| Moonlanithi |
Vipassana Meditation |
OnlineStudy thai english |
Article |
สำนักวิปัสสนา อ้อมน้อย |
กิจกรรม | About Us |
ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๖๐)
![]()
![]()
ความมหัศจรรย์ของชีวิต เจตสิกปรมัตถ์ (๖๐)
โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร
ตอนที่ผ่านมา
ก. คำว่าอยู่เฉพาะหน้าก็หมายความว่า อยู่ต่อหน้าต่อตาก็ได้ ต่อเสียงที่มากระทบหูก็ได้ หรือต่อใจที่คิดไปถึงก็ได้ เช่น ต้องมีสัตว์ที่มองเห็น หรือต้องมีเสียงของสัตว์ปรากฏที่หู หรือสัตว์นั้นมาปรากฏที่ใจที่คิดนึก เป็นต้น
และสัตว์ที่มาปรากฏดังกล่าวนั้น จะต้องเป็นสัตว์ที่มีความทุกข์ อันเป็นข้อ ๒ ถ้าสัตว์นั้นไม่มีทุกข์ หรือว่าสัตว์นั้นกำลังสุขสบายอยู่ต่อหน้าแล้ว จะเกิดความกรุณาหาได้ไม่
ด้วยเหตุดังนี้เอง ตามตัวอย่างที่ยกขึ้นมาถึงสุนัขขนปุกปุยสวยงามน่ารักขึ้นมาบนบ้านแล้วก็มีคนเอาอาหารให้มันกิน การให้อาหารแก่สุนัขตัวนี้ จึงมิได้ให้ด้วยความกรุณาเพราะสุนัขมิได้มีความทุกข์ หากแต่กำลังสุขสบายและสวยงาม การให้อาหารครั้งนี้จึงเป็นการให้ด้วยความรัก มิได้มีความสงสารเลยแม่แต่น้อย ซึ่งเป็นฝ่ายโลภะ
บางครั้งความกรุณาก็เกิดขึ้นมาได้ง่าย ๆ เพราะระลึกถึงเสียงของสัตว์ที่ร้องโหยหวนด้วยความเจ็บปวดมาตั้งแต่ตอนกลางวัน แล้วก็คิดอยากจะช่วยเหลือให้มันพ้นทุกข์หรือบางครั้งระลึกไปถึงความทุกข์ยากลำบากของผู้ใดผู้หนึ่งในอดีต แล้วก็เกิดความสงสาร อยากจะช่วยเหลือให้พ้นไปจากความทุกข์ยากลำบากนั้น
ป.ผมก็พอจะเข้าใจแล้วขอรับ ในเรื่องของความกรุณาที่เกิดขึ้นมา ว่าจะต้องมีสัตว์อยู่เฉพาะหน้า แล้วสัตว์นั้นจะต้องมีทุกข์ และที่ว่าอยู่เฉพาะหน้านั้นก็หมายความว่า ต่อเสียงที่ได้ยิน หรือต่อใจคิดนึกไปถึงก็ได้
สำหรับข้อ ๓ เล่าขอรับ ผู้มีความกรุณาทำไมจึงต้องมีอกุศลจิตเกิดขึ้นเสียก่อน ถ้าไม่มีอกุศลจิตเกิดเสียก่อนแล้ว ช่วยเหลือผู้อื่นจะไม่เป็นความกรุณาหรือ จิตเป็นบุญกุศล แล้วทำไมจึงจะต้องขอให้ลุงอธิบายให้ขาวกระจ่างจนหายสงสัยจริง ๆ โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:17:15 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : ) [ 1 ] [ 2 ]
สลักธรรม 1
ก. ขอให้หลานจำไว้ข้อหนึ่งว่า บุญกุศลจะเกิดขึ้นมาได้มากมายโดยไม่มีบาปอกุศลเข้ามาเจือปนเลย เช่นการทำบุญที่ทำกันอยู่เสมอ ๆ มีการตักอาหารบิณฑบาตกับพระภิกษุเป็นต้น หรือการทำสมาธิหรือวิปัสสนา ที่ปฏิบัติกันอยู่ที่อ้อมน้อยในเวลานี้
ข้อที่ว่าอกุศลจิตต้องเกิดเสียก่อนนั้น เฉพาะอัปปมัญญา และเฉพาะกรุณา ตัวเดียวเท่านั้น ไม่ใช่ว่าลงทำบุญแล้วจะต้องมีบาปเกิดขึ้นเสียก่อนทุกเรื่องไป
หลานเห็นขอทานที่นั่งอยู่ตามข้างทางเดินบ้างไหม ส่วนมากเขานั่งขอเฉย ๆ หรือ
ป.ไม่นั่งขอเฉย ๆ ดอกขอรับ ส่วนมากเขามักยื่นกระป๋องมาต่อหน้าผู้คนที่เดินไปมาแล้วก็ร้องขอ
ก.หลานได้สังเกตเห็นบ้างหรือเปล่าว่า เขาพูดขอเฉย ๆ หรืออย่างไร
ป. ไม่พูดขอเฉย ๆ ดอกขอรับ เขาจะต้องทำเสียงให้โหยหวนหรือร้องครวญครางด้วยเสียงที่ยาว
โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:17:50 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 2
ก.และเขาจะพยายามยื่นหรือแสดงออกซึ่งร่างกายของเขาให้ผู้เดินทางได้เห็นง่าย ๆ ด้วยว่า เขาขาหัก ขาลีบ มือด้วน หรือตาบอด และบางทีก็มีลูกอ่อนอยู่บนตัก
ป.ข้อนี้ผมเคยสังเกต บางคนก็แกล้งทำ
ก. วันหนึ่ง ลุงอยู่ทีบ้าน มีผู้หญิงคนหนึ่งเข้ามาขอทานมีเสื้อผ้าขาดวิ่น อุ้มลูกอ่อนมาด้วยแล้วพรรณนาให้ฟังว่า มาจากบ้านนอกอดอยากยากจนเหลือเกิน ขอเสื้อผ้าไปใช้บ้างเถิดเอาที่เก่า ๆ ที่ใช้ไม่ได้แล้วก็ได้
ลุงก็เกิดความสงสารจึงได้ให้เสื้อผ้าไป แล้วจึงได้แถมเงินให้ไปอีกหลายบาท เขาก็ดีใจแสดงความขอบคุณนิดหน่อยแล้วก็รีบไป
ครั้นตอนเย็นวันรุ่งขึ้น ลุงเดินผ่านวัด ๆ หนึ่ง ที่ไม่ห่างไกลบ้านเท่าใดนัก ก็พบหญิงขอทานผู้นี้ ฉับพลันทันทีโดยที่เขาหันหลังให้ ลุงได้ถามไปด้วยความกรุณาว่า ลูกไปไหนเสียเล่า เขาไม่ทันคิด จึงได้เผลอตอบว่า ลูกไม่มีดอก ลุงก็ได้ค้านเขาว่า เห็นอุ้มอยู่เมื่อวานนี้เอง เขาโพล่งออกมาเพราะเผลอด้วยไม่ทันคิดว่า ขอยืมลูกคนอื่นเขาไป
ในข้อนี้ หลานลองตอบมาดูทีหรือ เหตุใดขอทานจึงได้อุ้มลูกอ่อนไปขอทานด้วย จะอุ้มไปให้หนักให้เหนื่อยทำไม บางทีลูกอ่อนมีคนเดียวผลัดกันอุ้มไปขอทานตั้งหลายคน โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:18:16 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 3
ป. เขาต้องการให้คนเห็นแล้ว จะได้บังเกิดความสงสารจะได้ให้ทานมาก ๆ ก็นับว่าเขามีจิตวิทยาดีพอใช้
ก. แล้วการที่ร้องโหยหวนครวญคราง หรือแสดงตำแหน่งที่เจ็บป่วยให้ใคร ๆ ได้เห็น เมื่อเวลาไปขอทานนั้น เขาทำลงไปโดยไม่มีความหมายดอกหรือ
ป.มีความหมายมากทีเดียวขอรับ เพราะเขาปรารถนาที่จะให้คนสงสารแล้วจะได้ให้ทานมาก ๆ
ก. ถ้าคนแต่งตัวโก้ สวมเสื้อกางเกงใหม่เอี่ยมมาขอทานหลาน หลานจะให้ทานหรือไม่
ป.ผมคงจะไม่ให้ เพราะมิได้เกิดความสงสารอะไรเลย
ก. ด้วยเหตุนี้เอง หลานก็คงจะตอบคำถามของลุงได้แล้วว่า เมื่อเห็นคนทุกข์ยากลำบากจริง ๆ มาอยู่ต่อหน้าแล้ว ความรู้สึกของผู้ที่ได้พบเห็นก็จะบังเกิดความสงสาร ความทุกข์ยากที่บังเกิดอยู่ต่อหน้านั้น ย่อมจะก่อให้เกิดความเศร้าหมองขึ้นในดวงจิตของผู้ได้พบเห็นได้โดยง่าย
เมื่อหลานพบคนอดอยากยากจน หรือเจ็บป่วยทุกข์ทรมาน ใจหลานจะเป็นปกติอยู่ได้หรือ และเมื่อหลานได้เห็นและได้ยินสุนัขร้องอย่างโหยหวนครวญคราง เพราะถูกรถยนต์ชนที่กลางถนน ใจของหลานจะเป็นปกติอยู่ได้อย่างไร โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:18:43 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 4
ป.ใจของผู้ได้พบเห็นก็คงจะเร่าร้อน หรือจะต้องเศร้าหมองไป
ก. แล้วใจเศร้าหมองเร่าร้อนไม่เป็นอกุศลดอกหรือ
ป. ต้องเป็นแน่นอนทีเดียวขอรับ
ก. ด้วยเหตุนี้ คนขอทานหรือคนที่ปรารถนาจะขอความช่วยเหลือจากผู้อื่น จึงต้องทำอย่างใดอย่างหนึ่งให้ผู้ที่ไปขอความช่วยเหลือนั้นเกิดความเศร้าสลดใจมาก ๆ ให้สงสารจริง ๆ เท่าที่จะทำได้ด้วยหวังว่าจะได้ผลตอบแทนคุ้มค่า จึงได้แสดงให้เห็น หรือทำเสียงให้ได้ยิน ให้ถึงขนาดเท่าที่จะทำได้
บัดนี้ หลานจะเถียงหรือไม่ว่า ความกรุณาจะเกิดขึ้นมาได้ จะต้องมีอกุศลเล็กน้อยขึ้นเสียก่อน เพราะเห็นความทุกข์ยากของผู้อื่น จิตในขณะนั้นได้บังเกิดความเศร้าหมองขึ้นแล้ว และถ้าจิตมิได้เกิดความเศร้าหมองเลย ความกรุณาจะเกิดขึ้นมาไม่ได้อย่างแน่นอน เช่น เห็นสุนัขสวยงามขนปุกปุยขึ้นมาบนบ้าน แล้วจะให้จิตไม่บังเกิดความยินดีเพราะมันน่ารัก แล้วจะให้เกิดความเศร้าหมองขึ้นมาแทน มันจะเป็นไปได้หรือ
ดังนั้น ก็จะเห็นได้ว่า ความกรุณาจะเกิดขึ้นมาได้จะต้องบังเกิดอกุศลจิตขึ้นมาเสียก่อน ถ้าหลานมีความเห็นว่า กฎเกณฑ์นี้ใช้ไม่ได้ ลองยกตัวอย่างขึ้นมาสักตัวอย่างหนึ่งเป็นอย่างไร ที่จิตใจมิได้เศร้าหมอง มิได้เกิดอกุศลขึ้นมาก่อนแล้ว ก็เกิดความกรุณาขึ้นมาได้
ป. เห็นจะหาตัวอย่างไม่ได้ดอกขอรับ
โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:19:09 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 5
ก.พระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านสอนให้คนเรามีเมตตากรุณาต่อกัน แม้ว่าจะเกิดอกุศลขึ้นมาเป็นปัจจัยเสียก่อนก็ตาม เพราะอกุศลความเศร้าหมองเหล่านั้น จะได้มาสนับสนุนให้เกิดความกรุณามาก ๆ ทำให้ได้บุญมาก ๆ แต่อกุศลที่มาเป็นปัจจัยนั้นเล็กน้อยเท่านั้นเอง เสียกุ้งฝอยตัวเล็ก ๆ ไปบ้างแล้วได้ปลากระพงตัวโต ๆ หลานไม่ชอบดอกหรือ
ป.ผมต้องชอบแน่นอนทีเดียว
ก.เมื่อหลานได้เรียนเรื่องกรุณาเจตสิกไปแล้วพอเข้าใจ หลานก็ควรจะได้เรียนเพิ่มเติมอีกสักเล็กน้อย ถึงเรื่องผลของความกรุณา
ลุงได้แสดงให้หลานฟังมาแล้วถึงเรื่องความกรุณา ก็จำเป็นจะต้องศึกษาถึงเรื่องผลของความกรุณาด้วย คือผลที่จะเกิดขึ้นมาทั้งในชาตินี้และชาติข้างหน้า ลุงจะขอถามหลานสักหน่อย
เมื่อหลานได้พบใคร ๆ ที่มีความกรุณา หลานไม่ชอบเขาดอกหรือ โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:19:36 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 6
ป. ผมชอบคนที่มีความกรุณา และผมก็เคยเห็นมาหลายครั้งแล้ว แม้เวลาจะนานก็ยังจำได้ หญิงคนหนึ่งอุตส่าห์วิดน้ำตามบ่อเล็ก ๆ ในทุ่งนาหลายบ่อด้วยกัน ที่ปลาเล็ก ๆ เป็นมาติดขังอยู่ในนั้น เพราะเวลานี้เข้าหน้าแล้งแล้ว แดดก็เผาอยู่ทุก ๆ วัน น้ำก็งวดเข้าทุกที ๆ ปลาน้อยทั้งหลายต่างก็ดิ้นรนซัดส่ายเพราะความหวาดกลัวความตายแล้วหาหนทางเอาชีวิตรอดอย่างสุดกำลัง แต่ก็ไม่มีหนทางเลย
แต่หญิงผู้นี้เกิดความสงสาร เธอได้พูดว่า ปลาทั้งหมดเป็นร้อยเป็นพันจะต้องอยู่ในแอ่งน้ำนี้ หนีไปไหนไม่ได้ ต้องอยู่ในน้ำร้อนในตอนกลางวันตลอดทั้งวันเหมือนตกนรก จะต้องถูกขังอยู่ในแอ่งน้ำเสมือนจงใจจะค่อย ๆ ต้มมันด้วยน้ำร้อนไปทุก ๆ วัน ๆ ละหลายชั่วโมงไปจนกว่าจะตาย ไหนจะหิวไหนจะร้อน ช่างทรมานเหลือเกิน ฉันทนดูความทรมานของสัตว์เหล่านี้อยู่ไม่ไหว จึงได้มาวิดน้ำจับปลาใส่ถังแล้วเอาไปปล่อยลงไปในคลอง
ผมลองคิดดู พวกปลาทั้งหลายเมื่อมีคนมาช่วยให้แหวกว่ายอยู่ในน้ำใสเย็น ที่ในคลองมีอิสระเสรีเต็มที่จะไปไหนก็ไปได้แล้วจะมีความรู้สึกอย่างไร ถ้าพูดได้มันจะแซ่ซ้องสาธุการแก่ผู้ที่มาช่วยเพียงใด
แล้วผมก็ลองคิดดู คนที่มีความกรุณาดังที่ใครพบใครเห็น หรือใครมาสมาคมด้วยแล้วจะไม่เป็นที่รักใคร่ชอบใจหรืออย่างไร จะติดต่อขอความช่วยเหลือใคร ๆ จะพากันรังเกียจหรือ นี่แหละเป็นผลกรรมปัจจุบันที่ทันตาเห็น แต่กรรมที่เป็นในอนาคต คือชาติข้างหน้าแล้ว จะเป็นอย่างไรบ้างขอรับ
ก. เขาก็จะได้รับความอบอุ่นใจหลายประการ ใครเห็นใครรัก ตกทุกข์ได้ยาก เพราะอกุศลกรรมเข้ามาให้ผลก็จะมีคนคอยช่วยเหลือ จะได้รับความอุปถัมภ์ค้ำชูจากญาติมิตรหรือคนที่ใกล้ชิด จะมีชีวิตที่ราบรื่นสงบเยือกเย็นและมีความสุขความสบาย และถ้ามีปัญญาเข้าประกอบเขาก็จะเดินทางไปสู่ความพ้นทุกข์
หลานเอ๋ย ใคร ๆ ที่ได้ทุกข์ยากลำบากมาก มักจะพากันพูดว่า เขามิได้รับความกรุณาจากใคร ๆ เลย แต่การที่เขามิได้รับความกรุณาจากใคร ๆ นั้น ก็เพราะเขามิได้มีความกรุณาต่อใคร ๆ มาก่อนตั้งแต่ในอดีต หรืออกตัญญูต่อผู้มีคุณมามากมายหลายครั้ง หรือเฝ้าแต่เบียดเบียนผู้อื่น เมื่อเหตุมิได้ทำ แล้วจะเอาผลดีให้ใคร ๆ มีความกรุณาต่อตนกระไรได้ หลานเล่า คิดว่าตัวเองมีความกรุณาต่อใคร ๆ ดีอยู่หรือ
โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:20:04 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 7
วันนี้ลุงก็อธิบายถึงกรุณาเจตสิกให้หลานฟังได้เพียงตัวเดียว ถ้าหลานไม่มีความสงสัยจะซักถามอะไรแล้ว ลุงก็จะได้แสดงลักขณาทิจตุกะต่อไป
ป.ไม่มีอะไรจะซักถามแล้วขอรับ
ก. ลักขณาทิจตุกะของกรุณาเจตสิกนั้น มีดังนี้
ทุกฺขาปนยนาการปวตฺติลกฺขณา มีความเป็นไปโดยอาการช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นทุกข์ เป็นลักษณะ
ปรทุกฺขาสหนรสา มีความกำจัดทุกข์ของผู้อื่น เป็นกิจ
อวิหึสา ปจฺจุปฏฺฐานา มีความไม่เบียดเบียน เป็นผล
ทุกฺขาภิภูตานํ อนาถภาวทสฺสนปทฏฺฐานา มีการได้เห็นสัตว์อนาถา ถูกทุกข์ครอบงำและไร้ที่พึ่ง เป็นเหตุใกล้
อวิหึสา ไม่เบียดเบียนผู้อื่น
กรุณา ประสงค์ช่วยผู้อื่นให้พ้นทุกข์
โสก เราสูญเสียของที่รักก็โศกเศร้า
กรุณา เห็นผู้อื่นสูญเสียสิ่งที่เขารัก เราก็ช่วยให้เขาพ้นทุกข์จากความโศกเศร้า
เมตตา-กรุณา เป็นอพยาปาทะ
มุทิตา-อุเปกฺขา เป็นอนภิชฌา
โปรดติดตามตอนต่อไป ![]()
โดย พี่เณร....นำมาฝาก [28 ก.ย. 2550 , 07:20:35 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
สลักธรรม 8ได้มาอ่านเพื่อทำความเห็นถูกต่อครับ และเข้าใจลึกซึ้งถึงเรื่องของกรุณานี้เลยครับว่าจะต้องมีอกุศลเป็นปัจจัยได้อย่างไร ซึ่งเรื่องที่ท่านอาจารย์ยกตัวอย่างมาประกอบนี้ ทำให้เข้าใจชัดเจนในการที่จิตเกิดความกรุณาต่อสัตว์ทั้งหลายที่ได้รับความทุกข์ครับ
เพราะเมื่อต้นอาทิตย์นี้เอง ผมและเพื่อนสหายพระอภิธรรมก็ได้ประสบความทุกข์ของสัตว์มาใหม่ๆเลยครับ คือมีเสียงแมวเล็กๆร้องดังมากครับ และเห็นว่าลูกแมวมันกำลังตกอยู่ในอันตรายครับ เราจึงไปช่วยเหลือมัน พอจับดูก็รู้แน่ว่าเพิ่งเกิดได้ไม่ถึง 2 วันแล้วถูกนำมาทิ้งไว้ใต้ต้นไม้ ความสงสารจึงไปอุ้มพวกมันทั้ง 3 ตัวมา และจัดแจงให้มันมากินนมจากแม่ลูกอ่อนตัวหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่แม่ของมันครับ การกระทำงานนี้ลำบากมากพอควรเพราะต้องดูแลจับสลับกับลูกแท้ๆของมันครับ แต่จิตใจก็เต็มไปด้วยความเวทนาสงสารขอรับ
เมื่อมาอ่านคำอธิบายของท่านอาจารย์วันนี้ นึกย้อนไปในเรื่องที่ตนประสบ ก็จะเห็นได้ถึงจิตที่หดหู่เศร้าหมอง ที่รู้ว่ามันถูกนำมาทิ้ง และยังขาดแม่ที่จะมาให้กินนมนั่นเอง และเมื่อกำลังช่วยเหลือนั้นก็เป็นจิตกรุณาตามเกิดขึ้นมาจริงๆเลยครับผม
นับได้ว่าการงานของจิตที่มีอยู่ในสากลโลกนี้ ไม่รอดพ้นไปจากการล่วงรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เลย และสามารถศึกษาให้เกิดความเห็นที่ตรงกับสภาวะของจิตได้อย่างแจ่มแจ้งเลยขอรับ
![]()
กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่งครับ ที่อธิบายขยายความมาให้เกิดความรู้ความเข้าใจอย่างละเอียดลึกซึ้งขอรับ.โดย เทพธรรม [28 ก.ย. 2550 , 07:39:42 น.] ( IP = 58.9.138.89 : : )
[ 1 ] [ 2 ]
ขอเชิญแสดงความคิดเห็น คำเตือน
- การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้
- หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด
ผู้ช่วยเหลือ-แหล่งข้อมูล |
[ คีตธรรม ] [ ตารางสี ] [ ค้นหาเพลง ] |
ลานภาพ |
ค้นหา |
สร้างสรรค์โดย |