรไปแม้แต่น้อย เมื่อมีความต้องการทำสมาธิให้จิตบังเกิดความสงบอยู่ในอารมณ์อันเดียว ก็จะต้องหักหาญทำลายความเห็นแก่ตัว คือความเบื่อหน่ายและความอยากที่จะนอนให้จงได้
ทำลายความเห็นแก่ตัวไม่สำเร็จ ก็ไม่อาจที่จะบริจาคทาน เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ หรือทนต่อความเบื่อหน่าย ทนต่อการรบเร้าที่จะอยากนอนไปไม่สำเร็จ
อย่างไรก็ดี เมื่อจิตได้ถูกอบรมสั่งสมอยู่เสมอ ทั้งในอดีตชาติและปัจจุบันชาติร่วมกัน กำลังอำนาจในทางที่จิตจะไหลทวนกระแสขึ้นไปก็ได้ง่ายขึ้น ผู้ที่มีความเข้าใจชีวิต หรือผู้ที่เป็นบัณฑิตคิดพิจารณาในปัญหาชีวิตของตนเอยู่เสมอ ก็จะเพียรพยายามพายเรือชีวิตของตนให้แล่นทวนกระแสน้ำขึ้นไป พายเบาบ้าง พายแรงบ้าง เพื่อให้มันไหลย้อนขึ้นไปจะมากหรือน้อยก็ยังดี แต่จะปล่อยให้เรือชีวิตอยู่เฉยๆ โดยไม่ลงมือพายเสียเลย เพราะรู้แน่แก่ใจว่า หยุดพายเมื่อใด เรือมันก็จะไหลล่วงไปตามน้ำเมื่อนั้น
โดย พี่เณร..นำมาฝาก
สลักธรรม 3
การทำลายสัญชาตญาณอันเป็นความเห็นแก่ตัวเสียได้ดังนี้ จึงได้ชื่อว่าจิตนั้นเป็นจิตที่ดีงาม เป็นจิตโสภณ เป็นจิตที่ปราศจากความเร่าร้อน เพราะเว้นจากบาปทุจริตต่างๆ และในขณะนี้เจตสิกที่เป็นฝ่ายโสภณก็เข้าประกอบ
เมื่อเอาสีแดงใส่ลงไปในน้ำใส น้ำนั้นจะกลายเป็นสีแดงไป เมื่อเอาสีเขียวใส่ลงไปในน้ำใส น้ำนั้นก็จะกลายไปเป็นสีเขียว ด้วยเหตุดังนี้ เมื่อโสภณเจตสิกเกิดขึ้นร่วมประกอบกับจิตใด จิตนั้นก็เป็นโสภณตามเจตสิกนั้นไป เราจึงเรียกจิตที่มีโสภณเจตสิกเข้าประกอบว่า โสภณจิต เช่น จิตที่มีเมตตากรุณา จิตที่มีศรัทธา และปัญญา เป็นต้น
จำนวนของโสภณเจตสิกนั้นมีอยู่ ๒๕ ประเภท หรือ ๒๕ ดวง และในจำนวนนี้แบ่งออกเป็น ๔ พวกด้วยกัน คือ
๑. โสภณสาธารณเจตสิก มี ๑๙ ดวง คือ สัทธา สติ หิริ โอตตัปปะ อโลภะ อโทสะ ตัตรมัชฌัตตตา กายปัสสัทธิ จิตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตลหุตา กายมุทุตา จิตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา
เป็นเจตสิกที่สาธารณะกับโสภณจิตทั้งหมด ที่ว่า"สาธารณะ"ในที่นี้หมายความว่า โสภณจิตหรือจิตที่ดีงามนั้นมีจำนวนทั้งหมดอย่างย่อ ๕๙ ประเภทหรือ ๕๙ ดวง ถ้าจะนับเป็นอย่างพิสดารแล้วนับได้เป็น ๙๑ ประเภท หรือ ๙๑ ดวง ในจำนวนจิตที่เป็นโสภณะหรือที่ดีงามทั้งหมดเหล่านี้ จำต้องมีโสภณสาธารณเจตสิก ๑๙ ดวงนี้ เข้าประกอบพร้อมกันทุกๆ ดวงไม่มีเว้นเลย
คือเมื่อโสภณจิตดวงใดดวงหนึ่งเกิดขึ้นก็ตาม จะต้องมีโสภณสาธารณเจตสิกทั้ง ๑๙ ดวงนี้ประกอบพร้อมกับจิตนั้นเอยู่เสมอ
โดย พี่เณร..นำมาฝาก
สลักธรรม 4
๒. วิรตีเจตสิก มี ๓ ดวง คือ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ
เป็นเจตสิกที่เมื่อเข้าประกอบกับจิตใดแล้วก็จะเป็นเหตุให้เว้นจากการกระทำบาปอันเกิดจากทางกาย และเกิดจากทางวาจา เช่น เว้นไม่ตี ไม่ฆ่า ไม่ด่า ไม่พูดส่อเสียดยุยง เป็นต้น
๓. อัปปมัญญาเจตสิกมี ๒ ดวง คือ กรุณาเจตสิก และมุทิตาเจตสิก
เป็นเจตสิกที่เข้าประกอบกับจิตใดแล้วทำให้มีความดี คือกรุณา กับมุทิตา แผ่ไปในสัตว์ทั้งหลายจนประมาณมิได้
๔. ปัญญาเจตสิกมี ๑ ดวง คือ ปัญญา
เป็นเจตสิกที่ประกอบกับจิตใด ก็จะทำให้จิตนั้นบังเกิดปัญญา มีความรู้ในแง่มุมต่างๆ ของชีวิต เช่นรู้หนทางที่จะเดินไปสู่ความพ้นทุกข์เป็นต้น
โดย พี่เณร..นำมาฝาก
สลักธรรม 5
ป. คุณลุงขอรับ ผมดูเรื่องที่คุณลุงเขียน ผมฟังคำอธิบายที่คุณลุงพยายามจะให้ผมบังเกิดความเข้าใจ บัดนี้ผมมีความคิดว่า พระอภิธรรมนี้ช่างยุ่งยาก ช่างสลับซับซ้อนอย่างเหลือเกิน จิตก็อย่างหนึ่ง เจตสิกก็อย่างหนึ่ง มีตั้งมากมาย แต่ละตัวฟังดูแล้วก็คิอว่าแทบจะเรียนไปไม่ไหว วิชาการทางโลกที่ผมศึกษา ก็ว่ายุ่งยากมากอยู่แล้ว มาโดนพระอภิธรรมเข้าดังนี้ ทำให้ผมบังเกิดความวุ่นวาย จะย่นย่อลงไปได้บ้างหรือไม่ขอรับคุณลุง
ก. อะไรกันหลาน เพียงเท่านี้ก็บ่นเสียแล้วหรือ ขอให้หลานอดทนศึกษาต่อไปเถิด ศึกษาไปมากขึ้นเท่าใด ก็จะได้เห็นสัพพัญญูของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ามากยิ่งขึ้นเท่านั้น หลานจะสนุกสนาน จะเพลิดเพลินไปกับเรื่องจริงที่เกี่ยวกับตนเองที่หลานจะหาศึกษาที่ไหนไม่ได้ หลานจะมีความสงบ มีความสุข ความเยือกเย็นในใจอย่างที่หลานจะไม่เคยได้พบในวิทยาการใด หลานจะเบาสบายคลายจากความทุกข์ ความเดือดร้อนใจทั้งมวล อย่างไม่มีเรื่องอะไรมาเทียบได้
เวลานี้หลานอาจจะยุ่งยากใจบ้าง เพราะยังเป็นเรื่องต้นๆ อยู่ เป็นการปูพื้นฐาน จะต้องเรียนรู้หมวดหมู่ของจิต ของเจตสิก แล้วก็จะเรียนกันทีละตัวๆ เป็นลำดับไป ส่วนการที่หลานจะให้ย่นย่อลงไปอีกนั้นก็ทำได้ แต่ก็จะไม่ทำให้หลานดูดดื่มซาบซึ้งใจเมื่อจะเรียนต่อไปข้างหน้า
ความจริงอภิธรรมมัตถสังคหะนี้ก็หมายถึงการศึกษาเล่าเรียนอย่างย่ออยู่แล้ว ขอให้ใจเย็นๆ เข้าไว้ ค่อยๆ ศึกษาไปทีละน้อยๆ ไม่ช้ามันก็จะหายยุ่งยากใจ หลานทนเปรี้ยวไปสักหน่อยเถิด ไม่ช้านักดอก หลานก็จะได้รสหวานชุ่มฉ่ำใจ
ป. คุณลุงพูดมาเช่นนี้ ผมก็ค่อยมีกำลังใจ แล้วก็จะพยายามต่อไปให้เต็มที่เพราะเป็นประโยชน์เหลือหลายจริงๆ ผมได้พิจารณาดูแล้ว วิชาอะไรก็สู้ไม่ได้ เพราะวิชาอะไรกฺมิได้เป็นไปเพื่อความพ้นทุกข์ ขอเชิญคุณลุงอธิบายโสภณเจตสิก ๒๕ ประเภทต่อไปเถิดขอรับ
โปรดติดตามตอนต่อไป 
โดย พี่เณร..นำมาฝาก
สลักธรรม 6
หลังจากเรียนเรื่องอกุศลเจตสิกจบไปแล้ว ๑๔ ดวง ได้เห็นอำนาจของอกุศลเจตสิกแต่ละตัวช่างร้ายเหลือ แม้แต่ถีนมิทธเจตสิก ที่เข้าประกอบกับอกุศลสสังขาริกจิตที่มีกำลังอ่อน แต่ตัวของมันเองมิได้มีอำนาจอ่อนไปด้วยเลยเมื่อเข้าครอบงำจิตแล้ว การงานต่างๆเสียไปหมด เดินอยู่ก็ยังหลับได้ ฯ
คราวนี้มาเรียนเจตสิกฝ่ายดีบ้าง มีมากมายหลายอย่าง คิดว่าจิตฝ่ายดีน่าจะเกิดได้ง่าย แต่ท่านอาจารย์โหมโรงเรื่องโสภณเจตสิกซึ่งมีถึง ๑๙ ดวง โอโห..จะเกิดจิตฝ่ายดีแต่ละครั้งต้องมีเจตสิกฝ่ายดีนี้อย่างน้อยรวมกันถึง ๑๙ ดวง คราวนี้ก็ลำบากสิค่ะอาจารย์..จะตามศึกษาต่อไปค่ะว่า จิตฝ่ายโสภณนี้จะเกิดยากหรือง่ายอย่างไร
font color=996633>
กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะโดย พี่ดา (พี่ดา)
สลักธรรม 7
นำผังโสภณเจตสิก ๒๕ ดวง มาฝากค่ะโดย พี่ดา...นำมาฝาก (พี่ดา)
สลักธรรม 8กราบระลึกในพระคุณของท่านอาจารย์อย่างสูงครับ ที่ได้นำทางแห่งชีวิตของผม ได้มีโอกาสเรียนรู้และเข้าใจในเนื้อหาแห่งพระปรมัตถธรรม มาจนถึงวันนี้ครับ
หลังจากเรื่องเกี่ยวกับบาปต่างๆ คือเจตสิกฝ่ายอกุศลจบลง ผมก็มีความตั้งใจอย่างยิ่งที่จะป้องกันตนเองให้ดีมากขึ้นเพื่อพ้นจากการกระทำชีวิตให้ใหลจ่ำลงไปเช่นเดิมครับ จนวันนี้ธรรมที่เปรียบเสมือนน้ำที่มาดับไปได้นั้น ก็ได้เริ่มต้นขึ้นแล้วในวันนี้ นับเป็นบุญวาสนาของผมจริงๆครับ
และในหมวดธรรม คือโสภณเจตสิกนี้ ผมจะพยายามศึกษาตามต่อไปด้วยความเคารพในธรรมยิ่งครับผมโดย เทพธรรม (เทพธรรม)
สลักธรรม 9กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ ที่ได้อธิบายเจตสิกแต่ละตัวให้เกิดความเข้าใจ และจะตั้งใจอ่านเพื่อทำความเข้าใจในโสภณเจตสิกต่อค่ะ
กราบขอบพระคุณและอนุโมทนากับพี่เณรค่ะ ที่นำความรู้ที่ถูกต้องมาฝากโดย เซิ่น (เซิ่น)
สลักธรรม 10
เรียนรู้เรื่องของความไม่ดีไม่งามไปแล้วเพื่อการป้องกันระวัง ตอนนี้มาถึงเรื่องดีคือโสภณเจตสิกที่ต้องเพิ่มปริมาณมิให้ไหลลงสู่ที่ต่ำอย่างท่าท่านอาจารย์อธิบาย...กราบขอบพระคุณในธรรมทานค่ะ
กราบอนุโมทนาและขอบพระคุณด้วยค่ะที่นำมาให้ศึกษาโดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ)
ขอเชิญแสดงความคิดเห็น คำเตือน
- การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด
ผู้ช่วยเหลือ-แหล่งข้อมูล |
[ คีตธรรม ] [ ตารางสี ] [ ค้นหาเพลง ] |
ลานภาพ |
ค้นหา |
สร้างสรรค์โดย |
