ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๒)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๒) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป.สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน วันนี้ ลุงจะขอบรรยายกิจประเภทที่ ๑ ของจิต คือ ปฏิสนธิกิจ ต่อไป เพื่อหลานจะได้ทราบว่า สัตว์ทั้งหลายเกิดขึ้นมาในภพชาติใหม่ ซึ่งหมายถึงในขณะแรกเกิดอย่างไร เฉพาะเรื่องของจิตที่เรียกว่า “ปฏิสนธิกิจ” ในกิจทั้งหมด ๑๔ กิจจากการศึกษาเมื่อคราวก่อน ใครๆที่ไม่ได้ศึกษาพระอภิธรรมมาก็มักจะคิดว่า จิตใจนั้นเป็นอมตะ ไม่เกิด ไม่ดับ จิตใจนั้นล่องลอยไปเกิดใหม่ได้ เมื่อสัตว์ได้ถึงแก่ความตาย ใครๆที่ไม่ได้ศึกษาพระอภิธรรมมาก็มักจะคิดว่า มีแต่จิตที่เรียกกันว่า วิญญาณ เท่านั้นที่เกิดใหม่ ไม่มีรูปอะไรเกิดร่วมด้วยเลยในขณะปฏิสนธิ จึงพากันพูดว่า วิญญาณไปเกิดโดยยึดแต่เพียงวิญญาณแต่อย่างเดียว ใครๆที่ไม่ได้ศึกษาพระอภิธรรมมาก็มักจะคิดว่า จิตหรือวิญญาณที่เกิดใหม่ในขณะปฏิสนธินั้น ถ้าเป็นบาปมากก็จะไปสู่ทุคติภูมิ เพราะเขาทั้งหลายเข้าใจว่าปฏิสนธิวิญญาณนั้นเป็นบาปหรือเป็นบุญได้ ความจริงหาได้เป็นไปดังนั้นไม่ เพราะว่า.. จิตหรือวิญญาณไม่ได้เป็นอมตะหรือมีความคงทนถาวรแต่ประการใด ย่อมจะเกิด-ดับอยู่เสมอมิได้หยุดเลย ไม่ว่าจิตหรือวิญญาณนั้นจะตั้งอยู่ที่ไหน หรือทำงานอะไร เพราะธรรมชาติทั้งหลายจะต้องเป็นไปดังนั้น จะต้องเปลี่ยนแปลงไปอยู่เสมอหยุดไม่ได้ ไม่มีอะไรหยุดนิ่ง ไม่ว่ารูปหรือนามก็ตาม ถ้ายืนยงคงทนเป็นอมตะไม่แตกสลายแล้วย่อมจะผิดธรรมชาติ จิตหรือวิญญาณเกิดขึ้นในภพใหม่ชาติใหม่นั้นจะมีแต่จิตหรือวิญญาณเท่านั้นก็หาไม่ (ยกเว้นอรูปพรหมภูมิ) เพราะจะต้องมีรูปเกิดร่วมด้วย ทั้งรูปทั้งนามเกิดพร้อมกัน ไม่ก่อนไม่หลังในทันทีที่ปฏิสนธิ รูปที่เกิดร่วมด้วยนั้นเรียกว่า กรรมชรูป อันเป็นรูปที่ถูกผลิตสร้างขึ้นมาจากอำนาจของกรรม หรืออำนาจของกรรมไปผันแปรให้รูปนั้นเปลี่ยนแปลงไปเป็นรูปใหม่ เช่น เกิดเป็นมนุษย์ก็ย่อมจะมีหทยวัตถุ อันเป็นที่ตั้งที่อาศัยของจิต มีกายปสาท คือประสาทกาย และมีรูปอันเป็นเครื่องแสดงเพศหญิงหรือชาย ทั้งนี้เป็นรูปของปรมาณูทั้งสิ้น

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [9 พ.ย. 2550 , 08:30:41 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 1 ป. คุณลุงขอรับ ผมไม่มีความสงสัยเลยว่า จิตหรือวิญญาณนั้นจะเป็นอมตะเที่ยงแท้แน่นอน ไม่เกิดไม่ดับ แล้วยังแถมล่องลอยไปเกิดได้ เพราะผมก็ได้ฟังคุณลุงอธิบายมาแล้ว ผมไม่มีความสงสัยเลยที่ว่า เมื่อเวลาปฏิสนธิแล้วจะมีแต่จิตหรือวิญญาณเท่านั้นที่เกิดใหม่ เพราะจะต้องมีรูปซึ่งได้แก่กรรมชรูปจะต้องเกิดร่วมด้วย คือทั้งรูปทั้งนามเกิดพร้อมกัน ไม่ก่อนไม่หลังกว่ากัน เพราะคุณลุงก็เคยอธิบายมาแล้วเหมือนกัน แต่ผมสงสัยว่า เหตุใดคุณลุงจึงได้แสดงถึงปฏิสนธิวิญญาณว่าในขณะปฏิสนธิ คือเกิดขึ้นมาในภพชาติใหม่นั้น จิตชนิดนี้จะว่าเป็นบาปหรือเป็นบุญไม่ได้ ซึ่งใครๆเขาก็จะต้องสงสัยด้วยกันทั้งนั้น เพราะถ้าไม่เป็นบาปหรือเป็นบุญแล้ว จะเกิดอยู่ในทุคติและสุคติได้อย่างไร ก.คิดอยู่แล้วว่าหลานจะต้องทักท้วงมาในเรื่องนี้เป็นแน่ และคนส่วนมากก็จะต้องคิดอย่างหลานเหมือนกัน แล้วก็ควรจะคิดอย่างนั้นด้วย แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าท่านเป็นผู้ตรัสรู้ และไม่ได้คิดๆเอาเหมือนเรา ดังนั้นความคิดของเราทั้งหลายจึงเข้าถึงความลึกซึ้งไม่ได้ ลุงจะยกตัวอย่างขึ้นมาเสียก่อนแล้วก็จะเห็นได้ง่าย และไม่จำเป็นต้องอธิบายมากเกินไป เมื่อหลานไปลงสนามแข่งขันฟุตบอล ก็ต้องมีคนสองฝ่ายเท่าๆกัน แล้วก็ต้องมีคนคอยรักษาประตูอยู่คนหนึ่ง ระวังไม่ให้ฟุตบอลที่อีกฝ่ายหนึ่งเตะเข้าประตูของตน ทั้งสองฝ่ายก็ทุ่มโถมตัวเองเข้าไปแย่งฟุตบอลซึ่งมีอยู่ลูกเดียว ด้วยความปรารถนาจะเตะให้เข้าประตูของอีกฝ่ายหนึ่งให้ได้ ทั้งสองฝ่ายรวม ๒๐ คน เข้ายื้อแย่งที่จะให้ฟุตบอลถูกเตะเข้าไปประตูของอีกฝ่ายหนึ่ง หลานลองแยกมาดูหรือว่า ผู้ใดกระทำอะไร และที่ไม่ได้กระทำอะไร

โดย พี่เณร....นำมาฝาก (พี่เณร) [9 พ.ย. 2550 , 08:31:17 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 2 ป. ผมไม่เข้าใจคำถามของคุณลุง ขอรับ ก. ลุงตั้งใจจะให้หลานมีความเข้าใจถึงผู้กระทำและผู้ถูกกระทำ หลานไม่เข้าใจหรือ ป.ไม่เข้าใจ ขอรับ ก.คนทั้ง ๒๐ คนนั้นเป็นผู้กระทำ เพราะต่างก็แย่งฟุตบอลกัน แต่ตัวฟุตบอลเองมันไม่ได้ทำอะไรเลย มันอยู่เฉยๆแท้ มันจึงเป็นแต่ผู้ถูกกระทำเท่านั้น ใช่หรือไม่เล่าหลาน ป. ถูกแล้ว ขอรับ แล้วมันจะเกี่ยวกับเรื่องจิตหรือวิญญาณเกิดในภพใหม่ได้อย่างไร ก. ลุงก็พยายามจะให้มันเกี่ยว หลานก็จะเห็นได้ว่า ตัวฟุตบอลนั้นมันมิได้กระทำอะไรเลย แต่คนทั้ง ๒๐ รุมกันเตะมัน แล้วมันก็มีลูกเดียวเท่านั้น แต่บางทีมันก็ไปเข้าประตูของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง ด้วยแรงเตะของคนใดคนหนึ่ง

โดย พี่เณร....นำมาฝาก (พี่เณร) [9 พ.ย. 2550 , 08:31:47 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 3 จิตใจก็เหมือนกับคนเตะฟุตบอลนั่นเอง เพราะจิตใจนั้นมีหลายประเภท ประเภทเป็นผู้กระทำ และบางประเภทมิได้เป็นผู้กระทำ แต่ถูกคนอื่นเขาทำ จิตที่เป็นอกุศลก็มี จิตที่เป็นกุศลก็มี และจิตบางประเภทเป็นอพยากตะ เพราะไม่เป็นบาปหรือบุญก็มี จิตที่เป็นบาปหรือบุญก็เรียกว่า เป็นจิตที่กระทำ เช่น จิตที่เป็นบาปก็ได้แก่ ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ จิตที่เป็นบุญก็ได้แก่ ทำบุญให้ทาน เป็นต้น จิตที่ไม่ได้เป็นทั้งบาปทั้งบุญ ก็ได้แก่วิบากจิต คือผลของกรรม กับจิตที่เป็นกิริยา เพราะมันไม่ได้เป็นผู้กระทำเหตุที่เป็นบาป หรือเหตุที่เป็นบุญแต่ประการใด จัดเป็นผลของกรรมที่ได้กระทำเหตุบาปหรือเหตุบุญมาแล้วนี่เอง เป็นจิตที่ทำหน้าที่ปฏิสนธิเกิดขึ้นมาในภพใหม่ชาติใหม่ ด้วยเหตุนี้ลุงจึงได้ว่า เหมือนลูกฟุตบอล มันไม่ได้เป็นผู้กระทำเลย ใครๆต่างพากันทำมันต่างหาก ใครๆที่คิดว่ามันกระทำบาปหรือบุญ ก็เพราะผู้นั้นไม่ได้ศึกษาพระอภิธรรมมา จึงได้เข้าใจผิดคิดว่าปฏิสนธิจิตหรือปฏิสนธิวิญญาณนั้น เป็นจิตที่กระทำบาปหรือกระทำบุญ ความจริงมันเป็นจิตที่เป็นผลบาปหรือผลบุญเท่านั้น คือเป็นจิตบาปหรือบุญที่ได้ทำมาแล้ว แต่มันไม่ได้กระทำ มันก็เหมือนกับลูกฟุตบอลลูกหนึ่งเท่านั้นเอง เมื่อมันมาเกิดในภพชาติใหม่เราเรียกว่า ปฏิสนธิจิต หรือ ปฏิสนธิวิญญาณ

โดย พี่เณร....นำมาฝาก (พี่เณร) [9 พ.ย. 2550 , 08:32:10 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 4 ในขณะที่เรากำลังนอนหลับ จิตนี้มิได้ทำบาปทำบุญอะไร เราจะเห็น ได้ยิน หรือคิดนึกไม่ได้ จิตนี้เรียกว่า ภวังคจิต ส่วนปฏิสนธิจิต เป็นจิตที่เกิดในภพภูมิใหม่ ก็เป็นจิตประเภทเดียวกับ ภวังคจิต คือ ไม่เห็น ไม่ได้ยิน หรือคิดอะไรได้เหมือนกัน เมื่อเช่นนี้แล้ว จะเป็นจิตที่กระทำบาปหรือบุญได้อย่างไร ปฏิสนธิจิตมีอยู่ ๑๙ ประเภท เช่น ประเภทหนึ่งเรียกชื่อว่า อุเบกขาสันตีรณอกุศลวิบาก มีหน้าที่ปฏิสนธิ คือเกิดอยู่ในทุคติภูมิ ซึ่งแล้วแต่บาปชนิดไหนจะส่งไป ก็จะเกิด ณ ที่นั้น ป. ผมพอจะเข้าใจแล้ว ขอรับ จิตหรือวิญญาณนี้เป็นจิตที่เรียกว่า เป็นผลของกรรม ไม่ได้ทำบาปหรือทำบุญ เป็นจิตที่ได้ทำบาปหรือบุญมาแล้วจากอดีต จึงเปรียบเหมือนลูกฟุตบอล แต่มันมาปฏิสนธิได้อย่างไรเล่าขอรับ ก.เรื่องที่หลานถามมานี้ก็ต้องมีเหตุผลลึกซึ้งอีกมากมาย แต่เราเรียนกันในปริจเฉทที่ ๓ เรื่อง “กิจ” ลุงก็จะขอให้หลานทราบเอาไว้เพียงย่อๆเท่านั้นก่อน ต่อไปจึงค่อยศึกษาให้ละเอียดขึ้นเมื่อได้ศึกษาในปริจเฉทที่สูงขึ้น ลุงจะขอถามหลานเสียก่อน เมื่อหลานอยู่ที่วัดพระเชตุพนฯ แล้วจะไปบางลำพูหรือจะไปสมุทรปราการ หลานก็จะต้องคิดขึ้นมาก่อนมิใช่หรือว่า จะไปบางลำพูหรือไปสมุทรปราการ นั่นเองเป็นตัวการสำคัญที่ส่งหลานไปยังสถานที่นั่น จะได้หรือไม่ ป.แน่นอน ขอรับ จะต้องได้ ก.เราจะไปไหน เราก็ต้องคิดถึงที่นั่นเสียก่อน ด้วยเหตุนี้เอง เมื่อผู้ใดก่อนที่จะถึงแก่ความตายย่อมจะมีอารมณ์เกิดขึ้นฉะนั้นเมื่อความตายมาถึง อารมณ์ที่เกิดขึ้นในครั้งสุดท้ายจึงเป็นตัวการที่ให้อำนาจในการส่งสัตว์ให้เกิดตามอารมณ์นั้น เมื่อบุคคลใกล้จะถึงแก่ความตาย ย่อมจะมีอารมณ์เกิดขึ้น ซึ่งเรื่องนี้เป็นเรื่องธรรมดา แม้เราตื่นลืมตาอยู่ทุกวันทุกคืน ก็หนีอารมณ์ ต่างๆไปไม่พ้น โดยมากก็มักจะเป็นอารมณ์ที่มีความชำนาญหรือมีความสันทัดจัดเจน เช่น เคยฆ่าสัตว์อยู่เสมอ เคยทำผิดศีลข้อกาเมอยู่บ่อยๆ หรือเคยทำบุญให้ทานศึกษาเล่าเรียนพระอภิธรรมอยู่เป็นประจำ อารมณ์เหล่านี้ก็จะมาปรากฏเสียเป็นส่วนมาก ถ้าในขณะนั้นอารมณ์ที่มีความชำนาญคือเกิดบ่อยๆไม่มี ก็จะต้องได้อารมณ์อื่นนอกไปจากนี้ที่เป็นอดีต แม้อดีตชาติก็ได้

โดย พี่เณร....นำมาฝาก (พี่เณร) [9 พ.ย. 2550 , 08:32:42 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 5 อารมณ์ที่มากระทบจิตในครั้งท้ายๆของคนใกล้จะตาย จิตเกิดขึ้นมาก็ย่อมจะหนีบาปหรือหนีบุญไม่ได้ ดังนั้นจึงกล่าวได้ว่า อารมณ์ที่ทำให้เกิดบาปและบุญในท้ายของความตายนั้นเองที่เป็นตัวการ หรือเป็นผู้กระทำ หรือเป็นกำลังอำนาจ เรียกว่า ผลักหรือส่งก็ได้ ทำให้สัตว์ทั้งหลายไปอุบัติหรือเกิดขึ้น ณ ที่ใดตามอารมณ์ที่เป็นบาปหรือเป็นบุญจะกำหนดให้ ตัวอย่างเช่น นาย ก ชอบฆ่าสัตว์อยู่เป็นอาจิณจนมีความสันทัดจัดเจน ดังนั้นเมื่อเวลาที่นาย ก ใกล้จะตาย จึงได้ปรากฏอารมณ์ที่เคยทำบ่อยๆนั้นขึ้นมา เช่น นาย ก เห็นสัตว์นั้น เห็นการฆ่าสัตว์ เห็นไฟลุก นาย ก ก็ต้องเกิดในนรกอย่างแน่นอน โดยไม่ต้องสงสัย เพราะอารมณ์นั้นเสมือนเป็นผู้ชี้หนทางให้ นาย ข เป็นคนใจอ่อนขี้สงสาร ช่วยเหลือเจือจานคนอดอยากยากจนอยู่เสมอ แม้สัตว์เดรัจฉานที่ตนไม่ได้เลี้ยง และชอบค้นคว้าหาความจริงเรื่องของชีวิตอยู่เป็นประจำ นาย ข ก็อาจจะได้อารมณ์ที่ดีเมื่อตอนใกล้จะตายเป็นส่วนมาก เช่น เห็นครรภ์มารดา หรือเห็นห้องนอน ก็จะเกิดเป็นมนุษย์ เห็นปราสาทราชวังก็มีหวังเกิดในเทวโลก เป็นต้น เรื่องจุติและปฏิสนธินั้น มีความละเอียดลึกซึ้งยิ่งนัก เท่าที่ลุงบรรยายมา เพียงเป็นส่วนหนึ่งในหลายส่วน ด้วยเหตุนี้ จึงขอให้หลานได้พยายามค่อยๆศึกษาไป ก็จะได้ปัญญาเกิดมากขึ้นเรื่อยๆ แล้วก็จะได้หายสงสัยไปเอง วันนี้ลุงเห็นว่าพอสมควรแก่เวลาแล้ว จึงขอยุติเพียงเท่านี้ ป.ขอบพระคุณคุณลุงมาก สวัสดีขอรับ ก.สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก (พี่เณร) [9 พ.ย. 2550 , 08:33:15 น.] ( IP = 58.9.139.54 : : )

สลักธรรม 6 มาศึกษาต่อค่ะ เหมือนเป็นยาเสพติดเลยค่ะว่าทุกเช้าต้องมาอ่านกระทู้ธรรมเรียนหนังสือกับท่านอจ.บุญมี ซึ่งเป็นเรื่องผ่อนคลายยามเช้าที่ได้สาระประโยชน์มาก ซึ่งเป็นการเรียนแบบลุงสอนหลาน พูดคุยกัน ถาม-ตอบกัน แถมคุณลุงก็ยกตัวอย่างอธิบายได้อย่างชัดเจน กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะที่ให้แสงสว่างแก่ชีวิต ได้เห็นความมหัศจรรย์ต่างๆที่เกิดขึ้นกับชีวิตเรา โดยการขยายอรรถกถาพร้อมตัวอย่างใกล้ตัวที่ง่ายแก่การทำความเข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่นำความมหัศจรรย์ในการสอนของท่านอาจารย์มาให้ได้ประจักษ์แก่สาธารณชนทั่วไปเป็นประจำทุกวัน...อนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [9 พ.ย. 2550 , 08:57:48 น.] ( IP = 124.121.174.163 : : )

สลักธรรม 7 ปริจเฉทที่ ๓ ใครๆ ก็บอกว่ามีแต่ตัวเลขซึ่งฟังแล้วไม่น่าสนใจเอาเสียเลยเพราะน่าจะยากที่จะทำความเข้าใจ แต่เมื่อได้มาอ่านคำอธิบายของท่านอาจารยืแต่ละครั้งแล้ว ก็ทำให้เข้าใจตัวเลขและเข้าใจกระบวนการของชีวิตได้มากขึ้น ...กราบขอบพระคุณในคำอธิบายที่เข้าใจได้ง่ายนี้เป็นอย่างมากค่ะ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาที่นำมาให้ศึกษาเพื่อเพิ่มปัญญาให้แก่ชีวิตค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ [9 พ.ย. 2550 , 10:10:49 น.] ( IP = 125.26.38.92 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ในคำอธิบายขยายความให้เกิดความกระจ่างในเรื่องของชีวิตค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรและอนุโมทนาค่ะ ที่นำความรู้ที่ถูกต้องมาฝากค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [9 พ.ย. 2550 , 22:12:19 น.] ( IP = 58.8.53.78 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด