ถามเรื่องนิสสยปัจจัยกับอุปนิสสยปัจจัย

---

ความสัมพันธ์ระหว่างนิสสยปัจจัยกับอุปนิสสยปัจจัยมีความสัมพันธ์กันอย่างไร ขอช่วยอธิบายให้ละเอียดด้วย

โดย คนข้างวัด [17 ม.ค. 2551 , 15:56:23 น.] ( IP = 202.149.24.129 : : )

สลักธรรม 1 ขอโทษนะคะ การจะอธิบายเรื่องปัจจัยให้ละเอียดคงเป็นเรื่องที่ทำได้ยากในที่นี้ คุณสามารถหาอ่านรายละเอียดของปัจจัยต่างๆได้จากอภิธรรมมัตถสังคหะปริจเฉทที่ ๘ หรือ มหาปัฏฐาน ค่ะ นิสสยปัจจัย: ปัจจัยธรรมอุปการะให้เกิดปัจจยุปบันธรรมโดยความเป็นที่อิงอาศัย ด้วยการอุดหนุนให้ผลธรรมเกิด และเป็นการอิงอาศัยซึ่งกันและกันด้วย หรือ อิงอาศัยด้วยการเป็นที่ตั้งมั่นของปัจจยุปบันธรรมฝ่ายเดียวก็ได้ ส่วนอุปนิสสยปัจจัย: ปัจจัยธรรมเป็นที่อาศัยที่มีกำลังมากซึ่งอุปการะได้ด้วยเหตุหลายประการ อาจเป็นอารมณ์ที่น่ายินดีฝักใฝ่ก็ได้ ซึ่งก็เป็นที่อาศัยที่มีกำลังให้จิตเจตสิกเกิดขึ้นรู้อารมณ์นั้น หรือเป็นความสัดทันจัดเจนที่เคยทำมาเป็นประจำมีกำลังแรง เป็นเหตุอุดหนุนให้กระทำเช่นนั้นอีก เป็นต้น ให้ดูความแตกต่างกันระหว่างนิสสยปัจจัยและอุปนิสสยปัจจัยก่อน โดยพิจารณาจากอุปมาค่ะ คือ อุปมาเหมือน ข้าวสุก มีเหตุที่ทำให้เกิดขึ้น ๗ อย่าง คือ...๑.เมล็ดข้าว ...๒.ที่นา ...๓.น้ำฝน ...๔.พ่อครัว ........................................................................................ ๕.หม้อข้าว ....๖.ฟืน .....๗.ไฟ ในบรรดา ๗ อย่างนี้ เหตุที่สำคัญยอดเยี่ยมที่สุด ได้แก่ เมล็ดข้าว ..ที่นา..น้ำฝน ซึ่งขาดไม่ได้เลย........ เหตุที่มีกำลังมากนี้เองที่เรียกว่า อุปนิสสยปัจจัย เพราะถ้าไม่มีเมล็ดข้าว ที่นา และน้ำฝน ๓ ย่างนี้ พ่อครัว หม้อข้าว ฝืน ไฟ ก็ไม่สามารถสนับสนุนให้เกิดเป็นข้าวสุกได้ ซึ่งจริงแล้วเหตุทั้งหมดสนับสนุนให้มีข้าวสุก ซึ่งถือว่าสนับสนุนโดยการเป็น นิสสยปัจจัย ธรรมที่เป็นนิสสยปัจจัย ก็อาศัยอุปนิสสยปัจจัยนั่นแหละ เพราะถ้าไม่มี อุปนิสสยปัจจัย ก็ไม่มีนิสสยปัจจัยแน่นอน

โดย พี่ดา [18 ม.ค. 2551 , 20:02:54 น.] ( IP = 58.9.143.48 : : )

สลักธรรม 2 นิสสยปัจจัย ปัจจัยธรรมซึ่งได้แก่นามหรือรูป ช่วยอุปการะปัจจยุปบันธรรม ซึ่งก็เป็นได้ทั้งนามหรือรูป ด้วยอำนาจของการเป็นที่อิงอาศัยที่เกิดพร้อมกัน หรือ ด้วยการเป็นวัตถุก็ได้ นิสสยปัจจัยจัดอยู่ในประเภท นามรูป เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ นามรูป ข้อกำหนดของนิสสยปัจจัย แบ่งได้เป็น ๓ ข้อหลักๆ คือ ๑. ปัจจัยธรรมอุปการะช่วยปัจจยุปบันธรรมโดยการเป็นที่อิงอาศัยด้วยการเกิดพร้อมกัน เรียกว่า สหชาตนิสสยปัจจัย ๑.๑ จิต และเจตสิก เป็นปัจจัยช่วยอุปการะ แก่กันและกัน [<==>] และ แก่รูปที่เกิดพร้อมกันกับตนด้วย [==>] จิตและเจตสิก <==> จิตและเจตสิก [นาม ==>นาม] จิตและเจตสิก.. ==> รูปที่เกิดพร้อมกันกับตน [นาม ==>รูป] ๑.๒ มหาภูตรูป เป็นปัจจัยช่วยอุปการะ แก่กันและกัน [<==>] และ แก่รูปที่เกิดพร้อมกันกับตนด้วย [==>] มหาภูตรูป <==> มหาภูตรูป [รูป <==>รูป] มหาภูตรูป.. ==> รูปที่เกิดพร้อมกันกับตน หรืออุปาทายรูป [รูป ==>รูป] ๒. ปัจจัยธรรมซึ่งหมายถึงวัตถุรูปทั้ง ๖ ช่วยอุปการะแก่ปัจจยุปบันธรรมโดยการเป็นที่อาศัย ที่เกิดก่อน เรียกว่า วัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย วัตถุรูป ๖.. ==> วิญญาณธาตุ ๗ [รูป ==>นาม] ๓. ปัจจัยธรรมซึ่งหมายเอาเฉพาะหทยวัตถุที่ช่วยอุปการะแก่ปัจจยุปบันธรรมโดยการเป็นที่อาศัย ที่เกิดก่อน และเป็นอารมณ์แก่ปัจจยุปบันด้วย เรียกว่า วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย หทยวัตถุที่เกิดพร้อมจิตที่นับถอยหลังจากจุติจิตไป ๑๗ ขณะ (ในมรณาสันนวิถี) .. ==> จิตตุปบาทที่เหลืออีก ๑๖ ขณะ(ในขณะที่อาศัยหทยวัตถุนั้นเป็นอารมณ์) [รูป ==>นาม]

โดย พี่ดา [18 ม.ค. 2551 , 20:06:02 น.] ( IP = 58.9.143.48 : : )

สลักธรรม 3 จากข้อกำหนดต่างๆเหล่านี้ นิสสยปัจจัยจึงจำแนกออกเป็น ๓ ปัจจัย คือ ๑. สหชาตนิสสยปัจจัย : ปัจจัยธรรมช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นพร้อมกันกับตนด้วย และ เป็นที่อิงอาศัยให้ตั้งมั่นด้วย [ปัจจัยธรรม = เกิดพร้อมกัน +เป็นที่อาศัยให้ตั้งมั่น] ๒. วัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย : ปัจจัยธรรม ซึ่งได้แก่วัตถุรูปที่เกิดก่อน,ยังคงตั้งอยู่ และยังไม่ดับไป ช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นโดยเป็นที่อาศัยด้วย และให้ตั้งมั่นด้วย [ปัจจัยธรรม = เป็นวัตถุ+เกิดก่อน +เป็นที่อาศัยให้ตั้งมั่น] ๓. วัตถารัมมณปุเรชาตปัจจัย : ปัจจัยธรรม ซึ่งหมายเอาเฉพาะหทยวัตถุ ที่เกิดก่อน,ยังคงตั้งอยู่ ไม่ดับไป และเป็นอารมณ์ด้วย ช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นโดยเป็นที่อาศัยด้วย และให้ตั้งมั่นด้วย [ปัจจัยธรรม = เป็นหทยวัตถุ+เป็นอารมณ์+เกิดก่อน +เป็นที่อาศัยให้ตั้งมั่น]

โดย พี่ดา [18 ม.ค. 2551 , 20:07:52 น.] ( IP = 58.9.143.48 : : )

สลักธรรม 4 ส่วน อุปนิสสยปัจจัย ปัจจัยธรรมซึ่งเป็นได้ทั้งบัญญัติ นามรูป ช่วยอุปการะปัจจยุปบันธรรม ซึ่งได้แก่นาม ด้วยอำนาจของการ เป็นที่อาศัยอย่างที่มีกำลังแรงกล้า อุปนิสสยปัจจัยจัดอยู่ในประเภท บัญญัติ นามรูป เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ นาม ข้อกำหนดของอุปนิสสยปัจจัย แบ่งได้เป็น ๓ ข้อหลักๆ คือ อารมณ์ ๖ อย่างใดอย่างหนึ่งที่พึงกระทำให้เอาใจใส่เป็นพิเศษ เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ นามคือจิตและเจตสิก เรียกว่า อารัมมณูปนิสสยปัจจัย จิตเจตสิกที่เกิดขึ้นและดับไป เป็นปัจจัยช่วยอุปการะ โดยเป็นที่อาศัยอย่างแรงกล้าให้แก่ จิตและเจตสิกที่เกิดขึ้นใหม่ติดต่อกันโดยไม่มีระหว่างคั่น เรียกว่า อนันตรูปนิสสยปัจจัย อกุศลธรรม มีราคะเป็นต้น,กุศลธรรม มีศรัทธาเป็นต้น, ความสุขกาย ความทุกข์กาย บุคคล อากาศ เสนาสนะ, และกรรม ซึ่งเป็นที่อาศัยอย่างแรงกล้า เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ นาม เรียกว่า ปกตูปนิสสยปัจจัย จากข้อกำหนดต่างๆเหล่านี้ อุปนิสสยปัจจัยจึงจำแนกออกเป็น ๓ ปัจจัย คือ ๑. อารัมมณูปนิสสยปัจจัย : อธิบดีอารมณ์ เป็นปัจจัยช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นโดยเป็นที่อาศัยที่มีกำลังอย่างแรงกล้า ๒. อนันตรูปนิสสยปัจจัย : ปัจจัยธรรม ช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นโดยเป็นที่อาศัยที่มีกำลังอย่างแรงกล้าด้วย และโดยติดต่อกันไม่มีระหว่างคั่นด้วย ๓. ปกตูปนิสสยปัจจัย : ปัจจัยธรรม ช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้นโดยเป็นที่อาศัยที่มีกำลังอย่างแรงกล้า โดยสภาพของตนเองไม่เกี่ยวข้องกับ อารัมมณปัจจัย และอนันนตรปัจจัย

โดย พี่ดา [18 ม.ค. 2551 , 20:10:23 น.] ( IP = 58.9.143.48 : : )

สลักธรรม 5 อ่านแล้วเข้าใจชัดเจนดีค่ะ ทำให้เห็นความแตกต่างของนิสสยปัจจัยและอุปนิสสยปัจจัยได้ดี อนุโมทนาพี่ดาค่ะ

โดย ธัญธร [28 ม.ค. 2551 , 15:42:03 น.] ( IP = 203.113.71.165 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด