ปกิณกสังคหะวิภาค (๒)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๒) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา เวทนาสังคหะ การรวบรวมจิต-เจตสิก โดยประเภทแห่งเวทนา ชื่อว่า “เวทนาสังคหะ” คาถาสังคหะ ๓. สุขํ ทุกฺขมุเปกฺขาติ ติวิธา ตตฺถ เวทนา โสมนสฺสํ โทมนสฺสํ อิติ เภเทน ปญฺจธา ฯ แปลความว่า ในเวทนาสังคหะนั้น ว่าโดยอารัมมณานุภวนลักขณะ คือลักษณะแห่งการเสวยอารมณ์แล้ว มีเวทนา ๓ อย่าง คือ ๑. สุขเวทนา ๒. ทุกขเวทนา ๓. อุเบกขาเวทนา เมื่อว่าโดยอินทริยเภท คือประเภทความเป็นใหญ่ในการเสวยอารมณ์แล้ว มีเวทนา ๕ อย่าง คือ เพิ่ม โสมนัสเวทนา และ โทมนัสเวทนารวมเข้าด้วยจึงเป็นเวทนา ๕ ก. ก่อนที่จะได้ศึกษากันต่อไป ลุงจะขอถามหลานเพื่อทบทวนที่ได้เคยศึกษามาแล้วเสียก่อน ขอถามว่า เวทนาเป็นอะไร และมีหน้าที่การงานอะไรบ้าง ป. เวทนาเป็นเจตสิก คือเป็นธรรมชาติที่ประกอบกับจิต ทั้งเป็นเจตสิกปรมัตถ์ มีอยู่จริงแท้แน่นอน เวทนาเจตสิกนี้ เมื่อประกอบกับจิตแล้ว ก็มีหน้าที่เสวยอารมณ์ หรือกินอารมณ์นั่นเอง ทำให้บังเกิดความสุข เรียกว่า สุขเวทนา ทำให้บังเกิดความทุกข์ เรียกว่า ทุกขเวทนา ทำให้รู้สึกเฉยๆคือ อุเบกขาเวทนา

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [26 ต.ค. 2550 , 08:04:37 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 1 ก. หลานตอบมาดังนี้ก็ดีแล้ว แต่อยากจะขอถามเพิ่มเติมว่า เมื่ออารมณ์เกิดขึ้นตามทวารต่างๆ มีทางตา ทางหู หรือทางใจ ก็ตาม เวทนาจะไม่เกิดขึ้นมาจะได้หรือไม่ ป. เอ ข้อนี้ผมชักสงสัย ก. อ้าว จะสงสัยอยู่ทำไมเล่า หลานลองระลึกถึงบทเรียนในปริจเฉทที่ ๒ ดูทีหรือ ว่าเวทนาเจตสิกนั้นเป็นสัพพจิตตสาธารณเจตสิกหรือมิใช่ แล้วคำว่า สัพพจิตตสาธารณเจตสิกนั้น หมายความว่ากระไร ป.ถูกแล้วขอรับ เวทนาเจตสิกเป็นสัพพจิตตสาธารณเจตสิก หมายความว่า เป็นเจตสิกที่ประกอบได้ทั่วไปแก่จิตทั้งหมด เช่น ผัสสะ เวทนา สัญญา เป็นต้น และประกอบกับจิตทุกดวงที่เกิดขึ้นไม่มีเว้นเลย แต่คุณลุงขอรับ เมื่อเรารับอารมณ์อะไรแล้ว เราก็ไม่มีความรู้สึกอะไรเลยก็ได้ มิใช่หรือขอรับ ก. ถูกละ เราอาจจะไม่มีความรู้สึกอะไรเลยก็ได้ ทั้งนี้ก็เพราะเวทนาที่เกิดขึ้นนั้นมีกำลังอ่อน เช่น เราไม่ได้มีความสนใจเลยสักนิดเดียว เป็นต้น จึงเป็นเสมือนว่าไม่มีเวทนาเจตสิกเข้าประกอบ ไม่เหมือนกับอารมณ์ที่มีกำลังแรงมาก จึงเป็นเหตุให้เราดีใจหรือเสียใจจริงๆ อย่างไรก็ดี ลงจิตเกิดขึ้นมา เห็นรูป ได้ยินเสียง หรือคิดนึกเรื่องราวต่างๆแล้ว จะไม่มีเวทนาเจตสิกเข้าประกอบก็ย่อมจะเป็นไปไม่ได้ เพราะเป็นสัพพจิตตสาธารณเจตสิก เป็นเจตสิกที่จะต้องประกอบกับจิตที่เกิดมาทุกดวงเสมอไป ใครจะมีความรู้ชัดเจนหรือไม่อย่างไรก็ตาม

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [26 ต.ค. 2550 , 08:05:17 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 2 การสงเคราะห์จิต-เจตสิก โดยประเภทแห่งเวทนานี้ มีแสดงเป็น ๒ นัยด้วยกันคือ นัยที่ ๑ แสดงโดย อารัมมณานุภวนลักขณนัย คือ นัยที่แสดงโดยอาการเป็นไปแห่งการเสวยอารมณ์ นัยที่ ๒ แสดงโดย อินทริยเภทนัย คือ นัยที่แสดงถึงสภาพความเป็นใหญ่เป็นประธานในการเสวยอารมณ์ ลุงจะขอแสดงอารัมมณานุภวนลักขณนัย อันเป็นนัยที่ ๑ มี เวทนา ๓ ก่อน นัยที่ ๑ อารัมมณานุภวนลักขณนัย ความรู้สึกในการเสวยแห่งอารมณ์ของบรรดาสัตว์ต่างๆ ทั้งหลายนั้นย่อมมีอยู่ ๓ ประเภทด้วยกัน คือ ๑. ในขณะที่กำลังเสวยอารมณ์อยู่นั้น บางทีก็รู้สึกสบายกายสบายใจ ความรู้สึกสบายนั้น เรียกว่า “สุขเวทนา” ๒. ในขณะกำลังเสวยอารมณ์อยู่นั้น บางทีก็รู้สึกไม่สบายกาย หรือไม่สบายใจ ความรู้สึกไม่สบายนั้น เรียกว่า “ทุกขเวทนา” ๓. ในขณะที่กำลังเสวยอารมณ์อยู่นั้น บางทีก็รู้สึกเฉยๆ ไม่มีสุข ไม่มีทุกข์ทั้งกายและใจ ความรู้สึกเฉยๆ ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุขนี้ เรียกว่า “อทุกขมสุขเวทนา”

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [26 ต.ค. 2550 , 08:05:54 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 3 การจำแนกจิต ๑๒๑ โดยเวทนา ๓ ๑. จิตที่เกิดพร้อมสุขเวทนา ทั้งสุขกายและใจมี ๖๓ ดวง คือ สุขสหคตกายวิญญาณ ๑ ดวง โสมนัสสหคตจิต ๖๒ = กามโสมนัส ๑๘ และฌานโสมนัส ๔๔ กามโสมนัส ๑๘ =โสมนัสโลภมูลจิต๔ โสมนัสสันตีรณจิต ๑ โสมนัสหสิตุปปาทจิต ๑ โสมนัสมหากุศลจิต ๔ โสมนัสมหาวิบากจิต ๔ โสมนัสมหากิริยา ๔ ฌานโสมนัส ๔๔ = ปฐมฌานจิต ๑๑ ทุติยฌานจิต ๑๑ ตติยฌานจิต ๑๑ จตุตถฌานจิต ๑๑ รวมจิตที่เกิดพร้อมสุขเวทนามี ๖๓ ดวง ๒. จิตที่เกิดพร้อมกับทุกขเวทนา ทั้งทุกข์กายและทุกข์ใจ มี ๓ ดวง คือ ทุกขสหคตกายวิญญาณ ๑ ดวง โทมนัสสหคตจิต ๒ ดวง รวมจิตที่เกิดพร้อมทุกขเวทนา ๓ ดวง ๓. จิตที่เกิดพร้อมกับอทุกขมสุขเวทนา คือ ความไม่ทุกข์และไม่สุขทั้งกายและใจ เรียกว่า อุเบกขาเวทนา มี ๕๕ ดวง คือ กามอุเบกขา ๓๒ = อุเบกขาโลภมูลจิต๔ อุเบกขาโมหมูลจิต ๒ อุเบกขาอเหตุกจิต๑๔ อุเบกขามหากุศลจิต๔ อุเบกขามหาวิบากจิต๔ อุเบกขามหากิริยา๔ ฌานอุเบกขา ๒๓ = รูปาวจรปัญจมฌานจิต ๓ อรูปาวจรจิต ๑๒ โลกุตรปัญจมฌานจิต ๘ รวมจิตที่เกิดพร้อมอุเบกขาเวทนา ๕๕ ดวง

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [26 ต.ค. 2550 , 08:06:21 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 4 สำหรับในวันนี้ ลุงได้วางหลักการเอาไว้ให้หลานก่อน เพื่อจะได้เห็นว่า เวทนาคือ สุข ทุกข์ หรือไม่สุข ไม่ทุกข์นั้น ใครๆก็เข้าใจ หรือพูดกันได้ทุกคน แต่จะอธิบายโดยพิสดารได้อย่างไร ว่าสุขเวทนา มีอยู่ในจิต ๖๓ ประเภท ทุกขเวทนาจะเกิดอยู่ในจิต ๓ ประเภท อทุกขมสุขเวทนา เกิดอยู่ในจิต ๕๕ ประเภท รวมเป็น ๑๒๑ ประเภท ถ้าไม่ได้ศึกษา หรือไม่ได้อาศัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว จะค้นคว้ากันอย่างไรก็จะเข้าไปถึงความจริงนี้ไม่ได้ วันนี้ลุงเห็นว่าเป็นเวลาพอสมควรแล้ว จึงขอยุติเอาไว้เพียงเท่านี้ ในคราวหน้าลุงจะได้อธิบายแต่ละประเภทต่อไป ป. ขอบพระคุณมากขอรับที่ได้ยกหลักวิชามาวางไว้ให้ผมได้พิจารณา สวัสดีขอรับคุณลุง ก. สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [26 ต.ค. 2550 , 08:06:47 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 5 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่ง ในความเมตตากรุณาที่ช่วยขยายความให้กระจ่างชัดในบทธรรมต่างๆขอรับ.

โดย เทพธรรม [26 ต.ค. 2550 , 09:12:19 น.] ( IP = 58.9.137.2 : : )

สลักธรรม 6 อ่านคำอธิบายของท่านอาจารย์มาเรื่อยๆ ก็ทำให้มองภาพชัดขึ้นว่า ชีวิตไม่ใช่ตัวตนของใครเลยนะคะ ...กราบขอบพระคุณในคำอธิบายที่เข้าใจง่ายของท่านอาจารย์ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะที่นำมาให้ศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ (น้องกิ๊ฟ) [26 ต.ค. 2550 , 09:38:09 น.] ( IP = 125.26.43.12 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ ที่กรุณาอธิบายให้ทราบถึงลักษณะของการเสวยอารมณ์ของจิต ว่ามีทั้งสุข ทั้งทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ ซึ่งเกิดได้ทั้งกายและใจ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [26 ต.ค. 2550 , 09:38:51 น.] ( IP = 124.121.176.24 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ในคำอธิบายให้เกิดความเข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรค่ะ ที่นำความรู้มาฝากค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [26 ต.ค. 2550 , 11:00:49 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

สลักธรรม 9 กราบอนุโมทนาท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ ในการขยายรายละเอียดในธรรมที่ลึกซึ้งให้มีความกระจ่างยิ่งขึ้น

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [26 ต.ค. 2550 , 19:47:12 น.] ( IP = 125.27.216.11 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด