ปัจจัย 24

---

...เรื่องปัจจัย 24 .. การกล่าวถึงปัจจัยในหลักคำสอนขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้านั้น ก็เพื่อแสดงให้เห็นว่า สภาพธรรมนั้นเป็นชีวิตประจำวันจริง ๆ เมื่อต่างคนต่างก็เข้าใจสภาพของจิตและเจตสิกที่เกิดพร้อมกัน.. และต่างก็เป็นปัจจัยอาศัยซึ่งกันและกันอย่างไรบ้าง ก็จะทำให้ค่อย ๆ คลายการยึดถือ สภาพธรรมว่าเป็นสัตว์ บุคคลตัวตน โดยจะขอกล่าวถึงโลภมูลจิตดวงที่ 1. คือ โสมนสสหคตํ ทิฏฐิคตสมปยุตตํ อสงขาริกํ ซึ่งเป็นจิตที่เกิดร่วมกับโลภะ ความติดข้องต้องการเป็นเหตุ ..โสมนสสสหคตํ เกิดขึ้นเป็นไปกับโสมนัสเวทนา ทิฏฐิคตสมปจุตตํ มีความเห็นผิดเกิดร่วมด้วย อสงขาริกํ ไม่อาศัยการชักจูง . ขณะที่โลภมูลจิตดวงที่ 1 เกิดขึ้นแล้วก็ดับไปอย่างรวดเร็วนั้น ก็จะต้องมีเจตสิกเกิดร่วมกับโลภมูลจิตนั้นถึง 19 ดวง และเจตสิกแต่ละอย่างนั้นเป็นสภาพธรรมที่ต่างกัน แต่ต้องอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ทำกิจของตนแล้วก็ดับไปแต่เมื่อไม่รู้ ขณะใดที่โลภมูลจิตเกิดขึ้น ขณะนั้นก็แสดงความเป็นอนัตตา เมื่อรู้ว่าสภาพธรรมนั้น ๆ จะเกิดขึ้นได้ ก็เมื่อมีสภาพธรรมอื่นที่เกิดร่วมด้วยนั่นเองต่างเป็นปัจจัยซึ่งกันและกัน อาศัยกันและกันจึงเกิดขึ้น ถ้าปราศจากกันแล้วก็เกิดไม่ได้เลย .โลภมูลจิตดวงที่ 1 มีเจตสิกเกิดร่วมด้วย 19 ดวง ของกล่าวถึงเจตสิก 19 ดวง ซึ่งเกิดกับโลภมูลจิต คือ อัญญสมานาเจตสิก 13 ดวง และอกุศลเจตสิก 6 ดวง อัญญาสมานาเจตสิก ได้แก่ สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 ดวง และปกิณกเจตสิก 6 ดวง สัพพจิตตสาธารณเจตสิก 7 ดวง คือ ผัสสเจตสิก 1 เวทนาเจตสิก 1 สัญญาเจตสิก 1 เจตนาเจตสิก 1 เอกัคคตาเจตสิก 1 ชีวิตินทริยเจตสิก 1 มนสิการเจตสิก 1 เจตสิกทั้ง 7 ดวงนี้เกิดกับจิตทุกดวง ไม่ว่าจะเป็นจิตประเภทใดทั้งสิ้น นอกจากนั้นก็มีปกิณกเจตสิก 6 ดวง ซึ่งเกิดกับจิตได้บางดวง เว้นไม่เกิดกับจิตบางดวง แต่สำหรับโลภมูลจิตดวงที่ 1 นั้น ปฏิณกเจตสิกเกิดร่วมด้วยทั้ง 6 ดวง คือ วิตกเจตสิก 1 วิจารเจตสิก 1 อธิโมกขเจตสิก 1 วิริยเจตสิก 1 ปีติเจตสิก 1 ฉันทเจตสิก 1 . อกุศลเจตสิก 6 อโนตตัปเจตสิก 1 อุทธัจจเจตสิก 1 โมหเจตสิก อหิริกเจตสิก อโนตตัปปเจตสิก อุทธัจจเจตสิก เป็นอกุศลเจตสิก 4 ดวงที่ต้องเกิดกับอกุศลบจิตทุกดวง จึงมีชื่อว่า โมจตุกะ 4 เพราะเป็นอกุศลสาธารณเจตสิก 4 ดวง ที่มีโมหเจตสิกเป็นหัวหน้า โลภมูลจิต ทิฏฐิคตสัมปยุตต์ มีอกุศลเจตสิกอีก 2 ดวงเกิดร่วมด้วย คือโลภเจตสิก 1 ทิฏฐิเจตสิก 1 การกล่าวถึงปัจจัยนั้นจะไม่กล่าวตามลำดับของปัจจัยก็ได้ แต่จะกล่าวโดยสภาพความเป็นปัจจัยของจิตและเจตสิก 19 ดวง ซึ่งเกิดร่วมกันในโลภมูลจิตดวงที่ 1 คือ ปัจจัยที่ 1 สหชาตปัจจัย คำว่า สหชาติ หมายถึงเกิดพร้อมกัน สหชาตปัจจัย หมายถึง สภาพธรรมที่เป็นปัจจัยต้องเกิดพร้อมกับปัจจยุบันนธรรม ปัจจยุบบันนธรรม คือสภาพธรรมที่ปัจจัยอุปถัมภ์ให้เกิดขึ้นหรือให้ดำรงอยู่ จิตและเจตสิกทั้ง 19 ดวงนี้ เป็นสหชาติปัจจัย คือ ผัสสเจตสิกเป็นปัจจัยแก่โลภมูลจิตและเจตสิกอื่นที่เกิดร่วมกันอีก 18 ดวง โดยนัยเดี่ยวกัน เจตสิกอื่น ๆ เช่น เวทนาเจตสิกซึ่งเกิดกับโลภมูลจิตดวงนี้ก็เป็นปัจจัยแก่โลภมูลจิตและเจตสิกอื่น ๆ อีก 18 ดวง จิตจะเกิดโดยปราศจากเจตสิกไม่ได้ ทั้งจิตและเจตสิกซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นจึงต้องเกิดพร้อมกันจะให้มีทิฏฐิเจตสิกซึ่งเป็นความเห็นผิดเกิดโดยไม่มีโลภเจตสิกเกิดร่วมด้วยไม่ได้ เพราะว่าขณะใดที่มีความเห็นผิด ขณะนั้นมีความพอใจติข้องยึดถือในความเห็นนั้น ฉะนั้น ทิฏฐิเจตสิกจึงเกิดโดยปราศจากโลภเจตสิกไม่ได้ แต่ว่าโลภเจตสิกนั้นสามารถที่จะเกิดได้โดยปราศจากทิฏฐิเจตสิก ซึ่งก็เป็นปกติในชีวิตประจำวันที่โลภมูลจิตเกิดบ่อย ๆ ทางตาบ้าง ทางหูบ้าง ทางจมูกบ้าง ทางลิ้นบ้าง ทางกายบ้าง ทางใจบ้าง แต่ขณะใดเป็นโลภมูลจิต ทิฏฐิคตสัมปยุตต์ ขณะนั้นก็มีความเห็นผิดเกิดร่วมด้วย สำหรับปัจจัยที่ 1 คือ สหชาตปัจจัยนั้น โลภมูลจิตเกิดร่วมกับเจตสิก 19 ดวงต่างก็เป็นปัจจัยซึ่งกันและกันและต้องเกิดพร้อมกัน จึงเป็นสหชาตปัจจัย โลภมูลจิตเป็นสหชาตปัจจัยแก่เจตสิกที่เกิดร่วมด้วยและเจตสิกซึ่งเกิดร่วมกับโลภมูลจิตนั้นก็เป็นสหชาตปัจจัยแก่โลภมูลจิต จิตขณะหนึ่ง ๆ มีเจตสิกเกิดร่วมกันตามประเภทของจิตและเจตสิกนั้น ๆ

โดย อ.บุษกร [13 พ.ค. 2545 , 23:24:48 น.] ( IP = 203.149.35.234 : : )

สลักธรรม 1 เริ่มต้นอ่านด้วยความตั้งใจและจดจ่อ เพราะเห็นชื่อกระทู้แล้วเกรงว่าจะเป็นเรื่องที่ลำบากแก่การทำความเข้าใจ...อ่านไปๆก็รู้สึกตื่นเต้น และเข้าใจถึงสภาพของความเป็นอนันตาของจิตที่เกิดขึ้นแต่ละดวงในแต่ละอารมณ์ ...และเข้าใจถึงสภาวธรรมของโลภมูลจิตดวงที่ 1 ได้ชัดเจนขึ้นรวมถึงความแตกต่างระหว่างทิฎฐิสัมปยุตกับวิปปยุตอีกด้วย ..... ขอบคุณค่ะ..ที่ยังไม่ลืมนักเรียนทางไกล(ผ่านดาวเทียม)...internet..

โดย น้องกิ๊ฟ [14 พ.ค. 2545 , 20:54:29 น.] ( IP = 203.113.67.38 : : )

สลักธรรม 2 เป็นนักเรียนทางไกล...internet ด้วยคนค่ะ รู้สึกตื่นเต้นยินดีที่อาจารย์สอนเรื่องปัจจัย๒๔ พร้อมทั้งอธิบายประกอบกับจิตเจตสิกที่เกิดขึ้น อ่านแล้วเข้าใจได้ชัดเจนเลยค่ะ จะรอศึกษา ปัจจัยตัวอื่นๆต่อไปค่ะ กราบขอบพระคุณอาจารย์มากค่ะ

โดย ธัญธร [14 พ.ค. 2545 , 21:58:41 น.] ( IP = 203.113.71.164 : : )

สลักธรรม 3 ขอบพระคุณ อ.บุษกร ค่ะ ที่ได้กรุณาอธิบายเรื่องปัจจัย 24 ซึ่งเป็นเรื่องที่ยากนั้น ให้เกิดความรู้ ความกระจ่าง และเข้าใจมากขึ้นค่ะ

โดย เซิ่นค่ะ [14 พ.ค. 2545 , 22:07:32 น.] ( IP = 192.168.16.104 : : 192.168.16.104 )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด