ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๕๗)

---

ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๕๗) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป.เจตนาจะเว้นจากทุจริต เช่นอย่างไรขอรับ ก. เจตนาจะเว้นก็เช่นว่า ตั้งใจจะพูดเท็จ แล้วก็ไม่พูด ตั้งใจจะไปยิงสัตว์ แล้วก็ไม่ไป ป. ผมตั้งใจจะไปยิงสัตว์แล้วผมก็ล้มเลิกไม่ไป ความคิดเช่นนี้เป็นบุญเป็นกุศลด้วยหรือขอรับ ก. เอ๊ะ เป็นบุญเป็นกุศลไม่ได้ทั้งหมดซีหลาน เคยเรียนกันมาตั้งแต่ต้นแล้วว่าบาปหรือบุญนั้นก็อยู่ที่ตรงเจตนา การล้มเลิกไม่ไปฆ่าสัตว์อาจจะเกิดขึ้นมาจากอุปสรรคต่าง ๆ ได้ตั้งร้อยอย่าง แต่ทั้งร้อยอย่างนี้มิได้มีวิรตีเจตสิกเข้าประกอบในจิตเลยก็ได้ เพราะมิได้มีเจตนา คือตั้งใจจะเว้นจากการฆ่าสัตว์เลย จะต้องมีเจตนาจะเว้นจากการฆ่าสัตว์ด้วยมีเจตนาเว้นเพราะเห็นว่า การฆ่าสัตว์นั้น เป็นบาป เป็นอกุศล ป. ถ้าเช่นนั้น ผมตั้งใจจะยิงนกตัวนี้ แต่ก็เจตนาจะเว้นเสียไม่ยิง เพราะเห็นว่ามันตัวเล็กกว่า จึงได้หันกลับไปยิงนกตัวใหญ่ เจตนาจะเว้นเช่นนี้ก็ไม่ได้ชื่อว่ามีวิรตีเจตสิกเข้าประกอบ เพราะเจตนาจะเว้น เกิดขึ้นเพราะมิได้มีความเห็นว่า ยิงนกนั้นไม่ดี เป็นบาป เป็นอกุศล ดังนี้หรือขอรับ ก. ถูกต้องของหลานแล้ว ป.ถ้าผมมิได้มีความรู้สึกในเรื่องบาป เรื่องอกุศล เป็นแต่เพียงผมคิดว่าไม่ยิงเพราะสงสารมัน เช่นนี้ วิรตีเจตสิกจะเข้าประกอบได้หรือไม่ขอรับ ก.ได้ซีหลาน จิตชนิดนี้ก็เป็นกุศล แต่ก็แน่ละกุศลย่อมจะแตกต่างกับผู้ที่ยิงเพราะรู้จักบาปบุญคุณโทษ

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [25 ก.ย. 2550 , 11:59:33 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 1 ถ้าหลานมิได้ซักไซร้ในเรื่องวิรตีเจตสิกแล้ว ลุงก็จะขยายความให้ฟังต่อไป โดยยกเอาวิรตีตัวแรก คือสัมมาวาจาเจตสิกขึ้นมาบรรยาย ๑. สัมมาวาจาเจตสิกตัวนี้ เมื่อประกอบร่วมกับจิตใจแล้วจิตนั้นก็ได้ชื่อว่าเจรจาชอบ เจรจาชอบก็ได้แก่การกล่าววาจาขึ้นมาก็มีเจตนาจะเว้นจากทุจริต ๔ ประการ คือ พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ อย่างไรก็ดี หลานก็จะต้องจำเอาไว้ให้ดี สัมมาวาจาเจตสิกตัวนี้จะเกิดขึ้นมาได้ก็เมื่อพูดเป็นครั้งเป็นคราว ที่มิได้เกี่ยวกับการอาชีพ เช่น ถ้าพูดเท็จเป็นอาชีพแล้ว ก็ไม่ได้เข้าอยู่ในกฎเกณฑ์นี้ ที่ว่า พูดเท็จเป็นอาชีพนั้นก็หมายความว่า มีการงานที่เป็นอาชีพแล้ว การงานนั้นเต็มไปด้วยการแสดงวาจาเท็จ เช่นตัวอย่างทนายความบางคนที่มิได้ทำหน้าที่ซึ่งเป็นอาชีพของตนโดยความสุจริต ชอบปลุกปั้นสอนพยานให้เบิกความเท็จด้วย หวังผลในการชนะคดีในโรงศาล เป็นต้น การทุจริตด้วยวาจาเช่นนี้ มิได้พูดเป็นครั้งเป็นคราว จึงมิได้เป็นมิจฉาวาจา หากแต่พูดเท็จเป็นอาชีพ จึงอยู่ในพวกมิจฉาอาชีวะ (การไม่พูดเท็จ ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ ไม่พูดเพ้อเจ้อ เป็นการงานเป็นอาชีพ ก็เรียกว่าสัมมาอาชีวะ)

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [25 ก.ย. 2550 , 12:00:06 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 2 สัมมาวาจา คือการเจรจาชอบนั้นมีอรรถ ๔ ประการ คือ ปริคฺคหลกขณา มีการป้องกันไว้ซึ่งวจีทุจริต เป็นลักษณะ วิรมณรสา มีการเว้นจากมิจฉาวาจา เป็นกิจ มิจฺฉาวาจาปหานปจฺจุปฏฺฐานา มีการประหารมิจฉาวาจา เป็นผล สทฺธาหิโรตฺตปฺปาทิคณ ปทฏฺฐานา มีคุณธรรม คือ สัทธา หิริ โอตตัปปะ เป็นเหตุใกล้ สัมมาวาจานั้นมีอยู่ ๓ ประการ คือ ๑. กถาสมฺมาวาจา ได้แก่การกล่าวถ้อยคำที่ประกอบด้วยศีลธรรม เป็นวาจาที่เกิดพร้อมกับกุศลจิต หรือมหากิริยาจิต (พระอรหันต์) อันเป็นประโยชน์แก่ผู้ฟัง เช่น การสั่งสอน หรือการสนทนาธรรม เป็นต้น ๒. เจตนาสมฺมาวาจา ได้แก่การกล่าววาจาสมาทานศีลว่า จะละเว้นจากวจีทุจริตจึงได้สมาทานว่า จะไม่พูดปด เป็นต้น ๓. วิรตีสมฺมาวจา คือการงดเว้นวจีทุจริต ๔ และเป็นการงดเว้นเฉพาะหน้าในขณะนั้นมีอารมณ์มากระทบใจแล้วตั้งใจจะกล่าววจีทุจริตออกไป แต่เห็นว่าไม่สมควรก็มีเจตนางดเว้นเสียไม่พูดออกไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [25 ก.ย. 2550 , 12:00:36 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 3 ป. คุณลุงขอรับ ผมได้ฟังคำอธิบายของคุณลุงมาทั้งหมดแล้ว ก็พอมีความเข้าใจในวิรตีเจตสิก เฉพาะอย่างยิ่ง สัมมาวาจา แต่ก็อดมีข้อสงสัยบ้างไม่ได้ สัมมาวาจานั้น ได้แก่การไม่พูดปด ไม่พูดส่อเสียด ไม่พูดคำหยาบ และไม่พูดเพ้อเจ้อ คุณลุงก็ยังไม่ได้อธิบายขยายความถึงคำเหล่านี้ให้เข้าใจ เช่น ไม่พูดส่อเสียด หรือ ไม่พูดเพ้อเจ้อนั้นกินความแค่ไหน ในเรื่องอะไร ก.หลานถามมาดังนี้ก็นับว่าดี เหมาะสมกับเรื่องราวที่กำลังเรียนอยู่ จะได้มีความรู้ความเข้าใจได้กว้างขวางยิ่งขึ้น การเว้นจากวจีทุจริตทั้ง ๔ ก็ได้แก่ เว้นจาการพูดมุสา คือการพูดเท็จ เว้นจากปิสุณวาจา คือการพูดส่อเสียดด เว้นจากผรุสวาจา คือการพูดคำหยาบ และเว้นจากสัมผัปปลาป คือการพูดเพ้อเจ้อ เว้นจากการพูดมุสา คือการพูดปด ลุงก็ได้อธิบายไปแล้ว ปิสุณวาจา การพูดส่อเสียดนั้น ได้แก่การพูดยุแหย่ หรือพูดให้ผู้อื่นเขาแตกร้าวกัน การพูดยุแหย่ให้เขาแตกร้าวกันนั้น บางทีก็เป็นครั้งเป็นคราว แต่บางทีก็ทำเป็นอาชีพไปเสียเลยทีเดียว

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [25 ก.ย. 2550 , 12:01:01 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 4 ป. พูดส่อเสียดก็มีเป็นอาชีพด้วยหรือขอรับ ก.มีซีหลาน ในสมัยโบราณ พระเจ้าแผ่นดินของประเทศหนึ่งตั้งใจว่าจะรบอีกประเทศหนึ่ง เพื่อเอามาเป็นเมืองขึ้น แต่เกรงว่าจะต้องเสียกำลังมาก เพราะประเทศนั้นก็มีกำลังเข้มแข็งพอใช้เหมือนกัน ด้วยเหตุนี้เอง จึงวางกลอุบายทำให้ประเทศนั้นมีกำลังอ่อนแอลง โดยส่งพราหมณ์ผู้มีความรู้ มีสติปัญญาดีเข้าไปเป็นแนวหน้า หรือที่เรียกกันว่าสายลับ โดยรับราชการเป็นอาจารย์ของราชโอรส แล้วเจรจายุยงให้บุคคลสำคัญ ๆ ของประเทศนี้ทั้งฝ่ายทหารและพลเรือนแตกความสามัคคีกันจนเกิดความอ่อนแอลง ครั้นแล้วจึงส่งข่าวไปให้พระราชาของตนยกกองทัพเข้ามาทำลายจนพินาศ พราหมณ์ผู้นี้ก็ได้ชื่อว่าเป็นผู้พูดจาส่อเสียดเป็นอาชีพ เพราะทำเป็นประจำ แล้วงานที่ทำเป็นประจำนี้ก็มีรายได้มาเพื่อดำรงชีพด้วย หลานลองคิดดูทีหรือว่า สายลับเช่นว่านี้ไม่มีในประเทศต่าง ๆ ดอกหรือ สำหรับการพูดคำหยาบที่จัดว่าเป็นอกุศลนั้น ก็เพราะด้วยเจตนาเป็นโทสะ ถ้ามิได้เป็นโทสะ หรือมิได้มีโทสะหนุนแล้วพูดก็ไม่เป็นไร ส่วนการพูดเพ้อเจ้อก็คือพูดไปมากมายแต่ผู้ฟังไม่ได้เรื่องได้ราว ไร้สาระแก่นสาร เช่นการแสดงหรืออ่านเรื่องอ่านเล่น ที่มิได้มีคติสอนใจเลย การงดเว้นในเรื่องเหล่านี้ มีเจตนาเว้นก็ได้ชื่อว่า มีวิรตีเจตสิกเข้าประกอบคือสัมมาวาจา การงดเว้นมุสาวาท การงดเว้นไม่พูดส่อเสียดยุยงเขา ไม่พูดคำหยาบด่าว่าเขา และไม่เพ้อเจ้อพูดสิ่งเหลวไหลไร้สาระอันหาประโยชน์มิได้ รวมทั้ง ๔ ประการ เรียกว่า วิรตีสัมมาวาจา คือการงดเว้นการกระทำบาปอันเกิดจากทางวาจา ๔ ประการ ป.ผมพอเข้าใจแล้วขอรับ ขอบพระคุณ คุณลุงมาก ก. สำหรับวันนี้ ลุงจะขอยุติแต่เพียงเท่านี้ก่อน ในคราวหน้า หลานจึงค่อยศึกษาวิรตีเจตสิกที่เหลืออีก ๒ ตัวต่อไป ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก. สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [25 ก.ย. 2550 , 12:01:37 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 5 เรื่องคำพูดนี้น่ากลัวมากเลยนะครับถ้าไม่ระวังสำรวม วันนี้ได้เรียนเรื่องเหล่านี้แล้ว ยิ่งต้องระมัดระวังตนเองให้มากขึ้นกว่าเดิมเลยครับผม กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่งครับ ในความเมตตากรุณาที่อบรมสั่งสอนให้เกิดความรู้ความเข้าใจเสมอมาขอรับ

โดย เทพธรรม [25 ก.ย. 2550 , 12:42:25 น.] ( IP = 58.9.141.228 : : )

สลักธรรม 6 มาศึกษาต่อค่ะ การพูดนั้น หากมิได้ระวังสังวรก่อนที่จะพูดออกไป บาปเกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว ปกติเป็นคนปากไวค่ะ ฉะนั้นจะพยายามมิให้เผลอไปจากสติ เพื่อให้สัมมาวาจาเข้าประกอบในการทำงานด้วย กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะที่อธิบายให้กระจ่างด้วยอรรถที่ง่ายๆค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่นำคำสอนที่ทรงคุณค่าของท่านอาจารย์มาให้อ่านและศึกษาเพื่อเข้าใจในชีวิตให้มากขึ้นค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [25 ก.ย. 2550 , 13:09:31 น.] ( IP = 124.121.176.131 : : )

สลักธรรม 7 คำพูดมักก่อวาทภัยได้อย่างคาดผลไม่ถึง แต่ที่แน่ๆ คนที่พูดนั่นแหละต้องรับผลกรรมอย่างหนีไม่พ้น สมัยนี้เป็นสมัยแห่งการโฆษณาประชาสัมพันธ์ จึงเหมือนจะเปิดโอกาสให้ส่งเสริมวจีทุจริตได้เป็นอย่างดี ...กราบขอบพระคุณคำอธิบายของท่านอาจารย์บุญมี กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาด้วยค่ะที่นำมาให้ศึกษา ..

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [25 ก.ย. 2550 , 15:53:19 น.] ( IP = 203.113.67.46 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ในการอธิบายขยายความให้เข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนากับพี่เณรค่ะ ที่นำความรู้มาฝาก

โดย เซิ่น (เซิ่น) [26 ก.ย. 2550 , 11:11:33 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด