ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๗)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๑๗) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป.สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน ในคราวที่แล้วมา หลานได้เรียนถึง “กิจสังคหะ” อันเป็นการงานของจิตใจ เรียนไปถึงสัมปฏิจฉนจิต อันเป็นจิตเสมือนหนึ่งเป็นคนกลางที่รับอารมณ์มาจากปัญจวิญญาณ แล้วจะส่งมอบให้แก่จิตดวงที่สืบต่อ คือ “สันตีรณจิต” ก่อนที่จะเริ่มเรียนต่อไป หลานก็จะต้องไม่ลืมที่ลุงเคยสั่งเอาไว้ว่า จิตใจของสัตว์ทั้งหลายนั้นมีการเกิดดับสืบต่อกันไปรวดเร็วยิ่งนัก ในวินาทีหนึ่ง จิตทำงานโดยทางปัญจทวารวิถี เช่น การทำงานทางตา เพื่อเกิดความรู้สึก “เห็นรูป” เท่านั้น จิตก็จะต้องขึ้นวิถีทำงานถึง ๑๗ ขณะจิต และเกิด ๑๗ ขณะ วนเวียนซ้ำแล้วซ้ำอีกตั้งมากมาย และยังต้องขึ้นวิถีทำงานทางมโนทวารต่างหากอีกมิใช่น้อย การเห็นว่าเป็นอะไรจึงจะเกิดขึ้นมาได้ ดังนั้น “การเห็นรูป” จิต(รวมทั้งรูปด้วย) จึงต้องทำกิจการมาก แต่ด้วยความรวดเร็วอย่างเหลือเกิน เราจึงจับขณะจิตไม่ได้ และเพราะเหตุนี้แหละเราจึงมิได้เห็นขั้นตอนในการทำงานของจิตและของรูปด้วย จึงต้องอาศัยพระสัมมาสัมพุทธเจ้า และความรวดเร็วอย่างเหลือเกินนี่เองที่ก่อให้เกิดความหลงใหลเข้าใจผิดในอารมณ์ที่มากระทบ แม้จะเกิดอยู่ต่อหน้าต่อตาก็ตาม

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [16 พ.ย. 2550 , 07:38:20 น.] ( IP = 58.9.137.30 : : )

สลักธรรม 1 ขอให้หลานจำเอาไว้ การศึกษาเรื่องการทำงานของจิตใจ จะทอดทิ้งความรวดเร็วในการทำงานของมันเสียไม่ได้เลยเป็นอันขาด ถ้าหลานศึกษาเรื่องการทำงานของจิตที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงจนมีความเข้าใจแล้ว หลานก็จะพบกับความจริงที่น่าอัศจรรย์ และจะแน่ใจได้ว่าไม่มีผู้ใดใครที่ไหนจะเข้าถึงความจริงอันนี้ได้ เมื่อสัมปฏิจฉนะเป็นตัวการส่งมอบอารมณ์ และทุกสิ่งทุกอย่างให้แก่จิตดวงต่อไป คือ สันตีรณะ แล้วตัวของมันเองก็ไม่ได้อยู่ หากแต่ดับไป เพราะความดับของสัมปฏิจฉนะนี่เอง สันตีรณจึงเกิดขึ้น ที่เรียกกันว่าเป็น อนันตรปัจจัย รับถ่ายทอดทุกสิ่งทุกอย่างเอามาไว้ แล้วรับอารมณ์ที่จักขุ หรือโสตวิญญาณ หรือวิญญาณทั้ง ๕ ส่งมอบให้มา แต่สันตีรณจิตนี้ ตามหลักการก็ว่า ไต่สวนปัญจารมณ์ คืออารมณ์ที่รับมาด้วย แต่ว่าไต่สวนอย่างไรเล่า จิตดวงที่ ๑๐ เรียกว่า สันตีรณะ ทำหน้าที่การงานคือ ไตร่สวนอารมณ์ที่รับต่อมาจากสัมปฏิจฉนจิต ป.ในเรื่องนี้ผมคิดว่าคงจะเข้าใจได้ยาก ถ้าคุณลุงจะได้ยกตัวอย่างขึ้นมาเปรียบเทียบบ้างก็คงจะดี ว่าไตร่สวนอย่างไร ก.ได้ซิหลานลุงก็ตั้งใจอยู่แล้ว ขอให้หลานลองตอบคำถามของลุงต่อไปนี้ เมื่อผู้พิพากษาขึ้นนั่งบนบัลลังก์เพื่อตัดสินคดีนั้น โจทก์ จำเลย พยาน ตลอดจนสำนวนการสอบสวนก็พร้อมกันอยู่แล้วมิใช่หรือ ใครเป็นคนจัดแจงและเตรียมทุกสิ่งทุกอย่างให้พร้อมเล่า

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [16 พ.ย. 2550 , 07:39:02 น.] ( IP = 58.9.137.30 : : )

สลักธรรม 2 ป. เจ้าหน้าที่ของศาลเป็นผู้จัดแจงให้ ขอรับ ทุกๆคนที่เกี่ยวข้องมี โจทก์ จำเลย พยาน เป็นต้น ทั้งสำนวนที่โจทก์ จำเลย มีเรื่องอะไร หรือพิพาทกัน ตลอดจนทนายของทั้งสองฝ่ายจะนั่งที่ไหน ใครเป็นผู้กล่าวหา หรือใครจะแก้ตัวประการใด เจ้าหน้าที่ของศาลรวบรวมเอามาเสนอศาลทั้งหมด ก. ตกลงผู้พิพากษาก็ทำหน้าที่พิจารณาเป็นครั้งสุดท้าย แล้วก็เป็นผู้ตัดสินชี้ขาดลงไป จะลงโทษใครหรือจะยกฟ้องประการใด โดยอาศัยเจ้าหน้าที่ของศาลเตรียมไว้ให้พร้อมแล้ว จิตที่ชื่อว่า “สันตีรณะ” ก็เหมือนกับเจ้าหน้าที่ของศาล เพราะรับอารมณ์มาจากสัมปฏิจฉนะ ในเรื่องเห็นรูป หรือได้ยินเสียง แล้วก็ทำหน้าที่พิจารณาไตร่สวน เหมือนเจ้าหน้าที่ทำสำนวนเสนอศาล เพื่อให้ศาลพิจารณาเป็นครั้งสุดท้าย และตัดสินให้เด็ดขาดต่อไป ลุงจะขอยกตัวอย่างให้หลานเข้าใจง่ายๆอีกสักตัวอย่างหนึ่ง สมมติเอาว่าเด็กเล็กๆ ที่ยังไม่รู้จักสีแดงเลย เพราะยังไม่มีใครสอน แล้วเราเอาสีแดงมาให้ดู เขาจะเห็นหรือไม่ ป. ผมว่าเข้าต้องเห็นขอรับ ก.แน่นอนละ เขาจะต้องเห็น แต่เห็นแล้วจะทราบว่ามันเป็นสีแดงหรือ เพราะเขายังไม่เคยได้เรียนรู้ ป. ผมเชื่อว่าเขาคงจะเห็น เฉยๆเท่านั้นขอรับ เขาจะทราบว่าสีแดงไม่ได้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [16 พ.ย. 2550 , 07:39:41 น.] ( IP = 58.9.137.30 : : )

สลักธรรม 3 ก.หลานลองคิดดูว่า ทำไมเราจึงทราบว่าเป็นสีแดงเล่า ป. ก็เราเรียนรู้มาก่อนนี้แล้ว มีสีแดงอยู่ในใจของเราแล้วนี่ขอรับ ก.ถูกละ การที่เราจะตัดสินอะไรลงไปได้ ก็เพราะอาศัยสิ่งเหล่านั้น ที่เก็บเอาไว้ในใจ เอามาพิจารณาเพื่อเปรียบเทียบกับที่เห็นมิใช่หรือ ป. ถูกแล้วขอรับ ก. การประกวดนางงามของคนไทย กับชาวนิโกรที่ตัวดำๆ ปากหนาๆ ตาโตๆ ผมหยิกๆ ถ้าหลานไปเป็นกรรมการอยู่ที่โน้น แล้วมีคนไทยเข้าร่วมประกวดด้วยหลายคน หลานจะตัดสินให้หญิงสาวชาวนิโกรชนะที่ ๑ หรือ ป. เห็นจะเป็นไปไม่ได้ขอรับ ก. ถ้าคนนิโกรเข้าถูกเชิญมาเป็นกรรมการประกวดที่กรุงเทพฯนี่ แล้วเขาจะตัดสินให้คนไทยชนะที่ ๑ หรือ ป. เขาคงตัดสินให้พวกของเขาเป็นแน่ขอรับ ก. การตัดสินดังกล่าวมาแล้ว ไม่ใช่ว่าเขาจะตัดสินลงไปโดยไม่ยุติธรรม หากแต่ว่าเขาได้ตัดสินลงไปตามที่เขาอบรมมาแล้วเก็บเอาไว้ในใจ ว่าสวยแบบไหนจึงจะถูกใจเขา คนนิโกรกับคนไทยจะชอบความสวยงามเหมือนกันไม่ได้ เพราะอบรมต่างกันมากเหลือเกิน ดังนั้นจึงได้ตัดสินไปตามแบบฉบับของตัวเองจากที่ได้อบรมมา ด้วยเหตุดังนี้ ก่อนที่จะเห็นหรือได้ยินอะไร สันตีรณะจึงได้ทำหน้าที่พิจารณาสิ่งที่เห็นกับที่มีอยู่ หรือเคยอบรมมาอยู่ในใจ เช่น เห็นสีแดง ก็เพราะมีสีแดงอยู่ในใจ จึงพิจารณาได้ จิตดวงนี้จึงได้เรียกว่า ทำหน้าที่พิจารณาไตร่สวนอารมณ์ หลานพอเข้าใจหรือยัง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [16 พ.ย. 2550 , 07:40:16 น.] ( IP = 58.9.137.30 : : )

สลักธรรม 4 ป.พอเข้าใจแล้วขอรับ ก.ดีละ แต่ขอให้หลานจำเอาไว้ด้วยว่า ที่ลุงอธิบายพร้อมทั้งยกตัวอย่างขึ้นมาเปรียบเทียบเสียยืดยาวนั้น ความจริงมันเกิดขณะจิตเดียว ป.ทราบแล้วขอรับ เพราะมันเกิดดับเร็วมาก ก. จิตดวงที่ ๑๑ คือ โวฏฐัพพณะ นี้ เป็นจิตที่ทำหน้าที่ตัดสินปัญจารมณ์ ลุงก็ไม่ต้องอธิบายแล้ว เพราะจิตดวงนี้ทำหน้าที่ตัดสินอารมณ์ลงไปเลย เหมือนผู้พิพากษาพิจารณาแล้วก็ตัดสินได้ เช่น ตัดสินว่าเห็นรูปอะไร หรือใครด่า หรือชมเชย ที่ตัดสินได้ก็เพราะเขาได้สอบสวน(สันตีรณะ) ส่งมาให้จนสามารถตัดสินหรือชี้ขาดได้แล้ว จิตดวงนี้เกิดขึ้นขณะเดียวเหมือนกัน ลุงคิดว่าคงจะไม่ต้องอธิบายเพิ่มเติมอะไร เพราะชัดเจนอยู่แล้วว่า โวฏฐัพพนจิต ก็เหมือนผู้พิพากษา พิจารณาแล้วก็ตัดสินคดี ป.สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [16 พ.ย. 2550 , 07:40:47 น.] ( IP = 58.9.137.30 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาต่อค่ะ จิตทำงานกันอย่างสลับซับซ้อนมาก แต่ท่านอาจารย์ก็อธิบายให้เข้าใจได้ง่ายๆ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่กรุณานำความมหัศจรรย์เหล่านี้มาให้ได้ศึกษาเล่าเรียนเป็นประจำ...อนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [16 พ.ย. 2550 , 10:48:14 น.] ( IP = 124.121.175.17 : : )

สลักธรรม 6 ตามมาศึกษาหน้าที่ของจิตแต่ละประเภทซึ่งมีการทำงานที่รวดเร็วมากจนทำให้หลงเข้าใจผิดได้ง่ายๆค่ะ กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ในคำอธิบายขยายความให้เกิดความเข้าใจค่ะ กราบขอบพระคุณพี่เณรค่ะ ที่ได้นำความรู้ที่ถูกต้องมาฝากค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [16 พ.ย. 2550 , 17:16:43 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณในธรรมทานจากท่านอาจารย์ กราบขอบพระคุณและกราบอนุโมทนาค่ะที่นำมาให้ศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ [16 พ.ย. 2550 , 18:36:46 น.] ( IP = 58.9.104.93 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด