ปกิณกสังคหะวิภาค (๒๗)

---

ปริจเฉทที่ ๓ ปกิณกสังคหะวิภาค (๒๗) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา ป. สวัสดีขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน ป. เมื่อคราวที่แล้วมา ผมได้ศึกษาถึงจิตที่ชื่อว่า "ชวนะ"คือตัวการเสพอารมณ์ หรือเสวยอารมณ์ เป็นจิตที่เกิดบาปหรือเกิดบุญ แล้วเกิดขึ้นมา ๗ ดวงต่อ ๆ กันไป ทั้งทางปัญจทวารและมโนทวารวิถี ในวันนี้ ผมมาขอศึกษาต่อไป ขอเชิญคุณลุงได้แล้วขอรับ ก.ดีแล้วหลาน วันนี้ลุงจะได้อธิบายถึงจิตดวงต่อไป คือ ดวงที่ ๑๓ ที่เรียกว่า "ตทาลัมพณะ" ทำหน้าที่รับอารมณ์ต่อจากชวนะ หลานจะต้องทำความเข้าใจซ้ำอีกครั้งหนึ่งว่า อารมณ์ต่าง ๆ ที่เรารับรู้นั้น ไม่ว่าจะเป็นทางปัญจทวาร หรือทางมโนทวารก็ตาม เมื่ออารมณ์กระทบเข้าแล้วก็ย่อมจะต้องมีอารมณ์ที่แรงหรือไม่แรงก็ได้ อารมณ์ที่แรงนั้นหมายถึงอารมณ์อย่างไร หลานลองว่ามาดูทีหรือ ป.อารมณ์แรงนั้นหมายถึงอารมณ์มากระทบแรง เช่นตัวอย่างว่า เสียงดังฟังชัด.... ก.อย่าว่าเสียงดังฟังชัดเสมอไปนะหลาน อารมณ์นั้นอาจจะแรงก็จริงตามที่ใคร ๆ เข้าใจ แต่ไม่ก่อให้เกิดความสนใจหรือจะเรียกว่าเป็นอารมณ์แรงทุกครั้งไปไม่ได้ ป.เช่นอย่างไรขอรับ ผมต้องขอคำอธิบาย

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [30 พ.ย. 2550 , 07:42:13 น.] ( IP = 58.9.142.101 : : )

สลักธรรม 1 ก. ก็ไม่ยากเย็นอะไรดอกหลาน เสียงไม่ดัง ฟังไม่ชัด อาจจะเป็นอารมณ์แรงก็ได้ถ้าเรามีความสนใจมาก เช่นคนเขาพูดนินทาเรา เขาจะพูดให้ดังฟังให้ชัดได้อย่างไรแต่เราก็ต้องตะแคงหูฟังด้วยความเอาใจใส่ แล้วก็มีความรู้สึกสะเทือนใจ หรือเสียงที่พูดบางเรื่องถึงจะค่อยอย่างไร ถ้าหากว่าเป็นลาภก้อนใหญ่แล้ว เราจะไม่รู้สึกสนใจมากดอกหรือ นี่แสดงว่าเสียงไม่ดัง ฟังไม่ชัด แต่เป็นอารมณ์แรงได้เหมือนกัน ในเรื่องนี้ จะต้องอาศัยปัจจัยหลายประการ เพราะว่าเป็นเสียงดัง ๆ แต่มันเกิดอยู่เป็นการสม่ำเสมอ เราก็ไม่ได้มีความสนใจอะไร เช่นเสียงรถยนต์แล่นไปมาอยู่วันยังค่ำ เราก็มิได้เอาใจใส่ เพราะมีธุระวุ่นวายในเรื่องที่น่าสนใจอย่างอื่น ๆ เสีย อารมณ์ที่มากระทบจะต้องเป็นตัวการดึงดูดให้จิตหันมาจับอารมณ์นั้นอย่างมั่นคงด้วย แต่อย่างไรก็ดี เสียงดังฟังชัดก่อให้เกิดอารมณ์ที่แรงก็ได้เหมือนกัน เช่นเสียงยางระเบิด เสียงฟ้าผ่า อารมณ์ดังกล่าวนี้ก็จะบังคับให้จิตเข้าไปจับจริงจัง ป. ผมพอเข้าใจแล้วขอรับ อารมณ์ที่แรงนั้นจะต้องหมายถึงจิตใจของเราเข้าไปร่วมด้วยในขณะนั้น เช่นมีความสนใจ หรือมีความสะเทือนใจ หรือตกใจ เป็นต้น ก.อารมณ์ที่แรงดังกล่าวแล้วนั้นเกิดขึ้นได้ตามทวารต่าง ๆ ทุกทวาร คือ ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ถ้าเป็นอารมณ์ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย เรียกว่าปัญจทวาร อารมณ์ที่มีกำลังมากนี้ชื่อว่า "อติมหันตารมณ์" คืออารมณ์ที่มีกำลังมากทางปัญจทวาร ถ้าเป็นอารมณ์ที่มีกำลังมากทางมโนทวารเรียกชื่อว่า "วิภูตารมณ์" เรื่องอารมณ์แรงดังที่ลุงได้อธิบายมาแล้ว หลานยังมีข้อสงสัยอะไรอีกบ้างหรือไม่ ป.ไม่มีความสงสัยแล้วขอรับ แต่ที่คุณลุงอธิบายถึงอารมณ์ที่แรงแล้ว คงจะมีอะไรเกิดขึ้นเพราะเหตุของอารมณ์ดังกล่าวเป็นแน่

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [30 พ.ย. 2550 , 07:42:51 น.] ( IP = 58.9.142.101 : : )

สลักธรรม 2 ก.แน่นอนที่เดียวหลาน ถ้าเป็นอารมณ์ที่แรงมากแล้ว วิถี คือการทำงานของจิตก็จะต้องเกิดมาก อย่างไรก็ดี ปัญจทวารอาจจะเกิดมาก หรือาจจะเกิดน้อยกว่ามโนทวารก็ได้ ก็แล้วแต่บุคคลนั้นมีความสันทัดจัดเจนในเรื่องนั้นเพียงใด ถ้า หู ตา ไม่ค่อยจะดี วิถีทางหู ทางตา ก็จะเกิดมาก แต่วิถีทางใจเกิดน้อย แต่ถ้าหากว่าเป็นเรื่องที่ต้องใช้ความคิดหรือการตัดสินใจ เช่นเด็กหัดอ่าน ก.ไก่ ข.ไข่ ยังจำไม่ค่อยจะได้ ก็ต้องใช้มโนทวารวิถีมากกว่า อีกประการหนึ่ง ซึ่งจะขอให้หลานพิจารณา แล้วตอบปัญหามาก็คือ ถ้าหลานขับรถยนต์ได้ด้วยความเร็วสูง แล้วหลานจะหยุดลงในทันทีทันใดจะได้หรือ ป.รถที่ขับมากำลังวิ่งไปโดยเร็ว จะหยุดทันทีทันใดไม่ได้หรอกขอรับ ถ้าขืนหยุดรถก็จะต้องพลิกคว่ำลงไปอย่างแน่นอน จึงจำเป็นที่จะต้องชะลอความเร็ว คือ เบาเสียก่อน แล้วจึงจะหยุดได้ ก.โดยทำนองเดียวกันนี้เอง ถ้าหากว่าอารมณ์นั้นแรงมากเกิดขึ้น เช่นในขณะที่ชวนะกำลังเสพอารมณ์ยินดี ยินร้าย อยู่นั้น แล้วจะให้บังเกิดไม่มีความสำนึกรู้สึกตัวเลย คือจิตเป็นภวังค์เลยในขณะจิตต่อไป ก็ย่อมจะเป็นไปไม่ได้ ด้วยเหตุนี้เอง จึงได้มีจิตซึ่งเป็นวิบากเข้ามาคั่น ๒ ขณะ จิตที่เข้ามาทำหน้าที่ยึดหน่วงอารมณ์เอาไว้นี้เรียกชื่อว่า "ตทาลัมพณจิต" และการทำงานนี้เรียกว่า "ตทาลัมพณกิจ" เป็น ๒ ขณะจิตสุดท้ายในวิถี จิตที่เป็นตทาลัมพณวาระ เพราะจากชวนะเสพอารมณ์แล้ว จิตจะเป็นภวังค์ไม่มีความสำนึกรู้สึกตัวในทันทีย่อมจะไม่ได้ ต้องมีตทาลัมพณะอันเป็นวิบากจิตมายึดหน่วงอารมณ์เอาไว้เสียก่อน

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [30 พ.ย. 2550 , 07:43:24 น.] ( IP = 58.9.142.101 : : )

สลักธรรม 3 ป. คุณลุงเอาการขับรถยนต์ไปเปรียบกับการทำงานของจิต ทำให้ผมมีความเข้าใจดีขึ้น แต่แปลกเหลือเกิน การทำงานของจิตแท้ ๆ มาเหมือนกับการขับรถยนต์เข้าได้ เรื่องการทำงานของจิตดังกล่าวนี้ ถ้าไม่ใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วก็เห็นจะไม่มีใครในโลกที่จะอธิบายเรื่องของจิตอย่างพิสดารดังนี้ได้เป็นแน่ ก.ผู้ศึกษาเล่าเรียนพระอภิธรรมปิฎกพอมีความเข้าใจบ้างก็จะคิดดังที่หลานว่ามานั่นแหละ แต่ก็มีผู้อวดดื้อถือดี กล่าวหาว่าไม่ใช่เป็นพุทธพจน์ทั้ง ๆ ที่ยังมิได้ศึกษาให้มีความเข้าใจเลยแม้แต่น้อย บาปกรรมแท้ ๆ ในอันดับต่อไป ลุงจะขอให้หลานจำเอาไว้เพิ่มเติมอีกสักนิดว่า ตทาลัมพณะนี้เกิดอยู่ในกามอารมณ์ทั้ง ๖ ทวาร ถ้ามิใช่เป็นกามอารมณ์แล้ว ตทาลัมพณะก็ไม่เกิด ถ้าเป็นอารมณ์ที่เกี่ยวกับสมาธิได้ตั้งแต่ปฐมฌานขึ้นไปเป็นต้น ตทาลัมพณะก็จะไม่มี เพราะจิตเหล่านี้มีแต่ความสงบ มีแต่ความเยือกเย็น จิตจะไม่กระทบกับอารมณ์ที่แรงเหมือนในกามอารมณ์ ทั้งตัวของผู้รับอารมณ์เองก็มีความหนักแน่นเพราะกิเลสสงบลงไปแล้ว ในวันนี้ เรียนกันเท่านี้แหละหลาน ขอให้ไปทำความเข้าใจเสียให้ดีตามที่ได้เรียนไปแล้ว ในคราวหน้าหลานก็จะได้เรียนถึงจิตตัวสุดท้ายในวิถี คือ จุติจิต อันได้แก่ดับหรือตายต่อไป ป.ขอบพระคุณขอรับ คุณลุง ก.สวัสดี หลาน โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร....นำมาฝาก [30 พ.ย. 2550 , 07:43:54 น.] ( IP = 58.9.142.101 : : )

สลักธรรม 4 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์อย่างสูงครับ ที่อธิบายให้เกิดความรู้ยิ่งขึ้นชัดเจนยิ่งขึ้นในเรื่องของ ตทาลัมพณะ ซึ่งต้องเกี่ยวข้องกันอยู่กับอารมณ์ที่แรงที่ชัดเจนอย่างไร และเน้นด้วยถึงว่าทำไมต้องเกิดขึ้นเฉพาะในกามอารมณ์เท่านั้น กราบระลึกถึงในพระคุณอย่างสูงยิ่งขอรับ

โดย เทพธรรม [30 พ.ย. 2550 , 07:51:30 น.] ( IP = 58.9.142.101 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาต่อในเรื่องของตทาลัมพณะค่ะ ทำให้เข้าใจในเรื่องของ...อารมณ์ที่แรงนั้นด้วยว่าหมายถึงอารมณ์เช่นไร...และตทาลัมพณจิตจะเกิดเมื่อเป็นอารมณ์ที่แรง และเกิดขึ้นกับเฉพาะกามอารมณ์เท่านั้น จึงเห็นความแตกต่างได้ว่าเหตุใดเมื่อฌานจิตเกิดขึ้นจึงไม่มีตทาลัมพณจิตเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย การบขอบพระคุณท่านอาจารย์มากค่ะที่ขยายอรรถให้ชัดเจน กราบขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะที่สละเวลานำมาลงให้ได้ศึกษาเล่าเรียนเป็นประจำ...อนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา [30 พ.ย. 2550 , 08:55:47 น.] ( IP = 124.121.174.29 : : )

สลักธรรม 6 อ่านแล้วก็เข้าใจและรู้สึกตลกดีด้วยในตัวอย่างจากท่านอาจารย์ ..อติมหันตารมณ์ วิภูตารมณ์ อันเนื่องมาจากเสียงกระซิบในการนินทา ..ชัดเจนถึงคำว่า มนสิการเลย กราบขอบพระคุณค่ะ กราบขอบพระคุณและกราบอนุโมทนาพี่เณรด้วยค่ะที่นำมาให้ศึกษา

โดย น้องกิ๊ฟ [30 พ.ย. 2550 , 09:10:55 น.] ( IP = 125.26.38.252 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ในการอธิบายขยายความค่ะ ทำให้มีความเข้าใจในเรื่องของตทาลัมพณะ จะเกิดได้ต้องมีเหตุอะไรบ้าง กราบขอบพระคุณพี่เณรและอนุโมทนาด้วยค่ะ ที่ได้นำความรู้มาฝากค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [30 พ.ย. 2550 , 12:31:35 น.] ( IP = 203.146.147.13 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด