ความกตัญญู

---

นิมิตฺตํ สาธุรูปานํ กตญฺญูกตเวทิตา “บุคคลใดรู้อุปการคุณที่ท่านทำแล้ว แล้วก็ทำดีสนองตอบแทนคุณท่าน เราขอสรรเสริญบุคคลนั้นว่าเป็นคนดี” คำว่ารู้อุปการคุณที่ท่านทำแล้ว ไม่ได้หมายความถึงเฉพาะบิดามารดาเท่านั้น ญาติพี่น้อง หรือใครก็ตามที่เป็นผู้มีคุณเคยให้ความสงเคราะห์เรา เราก็ยอมรับนับถือในความดีของท่าน แล้วตอบสนองคุณท่านด้วยความดี เป็นการดำเนินชีวิตของสัตบุรุษ คือคนดี คนที่มีกตัญญูกตเวทีย่อมเป็นผู้ควรค่าแก่ความรัก และการยกย่องสรรเสริญจากผู้อื่น เพราะได้ปฏิบัติธรรมอันถือเป็นมงคลยิ่ง มีความเชื่อว่า...ผู้ที่มีความกตัญญูต่อพ่อแม่ ครูอาจารย์ จะมีความเจริญรุ่งเรืองประสบความสำเร็จในชีวิต.. ส่วนผู้ที่เนรคุณนั้นจะประสบความวิบัติเป็นที่รังเกียจในสังคม ได้มีการเปรียบเทียบว่า คนที่เนรคุณนั้น เป็นคนไร้ค่ามีจิตใจกระด้างดังเนื้อหิน เขาจะกรุณาคนอื่นได้อย่างไรในเมื่อคนที่มีบุญคุณต่อเขา ยังทำให้เขาสำนึกไม่ได้ ดังตัวอย่างของความกตัญญูและความอกตัญญูที่กล่าวไว้ในพระไตรปิฎกที่จะยกมาประกอบไว้เป็นบางเรื่องว่า

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:05:04 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 1 ผู้ไม่มีกตัญญูไม่ควรคบ (จาก ชวสกุณชาดกที่ ๘) ข้าแต่พระยาเนื้อ ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าพเจ้าได้ทำกิจอย่างหนึ่งแก่ท่าน ตามกำลังของข้าพเจ้าที่มีอยู่ ข้าพเจ้าจะได้อะไรตอบแทนบ้าง? การที่ท่านเข้าไปอยู่ในระหว่างฟันของเรา ผู้มีเลือดเป็นภักษาหาร ผู้ทำกรรมอันหยาบช้าอยู่เป็นนิตย์ ท่านยังเป็นอยู่ได้ นั่นก็เป็นคุณมากอยู่แล้ว น่าติเตียนคนที่ไม่รู้คุณที่เขาทำแล้ว ผู้ไม่ทำคุณให้ใคร และผู้ที่ไม่ทำตอบแทนคุณที่เขาทำก่อน ความกตัญญูไม่มีในคนใด การคบคนนั้น บุคคลไม่ได้มิตรธรรมด้วยอุปการคุณที่ตนประพฤติต่อหน้าในผู้ใด ผู้นั้นบัณฑิตไม่ต้องริษยา ไม่ต้องด่าว่า พึงค่อยๆ หลีกออกห่างจากผู้นั้นไปเสีย

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:05:28 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 2 ... ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภูมิอสัตบุรุษและสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว ภิกษุทั้งหลายนั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ภูมิอสัตบุรุษเป็นไฉน อสัตบุรุษย่อมเป็นคนอกตัญญูอกตเวที ก็ความเป็นคนอกตัญญูอกตเวทีนี้ อสัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนอกตัญญูอกตเวทีนี้ เป็นภูมิอสัตบุรุษทั้งสิ้น ดูกรภิกษุทั้งหลาย ส่วนสัตบุรุษย่อมเป็นคนกตัญญูกตเวที ก็ความเป็นคนกตัญญูกตเวทีนี้ สัตบุรุษทั้งหลายสรรเสริญ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความเป็นคนกตัญญูกตเวทีทั้งหมดนี้เป็นภูมิสัตบุรุษ ฯ

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:05:44 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 3 ความกตัญญูเป็นธรรมอันเป็นมงคลที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสไว้ กตัญญูหมายถึง การรู้จักบุญคุณ อะไรก็ตามที่เป็นบุญหรือมีคุณต่อตนแล้ว ก็ระลึกนึกถึงด้วยความซาบซึ้งไม่ลืมเลย ความกตัญญูแยกกว้างๆได้สองลักษณะคือ กตัญญูกตเวทีต่อบุคคลผู้มีคุณความดีหรืออุปการะต่อตนเป็นส่วนตัว อย่างหนึ่ง กตัญญูกตเวทีต่อบุคคลผู้ได้บำเพ็ญคุณประโยชน์หรือมีคุณความดีเกื้อกูลแก่ส่วนรวม และสิ่งที่ควรแก่ความกตัญญูนั้นอาจแบ่งได้เป็น ๕ ประการ คือ ๑. กตัญญูต่อบุคคล คือ ผู้ที่เคยมีพระคุณต่อเราทั้งมากและน้อย เราจะต้องกตัญญูรู้คุณท่าน ติดตามระลึกถึงและพยายามหาโอกาสตอบแทนคุณท่านให้ได้ โดยเฉพาะพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระสงฆ์ บิดามารดา ครู อุปัชฌาย์อาจารย์ พระมหากษัตริย์หรือผู้ปกครอง ให้ปฏิบัติตัวให้เป็นบุตรที่ดี เป็นศิษย์ที่ดี เป็นพลเมืองที่ดี และเป็นพุทธมามกะให้สมชื่อ ๒. กตัญญูต่อสัตว์ คือ สัตว์ที่มีคุณต่อเรา เช่น คุณที่เกิดจากการใช้งาน จะต้องใช้ด้วยความกรุณาปรานีไม่ทารุณ หรือใช้งานหนักจนเป็นการทรมาน ขณะเดียวกันต้องเลี้ยงดูให้อาหารอย่าให้อดอยาก ได้พักผ่อนตามเวลา ๓. กตัญญูต่อสิ่งของ คือ สิ่งของต่างๆที่มีคุณต่อเรา เช่น บ้านเรือน หนังสือธรรมะ สถานศึกษา วัด ต้นไม้ ป่าไม้ วัสดุอุปกรณ์ต่างๆที่ใช้ในการหาเลี้ยงชีพหรืออำนวยความสะดวก เราจะต้องปฏิบัติต่อสิ่งเหล่านี้ให้ดี ไม่ทำลาย

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:06:04 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 4 ๔. กตัญญูต่อบุญ คือ รู้ว่ามนุษย์ภูมินี้เกิดมาด้วยบุญ เมื่อเกิดมาแล้วได้มีอายุยืนยาว ร่างกายแข็งแรง ผิวพรรณดี สติปัญญาเฉลียวฉลาด มีความสุขความเจริญ มีความก้าวหน้า มีทรัพย์สมบัติมาก ก็เนื่องมาจากผลของบุญ หรือจะพ้นทุกข์ได้ก็ด้วยบุญ ทั้งบุญเก่าที่ได้สั่งสมมาดีแล้ว และบุญใหม่ที่เพียรสร้างขึ้นประกอบกัน จึงมีความรู้คุณของบุญ มีความอ่อนน้อมไม่ดูถูกบุญ ตามระลึกถึงบุญเก่าให้แช่มชื่น และไม่ประมาทในการสร้างบุญใหม่ให้ยิ่งๆ ขึ้นไป ๕. กตัญญูต่อตนเอง คือ รู้ว่าร่างกายของเรานี้เป็นอุปกรณ์สำคัญที่เราจะใช้อาศัยในการทำความดี ใช้ในการสร้างบุญกุศลนานาประการ เพื่อความสุขความเจริญก้าวหน้าแก่ตนเอง จึงทะนุถนอมดูแลร่างกาย รักษาสุขภาพให้ดี ไม่ทำลายด้วยการเสพสิ่งเป็นพิษ หรือไม่พักผ่อนให้เพียงพอ และไม่นำร่างกายนี้ไปประกอบความชั่วทุจริตผิดศีล

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:06:22 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 5 กตัญญูนำสู่การทำความดีได้อย่างไร? การที่คนเราจะมีความคิดตั้งใจทำความดีให้เกิดขึ้นในตัว เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยาก และที่ยากยิ่งขึ้นคือ ทำอย่างไรจึงจะรักษาความตั้งใจที่ดีนั้นไว้ โดยไม่ท้อถอย เพราะในการทำความดีย่อมมีอุปสรรคขัดขวางมากมาย ทั้งปัญหาภายนอกจากสิ่งแวดล้อม และปัญหาภายในจากกิเลสของตน แต่เราจะมีความมั่นคงยืนหยัดสู้ปัญหาทั้งหลายที่เข้ามาผจญได้โดยไม่ท้อถอย ก็ต้องมีสิ่งที่ยึดเหนี่ยวใจไว้ นั่นคือความกตัญญู ถ้าเป็นผู้ที่มีความกตัญญูเป็นพื้นใจแล้ว เมื่อความท้อถอยเกิดขึ้น เพียงแต่นึกได้ว่า ที่ตัวเราได้มีโอกาสเรียนรู้ธรรมะ รู้การสร้างบุญกุศล รู้วิธีการดำเนินชีวิตอันประเสริฐ รู้บุญรู้บาปอยู่ทุกวันนี้ ก็เพราะพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์ได้ทรงเสียสละ อุทิศชีวิตทุ่มเทค้นคว้า จนตรัสรู้หลักอริยสัจจ์ คือความจริงอันประเสริฐทั้งหลายมาสอนเรา เมื่อคิดถึงชีวิต เลือดเนื้อ ความเพียรพยายาม ที่พระองค์ได้ทรงทุ่มเทลงไป ตลอดระยะเวลาที่ทรงบำเพ็ญบารมีอยู่นานถึง ๔ อสงไขยกับแสนกัปป์ ว่ามากมายมหาศาลเพียงใด ตลอดจนคิดถึงพระคุณของครูบาอาจารย์ทั้งหลายที่ท่านอุตส่าห์ถ่ายทอดคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าต่อๆ กันมา และอบรมสั่งสอนให้เราได้ทราบได้รู้ถึงคำสอนของพระองค์ โดยไม่เห็นแก่ความเหนื่อยยาก รวมทั้งพระคุณแห่งบิดามารดาที่ให้การอุปการะเลี้ยงดูให้โอกาสเรามาศึกษาและปฏิบัติธรรม เมื่อคิดได้อย่างนี้ ความท้อถอยก็จะคลายไป และมีกำลังใจที่จะทำความดีต่อไปอย่างไม่ท้อถอย ความกตัญญูจึงเป็นคุณธรรมที่สำคัญที่จะประคองใจให้ดำรงมั่นอยู่ในคุณธรรมอันยิ่งๆ ขึ้นไปด้วยประการฉะนี้ ศาลาธรรม

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:06:42 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 6 ความกตัญญู พระพุทธศาสนาสอนให้คนเป็นคนดี คนดีย่อมเป็นที่ปราถนาที่ต้องการในที่ทุกหนทุกแห่งในทุกกิจการ และในทุกยุคทุกสมัย คนดีทำให้ครอบครัวเจริญ โรงเรียนเจริญ ชุมชนเจริญ สังคมและประเทศชาติเจริญ คนดีอยู่ในครอบครัวใด โรงเรียนใด ครอบครัว โรงเรียน และสังคมนั้นๆ ย่อมมีความสุข ความ กตัญญู คือ คุณสมบัติและสัญลักษณ์ของคนดี กตัญญูกับกตเวทีรวมเป็นกตัญญูกตเวทีเป็นคุณธรรมคู่กันเสมอเป็นหลักถือปฏิบัติในารดำเนินชีวิตของสัตบุรุษ คือ คนดี หรือคนในอุดมคตินั่นเอง ในสังคมชาวพุทธ คนมีกตัญญูกตเวทีย่อมเป็นผู้ควรค่าแก่ความรัก เกียรติ ศักดิ์ศรี และการยกย่องสรรเสริญจากผู้อื่น เพราะได้ปฏิบัติธรรมอันถือเป็นมงคลยิ่งข้อหนึ่ง คือ ความกตัญญู บุคคลย่อมมีชีวิตประสบแต่ความก้าวหน้าเจริญรุ่งเรือง ความคิดและความเชื่อตามวัฒนธรรมไทยนั้น สรรเสริญผู้มีความกตัญญูและตำหนิผู้ที่ไม่รู้จักบุญคุณคนอื่นเป็นอย่างมาก คนไทยมีความเชื่อว่า...ผู้ที่มีความกตัญญูต่อพ่อแม่ ครูอาจารย์ จะมีความเจริญรุ่งเรืองประสบความสำเร็จในชีวิต.. ส่วนผู้ที่เนรคุณนั้นจะประสบความวิบัติเป็นที่รังเกียจในสังคม ได้มีการเปรียบเทียบว่า คนที่เนรคุณนั้น เป็นคนไร้ค่ามีจิตใจกระด้างดังเนื้อหิน เขาจะกรุณาคนอื่นได้อย่างไรในเมื่อคนที่มีบุญคุณต่อเขา ยังทำให้เขาสำนึกไม่ได้ กตัญญู เป็นธรรมอันเป็นมงคลที่ 25 ที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสไว้โดยเน้นให้นำไปพัฒนาคุณสมบัติของคนดีแปลตามตัวหนังสือคือผู้รู้ว่า คนอื่นทำความความดีอะไรไว้แก่ตนบ้าง เอาความหมายสั้นๆ ว่า... "ผู้รู้คุณคน" ...การรู้บุญคุณคนหรือรู้อุปการคุณที่ผู้อื่นทำให้ตนเองนับถือเป็นหลักแห่งความยุติธรรมและความเป็นธรรมอย่างหนึ่งในสังคมมนุษย์ เพราะเป็นการสอดคล้องกับหลักคำสอนว่า.. การทำดีได้ดี ทำชั่วได้ชั่ว ตามที่พระพุทธเจ้าทรงสอนไว้ มีคนทำดีให้กับเราแล้ว และเราได้รับผลประโยชน์จากการทำดีของเขา เป็นต้นว่า ได้ลาภ ยศ สรรเสริญ และความสุข แต่เรารับรู้แต่ผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นแก่ตน ไม่รับรู้คุณความดีของเขา ย่อมถือได้ว่าไม่ยุติธรรมต่อกัน ทับตะวัน..นำมาฝาก

โดย ศาลาธรรม [21 พ.ย. 2550 , 11:07:44 น.] ( IP = 125.26.42.162 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณมากค่ะ ที่นำเครื่องเตือนใจสำหรับคุณธรรมด้านความกตัญญูมาฝาก ทำให้ยิ่งต้องระลึกถึงผู้มีพระคุณยิ่งขึ้น หากมีโอกาสเราก็ควรตอบแทนพระคุณท่านให้ได้มากขึ้น

โดย น้องอุ๊ (asomsopon) [21 พ.ย. 2550 , 19:45:01 น.] ( IP = 125.27.216.18 : : )

สลักธรรม 8 ทำดี ย่อมได้รับตอบแทนที่ดี และการกตัญญู ก็เป็นการทำความดีที่ง่ายที่สุด และ เป็นมงคลที่ ๒๕ ที่พระพุทธเจ้าทรงตรัสไว้ กราบขอบพระคุณมากค่ะที่นำคุณธรรมที่ยิ่งใหญ่ที่ควรเข้าใจมาฝากค่ะ กราบอนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา (พี่ดา) [22 พ.ย. 2550 , 09:01:36 น.] ( IP = 124.121.175.110 : : )

สลักธรรม 9 จ จะหมั่นระลึกถึงผู้มีพระคุณและความดีของท่านและพยามยามตอบแทนพระคุณท่านให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะมีโอกาสทำได้เจ้าค่ะ

โดย น้องฟู [22 พ.ย. 2550 , 16:29:29 น.] ( IP = 202.6.107.51 : : 172.16.249.211 )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด