ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๑)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๑) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป.สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน การศึกษาในวันนี้ ลุงจะขอบรรยายต่อจากเมื่อคราวที่แล้ว ว่ามีเหตุหลายประการที่จะมาทำให้เราเคลื่อนไหวได้ แม้การเดินไปก้าวหนึ่งก็มีเหตุมาประชุมกันมากมาย เป็นขณะๆติดต่อกันไปโดยรวดเร็ว เราจับความเร็วนี้ไม่ได้ จึงทำให้เราหลงใหลเข้าใจผิด คิดว่าเป็นตัวเป็นตน แล้วบังคับบัญชาได้ ทั้งนี้ไม่ว่าจะเป็นยืน เดิน นั่ง นอน ก้ม เงย คู้ หรือเหยียด ไม่ว่าจะเป็นพูด อ่านหนังสือ ร้องไห้ การด่าหรือการชมเชย แม้แต่ทางใจที่คิดนึกขึ้นมาได้ ก็หนีเหตุที่มาประชุมกันไม่พ้น ตัวอย่างเช่น เราเห็นหน้าคนแล้วจำได้ว่าเป็นใคร คลื่นของแสงอันเป็นรูปที่สะท้อนมากระทบกับใบหน้าแต่ละจุดๆ เช่น ที่ปาก ที่คาง ที่ตาทั้งสองข้าง ที่หน้าผาก ที่จมูก ที่แก้ม ที่ผม การที่มันมากระทบกับจิตที่ประสาทตา ไม่ใช่คลื่นของแสงสะท้อนมากระทบเพียงจุดเดียว แล้วจำหน้าได้ว่าเป็นใคร หากแต่มันมากระทบครั้งละหนึ่งๆติดต่อกันมากมายจนนับไม่ไหว มันเกิดดับรวดเร็วอย่างเหลือเกิน จนเราไม่มีปัญญาจะจับมันได้ทัน ทั้งจิตใจเล่าก็เกิดขึ้นมารับกระทบมากมายจนนับไม่ไหวเช่นเดียวกัน แล้วหลังจากนั้น เราจึงได้ทราบว่าเป็นหน้าของใคร เสียงก็เหมือนกัน เช่นพูดว่า “ฉันรักเธอ” เสียงก็กระทบหูทีละขณะๆ ไม่ใช่พร้อมกัน แล้วทางมโนทวารยังต้องตีความโดยเอาอารมณ์เก่าที่มีอยู่ในใจมาร่วมด้วย เพราะจะต้องทราบว่า ฉัน แปลว่ากระไร รัก และเธอแปลเป็นความหมายว่าอย่างไร เมื่อเอาทั้ง ๓ คำมารวมกันแล้วก็ตีความหมายนั้นอีกทีหนึ่ง จึงได้ทราบว่า ฉันรักเธอนั้นหมายความว่า เขารักเรา ต่อจากนี้ความยินดี ยิ้มแย้มแจ่มใสจึงได้เกิดขึ้น เมื่อพูดช้าๆมันก็เป็นดังนี้ แต่เวลามันเกิดขึ้นจริงๆนั้นรวดเร็วอย่างเหลือเกิน ด้วยเหตุดังกล่าวเราจึงตกอยู่ในความหลงใหล ที่เรียกว่าถูกครอบงำ ด้วยอำนาจโมหะหรืออวิชชา เพราะไม่มีความสามารถจับรูปนามที่เกิดดับอยู่ต่อหน้านั้นได้ทัน จึงเกิดความสันทัดจัดเจนจนกลายเป็นอุปาทาน คือยึดมั่นเหนียวแน่นอยู่ภายในจิตใจ แล้วถอนได้แสนยากยิ่ง ยึดการเห็น การได้ยิน และคิดนึก ว่าเป็นตัวตน เป็นคน เป็นสัตว์ เป็นหญิง เป็นชาย อ้วน ผอม สวย ไม่สวย เป็นโต๊ะ เป็นเก้าอี้ เป็นต้นไม้ใบหญ้า ว่าเป็นอย่างนั้นอย่างมั่นคงถาวร

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [8 พ.ย. 2550 , 07:10:26 น.] ( IP = 58.9.141.122 : : )

สลักธรรม 1 แท้จริงมีแต่รูป มีแต่นามเกิดดับติดต่อกันไปโดยรวดเร็วจนเราจับไม่ทัน แล้วจึงได้สร้างมโนภาพขึ้นมาทั้งนั้น แล้วเราก็หลงใหลในมโนภาพของตนเอง อย่างไม่ลืมหูลืมตา แม้ลุงกับหลานก็เหมือนกัน ถ้าศึกษาเล่าเรียนพระอภิธรรมเสียให้เข้าใจก็อาจจะลดลงบ้าง เราตกอยู่ในความหลงใหลเข้าใจผิด ในมโนภาพที่ตนเองได้สร้างขึ้น ว่ามันจริงจังอยู่แทบจะทุกเวลานาที จนเกิดการยื้อแย่งแข่งดี ยกตัวอวดตัวอวดดีอวดเด่น กระทำทุจริตคิดร้าย และเบียดเบียนไปจนถึงการรบราฆ่าฟันกันตาย โลกจึงได้เร่าร้อนไปทุกหย่อมหญ้า อันเนื่องมาจากความโง่เขลาเบาปัญญาในปัญหาของชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย เป็นไปดังนี้มานับเวลาไม่ได้ ตั้งแต่โลกนี้ได้สร้างขึ้นมา ไปจนกว่าโลกจะสลาย ครั้งแล้วครั้งเล่าจนเรานับครั้งไม่ไหว ด้วยเหตุนี้เอง ความคิดเห็นของคนทั่วไปที่ว่า เกิด แก่ ตาย เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา จึงมีความคิดเห็นที่หยาบๆใครๆก็มองเห็นได้ แต่ความที่ลุงได้แสดงไปแล้ว ไม่มีผู้ใดที่จะค้นคว้าเข้าไปถึง นอกจากจะได้ศึกษาจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น นี่เป็นเรื่องย่อๆที่ลุงบรรยายให้หลานฟังพอให้เห็นเป็นหนทางเท่านั้น ถ้าเป็นการศึกษาเรื่องของวิถีจิต ซึ่งอยู่ในอภิธรรมมัตถสังคหะ ปริจเฉทที่ ๔ แล้ว หลานก็จะมีความเข้าใจละเอียดยิ่งกว่านี้อีกมากนัก

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [8 พ.ย. 2550 , 07:11:01 น.] ( IP = 58.9.141.122 : : )

สลักธรรม 2 ป.ขอบพระคุณ ขอรับคุณลุง ผมก็พอมองเห็นตามที่ได้ฟังคุณลุงอธิบายตามลำดับ ความพิสดารของเรื่องชีวิตนั้นละเอียดอ่อนยิ่งนัก ผมเห็นด้วยที่คุณลุงว่าไม่มีใครคิดหรือค้นคว้าขึ้นมาได้ด้วยตนเอง ขอเชิญต่อไปเถิด ขอรับ ก.วันนี้เราจะเรียนกันถึง “กิจ” หลานก็คงสังเกตมาแล้วว่า การประกอบการใหญ่ใดๆ ก็จำเป็นที่จะต้องมีหัวหน้าในกิจการนั้นๆ เราเรียกว่า เป็นผู้อำนวยการหรือผู้จัดการแล้วก็มีหัวหน้าชั้นรองๆไปจนเสมียน พนักงาน ตลอดจนภารโรง เพื่อให้มาช่วยเหลือกิจการนั้น การงานจึงจะดำเนินไปได้ด้วยดี ถ้าเราศึกษาหาความรู้ให้ได้ทราบว่า ตัวของผู้จัดการนั้นเป็นอย่างไร หรือทำอะไรได้สำเร็จเป็นอย่างดีบ้าง เราก็จะต้องศึกษาให้เข้าถึงกิจการงานของผู้จัดการนั้นให้ละเอียด ว่าทำการงานอย่างไร ประสบความสำเร็จหรือไม่ และทำงานอยู่ ณ แห่งหนตำบลใด โดยทำนองเดียวกันนี้ ถ้าหลานปรารถนาจะศึกษาเรื่องจิต เจตสิก ซึ่งเป็นนามธรรม ให้มีความเข้าใจดีจริงๆแล้ว หลานก็จำเป็นต้องศึกษาถึงกิจการงานหรือหน้าที่ที่จิต เจตสิกทำ ว่าทำอะไรบ้าง ไม่ว่างานเล็กงานใหญ่อะไร แล้วยังควรทราบด้วยว่าทำงานนั้นอยู่ที่ไหน ดังนั้น จิต เจตสิก ก็เหมือนผู้ทำงาน ผู้จัดการ คำว่า “กิจ” ก็ได้แก่การงานต่างๆที่จิตและเจตสิกทำ แล้วก็จะต้องศึกษาด้วยว่าทำกันที่ไหน เพราะที่ทำงานมีหลายแห่งด้วยกัน เราเรียกสถานที่ทำงานของจิต เจตสิกว่า “ฐาน” นั่นเป็นสถานที่ทำการงานของจิต เจตสิกดังกล่าวแล้ว

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [8 พ.ย. 2550 , 07:11:24 น.] ( IP = 58.9.141.122 : : )

สลักธรรม 3 หลานเคยเห็นใครในโลกบ้างหรือไม่ที่จะอธิบายเรื่องจิต เจตสิกว่าทำการงานต่างๆอย่างไร และทำอยู่ที่ไหน ป. ผมยังไม่เคยได้ยินเลย ขอรับ ก.หน้าที่การงานของจิตและเจตสิกนั้นมีมากมาย รวมทั้งหมดมีการงานอยู่ ๑๔ อย่างคือ ๑. ปฏิสนธิกิจ ทำหน้าที่สืบต่อภพใหม่ ๒. ภวังคกิจ ทำหน้าที่รักษาองค์แห่งภพ ๓. อาวัชชนกิจ ทำหน้าที่พิจารณาอารมณ์ที่ปรากฏใหม่ ๔. ทัสสนกิจ ทำหน้าที่เห็น ๕. สวนกิจ ทำหน้าที่ได้ยิน ๖. ฆายนกิจ ทำหน้าที่รู้กลิ่น ๗. สายนกิจ ทำหน้าที่รู้รส ๘. ผุสนกิจ ทำหน้าที่รู้ถูกต้อง ๙. สัมปฏิจฉนกิจ ทำหน้าที่รับปัญจารมณ์ ๑๐. สันตีรณกิจ ทำหน้าที่ไต่สวนปัญจารมณ์ ๑๑. โวฏฐัพพนกิจ ทำหน้าที่ตัดสินปัญจารมณ์ ๑๒. ชวนกิจ ทำหน้าที่เสพอารมณ์ ๑๓. ตทาลัมพนกิจ ทำหน้าที่รับอารมณ์ต่อจากชวนะ ๑๔. จุติกิจ ทำหน้าที่ดับสิ้นไปจากภพชาติ ในวันนี้ลุงขอบรรยายแต่หัวข้อก่อน ในคราวหน้าหลานจะได้ศึกษาเรื่อง “ปฏิสนธิกิจ” คือการที่ต้องเกิดในภพชาติใหม่นั้นอย่างไรต่อไป ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [8 พ.ย. 2550 , 07:11:55 น.] ( IP = 58.9.141.122 : : )

สลักธรรม 4 ตามอ่านตามเรียนต่อขอรับ และได้ทราบมากขึ้นๆไปทีละน้อยๆในเรื่องของนามธรรมที่ยากจะเข้าใจ โดยเฉพาะการทำงานที่ลึกลับต่อสายตาปุถุชนนั่นเอง นับว่าชีวิตได้รับความมีโชคอย่างยิ่ง ที่ได้เกิดมาและได้ศึกษาพระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ที่ทรงตรัสรู้โดยละเอียดนี้ และก็เป็นบุญของชีวิต ที่ได้มาเรียนให้เกิดความเข้าใจในอรรถธรรมนั้น โดยมีอาจารย์ผู้แตกฉาน อธิบายพร้อมยกตัวอย่างให้เกิดความรู้ความเข้าใจเช่นนี้ครับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงครับ ที่ช่วยให้แสงแห่งธรรมสาดส่องเข้าสู้จิตใจมาตลอดขอรับ.

โดย เทพธรรม [8 พ.ย. 2550 , 07:24:43 น.] ( IP = 58.9.141.122 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาต่อค่ะ เรื่องของหน้าที่การงานของจิตดูจะสับสนวุ่นวายไม่น้อย มีเพียง ๑๔ อย่าง แต่ดูเหมือนว่าในแต่ละวัน จิตใจเราทำงานกันมากมายก่ายกองจนนับไม่ไหว ....จะไม่ยอมขาดเรียนเลยค่ะ เพื่อทำความเข้าใจในเรื่องชีวิตให้มาก กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะที่อธิบายให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ของชีวิตด้วยอรรถาธิบายอย่างง่ายๆ พร้อมตัวอย่างประกอบที่ใกล้ตัวง่ายแก่การทำความเข้าใจ กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่นำความมหัศจรรย์ต่างๆเหล่านี้มาให้ได้ศึกษาเล่าเรียนเป็นประจำ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [8 พ.ย. 2550 , 09:06:30 น.] ( IP = 124.121.172.190 : : )

สลักธรรม 6 การศึกษพระอภิธรรม ทำให้มีความรู้ที่ถูกต้องในเรื่องของชีวิต ที่มีการงานของจิตหลายอย่างเกิดขึ้น กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ ในการอธิบายขยายความให้เข้าใจ กราบขอบพระคุณพี่เณรและอนุโมทนาค่ะ ที่ได้นำความรู้มาฝากค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [8 พ.ย. 2550 , 17:12:59 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด