ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๖)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๖) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป.สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน เมื่อคราวก่อนหลานได้เรียนเรื่อง “ภวังคกิจ” อันเป็นข้อที่ ๒ จบไปแล้ว ว่าภวังค์นั้นทำการงานอย่างไร สำหรับในวันนี้หลานจะได้เรียนในข้อที่ ๓ คือ อาวัชชนกิจ ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไปจนกว่าจะจบ “กิจสังคหะ” หลานจะต้องเตรียมวิถี ซึ่งเป็นแผนการทำงานของจิต ทั้งทางปัญจทวารวิถี และมโนทวารวิถี มาประกอบการเรียนด้วยจะได้มีความเข้าใจดีขึ้น หลานลองสังเกตดูจากวิถีจิตทางปัญจทวารก็จะพบว่า ในปัญจทวารวิถีนี้ เริ่มด้วยอตีตภวังค์ ภวังคจลนะ ภวังคุปัจเฉทะ ทั้ง ๓ ตัวนี้ล้วนแต่เป็นภวังค์ทั้งนั้น และเมื่อมันเป็นภวังค์แล้ว มันก็จะต้องรับอารมณ์เดิมที่ได้มาตั้งแต่ปฏิสนธิ คือเมื่อเกิดขึ้นมาในขณะแรกเป็นอตีตภวังค์ เมื่อได้รับความกระทบกระเทือนเพราะรูปารมณ์ คือ รูป เข้ามาปรากฏก็เกิดไหวสะเทือนจึงเรียก ภวังคจลนะ และภวังค์ตัวสุดท้ายก็ได้แก่ ภวังคุปัจเฉทะ ภวังค์ตัวนี้เป็นตัวสิ้นสุดความเป็นภวังค์ และจิตจะขึ้นวิถีรับอารมณ์ใหม่แล้ว หลังจากสิ้นสุดภวังคุปัจเฉทะ

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [15 พ.ย. 2550 , 09:17:29 น.] ( IP = 58.9.144.248 : : )

สลักธรรม 1 ๓. อาวัชชนกิจ เรียกชื่อว่า อาวัชชนจิต เพาะเป็นจิตที่ทำหน้าที่พิจารณาอารมณ์ใหม่ไม่ว่า รูป เสียง กลิ่น รส และอารมณ์ที่เข้ามาทางกายก็ตาม ทุกอารมณ์ทางปัญจทวาร(แม้ทางมโนทวารก็รวมอยู่ด้วย) เป็นจิตที่ทำหน้าที่ต้อนรับอารมณ์ใหม่ในปัจจุบันภพ(ไม่ใช่ภวังค์รับอารมณ์ในอดีตภพ) จะเรียกจิตนี้ว่าเป็นตัวเปิดประตูให้แขกผู้มาเยือนได้เข้ามาภายในบ้านก็ได้ ตามธรรมะเรียกว่า ปัญจทวาราวัชชนจิต เป็นจิตที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องรับอารมณ์ใหม่ กล่าวได้ว่าเป็จิตดวงแรกที่ขึ้นวิถีรับอารมณ์ใหม่ เปิดประตูให้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รู้รส รู้สัมผัสทางกาย แล้วแต่อารมณ์อะไรจะมากระทบก็เปิดประตูนั้น ถ้าจิตดวงนี้ที่ทำหน้าที่เปิดประตูให้อารมณ์ทั้ง ๕ เกิดขึ้นไม่ได้เสียแล้ว อารมณ์ต่างๆก็จะเข้าถึงจิต จนทำความรู้ในเรื่องเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รู้รส รู้สัมผัส ไม่ได้เลย ๔. ทัสสนกิจ ได้แก่ จิตดวงหนึ่งที่เกิดขึ้นมาทำงาน “เห็น” รูปารมณ์ อันได้แก่ คลื่นแสงที่สะท้อนจากรูปต่างๆ มากระทบกับจิตที่จักขุปสาท คือประสาทตา ทำให้เกิด “เห็น” ในทางธรรมเรียกว่าจักขุวิญญาณจิต มันจะเกิดขึ้นมาขณะจิตเดียวเท่านั้นในวิถีหนึ่ง ทำให้บังเกิดการเห็นรูป และทัสสนกิจ ก็คือจิตที่ทำหน้าที่ “เห็น” ที่เกิดขึ้นทางจักขุทวารวิถี ซึ่งได้แก่ ทางประสาทตา เสมือนหนึ่งเป็นประตูเปิดรับผู้คนเหมือนกัน(อาวัชชนะเป็นตัวเปิด) ๕. สวนกิจ คือจิตที่ทำหน้าที่รับสัมผัสกับเสียง ได้แก่ สัททารมณ์ ทำให้เกิดการ “ได้ยิน” ดังนั้นจิตนี้จึงชื่อว่า โสตวิญญาณจิต ซึ่งแปลว่าจิตที่รู้อารมณ์ทางหู อย่างไรก็ดีก็ต้องอาศัยโสตปสาท คือ ประสาทหู ที่เรียกว่า โสตวัตถุ สวนกิจ ก็ได้แก่การทำหน้าที่ “ได้ยิน” นั่นเอง แต่ในวิถีจิตหนึ่ง สวนกิจจะมีได้ขณะเดียวเท่านั้น นั่นก็ในขณะที่เรียกว่า โสตวิญญาณคือรู้สึกได้ยิน

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [15 พ.ย. 2550 , 09:18:09 น.] ( IP = 58.9.144.248 : : )

สลักธรรม 2 ๖. ฆายนกิจ คือจิตที่ทำหน้าที่รู้กลิ่น คือ คันธารมณ์ จิตนี้ชื่อว่า ฆานวิญญาณจิต เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยฆานวัตถุคือ ประสาทจมูก ถ้าไม่มีประสาทจมูกเสียแล้ว ฆายนกิจก็ทำหน้าที่รู้กลิ่นไม่ได้ ก็มีขึ้นไม่ได้ และจิตที่ทำหน้าที่รู้กลิ่นในวิถีจิตหนึ่งๆ ฆายนกิจ จะมีได้เพียงขณะเดียวเท่านั้น นั่นก็ได้แก่ขณะจิตที่ฆานวิญญาณจิตเกิดขึ้นที่ฆานทวารวิถีและรู้สึกได้กลิ่น ๗. สายนกิจ คือจิตที่ทำหน้าที่รู้รสารมณ์ คือ รส เรียกจิตนี้ว่า ชิวหาวิญญานจิต เพราะอาศัยชิวหาวัตถุ คือ ประสาทลิ้น รู้รสารมณ์ คือรู้รส ถ้าไม่มีชิวหาปสาท คือประสาทลิ้น ทำหน้าที่รับสัมผัส อันได้แก่ สายนกิจแล้ว จิตที่ทำหน้าที่รู้รสารมณ์ คือรู้รสก็จะเกิดขึ้นมาไม่ได้ จิตทำหน้าที่รู้รสนี้ในวิถีจิตหนึ่งๆนั้น สายนกิจ จะมีได้เพียงขณะจิตเดียว ได้แก่ ชิวหาวิญญาณจิตที่เกิดขึ้นมาที่ชิวหาทวารวิถีนั่นเอง ทำให้รู้รส ๘. ผุสนกิจ ได้แก่จิตที่ทำหน้าที่รู้การกระทบโผฏฐัพพารมณ์ คือกระทบทางร่างกาย เช่น เย็น ร้อน อ่อน แข็ง เป็นต้น จิตนี้ชื่อว่า กายวิญญาณจิต เพราะอาศัยวัตถุเพื่อทำกิจรู้การกระทบถูกต้องทางกาย คือประสาทกาย ถ้าไม่มีกายปสาทรับสัมผัสแล้ว ผุสนกิจ จิตที่ทำหน้าที่รู้การกระทบโผฏฐัพพารมณ์ก็จะเกิดขึ้นมาไม่ได้ และจิตที่ทำหน้าที่ผุสนกิจนี้ ในวิถีจิตหนึ่งๆ ผุสนกิจ จะมีได้เพียงขณะจิตเดียว คือ ขณะกายวิญญาณจิตเกิดขึ้นในกายทวารวิถีเท่านั้น นั่นก็ได้แก่ รู้สึกเย็น ร้อน เป็นต้น

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [15 พ.ย. 2550 , 09:18:36 น.] ( IP = 58.9.144.248 : : )

สลักธรรม 3 ๙. สัมปฏิจฉนกิจ คือ จิตที่ทำหน้าที่เหมือนคนกลาง หรือเหมือนเจ้าหน้าที่ที่คอยเชื่อมโยงให้แขกผู้มาเยือน หรือสัมปฏิจฉนจิต เป็นจิตเสมือนคนกลางที่เชื่อมต่อระหว่างผู้ที่เข้ามาใหม่ให้กับคนภายใน คือเมื่อจักขุวิญญาณจิตเกิดขึ้น จะรู้สึกเห็น ได้ยิน เฉยๆเท่านั้นเอง หาได้ทราบอะไร ไม่ว่าเป็นอะไร ไม่จำเป็นจะต้องมีจิตดวงหนึ่ง ทำหน้าที่พิจารณาอารมณ์นั้นๆ แต่สัมปฏิจฉนจิตเป็นเจ้าหน้าที่คอยส่งมอบเรื่องเห็น ได้ยิน ไปยังจิตดวงที่ชื่อสันตีรณ เพื่อพิจารณาว่าเห็นอะไรอีกทีหนึ่งด้วย ทำตัวเสมือนเป็นคนกลางที่ส่ง การเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น รู้รส รู้สัมผัสทางกาย ไปให้กับสันตีรณจิต ซึ่งเป็นจิตดวงต่อไปให้ทำหน้าที่พิจารณา สำหรับจิตดวงที่ ๑๐ คือสันตีรณจิต ซึ่งเป็นจิตที่พิจารณาอารมณ์นั้น พิจารณาอย่างไร ลุงก็จะได้อธิบายให้หลานได้ทราบในคราวหน้าต่อไป วันนี้ลุงจำเป็นต้องขอยุติการบรรยายแต่เพียงเท่านี้ เพราะลุงมีงานมากเหลือเกิน ป. ขอบพระคุณขอรับคุณลุง ก.สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [15 พ.ย. 2550 , 09:19:04 น.] ( IP = 58.9.144.248 : : )

สลักธรรม 4 มาศึกษาต่อค่ะ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงที่กรุณาอธิบายให้เห็นชัดถึงการทำงานต่างๆ ของจิต ด้วยถ้อยภาษาที่ง่ายต่อการเข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่นำมาให้ได้อ่านและศึกษาเล่าเรียนเป็นประจำ...กราบอนุโมทนาค่ะ...

โดย พี่ดา (พี่ดา) [15 พ.ย. 2550 , 10:05:09 น.] ( IP = 124.121.175.96 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาต่อครับ เพื่อสะสมความรู้ความเข้าในในการทำงานของชีวิตให้มากขึ้นขอรับ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงยิ่ง ในความเมตตากรุณาที่ช่วยขยายความให้กระจ่างชัดในบทธรรมต่างๆขอรับ.

โดย เทพธรรม [15 พ.ย. 2550 , 13:02:45 น.] ( IP = 58.9.146.112 : : )

สลักธรรม 6 มาติดตามศึกษาการงานของจิตต่อค่ะ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ที่ได้อธิบายให้เกิดความเข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรและอนุโมทนาค่ะ ที่นำความรู้มาฝากไว้ค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [15 พ.ย. 2550 , 23:05:06 น.] ( IP = 58.8.51.75 : : )

สลักธรรม 7 ติดตามมาศึกษาต่อ กราบขอบพระคุณในธรรมทานจากท่านอาจารย์ กราบขอบพระคุณและกราบอนุโมทนาด้วยค่ะที่นำมาให้ศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ [16 พ.ย. 2550 , 18:35:06 น.] ( IP = 58.9.104.93 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด