ทศพลญาณ (๑๔)

---

ทศพลญาณ (๑๔) โดย ประณีต ก้องสมุทร จาก วารสารชีวิต มูลนิธิอภิธรรมมูลนิธิ ปีที่ ๒๐ (๒๕๒๐) ฉบับที่ ๒ – ปีที่ ๒๑ (๒๕๒๑) ฉบับที่ ๓ ตอนที่ผ่านมา วินิจฉัยในเรื่องทศพลญาณ ปรวาทีกล่าวว่า ชื่อว่า ทศพลญาณไม่ใช่ญาณแผนกหนึ่งต่างหาก เป็นประเภทแห่งสัพพัญญุตญาณเท่านั้น สกวาทีค้านว่า ท่านไม่ควรเห็นเช่นนั้น เพราะว่า ทศพลญาณก็เป็นอย่างหนึ่ง สัพพัญญุตญาณก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง ทศพลญาณย่อมรู้เฉพาะกิจของตนฯ เท่านั้น แต่สัพพัญญุตญาณย่อมรู้กิจของตน ๆ นั้นด้วย รู้กิจที่นอกเหนือไปจากหน้าที่ของตนด้วย ก็ในบรรดาทศพลญาณทั้งหลาย.. พลญาณที่ ๑ ย่อมรู้เหตุและสิ่งที่มิใช่เหตุเท่านั้น พลญาณที่ ๒ ย่อมรู้เฉพาะลำดับของกรรมและวิบากเท่านั้น พลญาณที่ ๓ รู้เฉพาะการกำหนดกรรมเท่านั้น พลญาณที่ ๔ รู้เฉพาะเหตุที่สัตว์ทั้งหลายมีธาตุต่างกันเท่านั้น พลญาณที่ ๕ รู้เฉพาะอัชฌาสัยและอธิมุติของสัตว์ทั้งหลายเท่านั้น พลญาณที่ ๖ รู้เฉพาะความที่อินทรีย์ทั้งหลายเป็นสภาพแก่กล้า หรืออ่อนเท่านั้น พลญาณที่ ๗ ย่อมรู้เฉพาะความเศร้าหมองเป็นต้นแห่งอินทรีย์เหล่านั้นพร้อมด้วยฌานเป็นต้น เท่านั้น พลญาณที่ ๘ ย่อมรู้เฉพาะความสืบต่อแห่งขันธ์ที่เคยอาศัยแล้วในปางก่อนเท่านั้น พลญาณที่ ๙ ย่อมรู้เฉพาะจุติและปฎิสนธิแห่งสัตว์ทั้งหลายเท่านั้น พลญาณที่ ๑๐ ย่อมรู้เฉพาะการกำหนดสัจจะเท่านั้น ส่วนสัพพัญญุตญาณย่อมรู้กิจที่ทศพลญาณเหล่านี้พึงรู้ด้วย และย่อมรู้กิจที่ยิ่งขึ้นไปกว่านั้นด้วย แต่ไม่อาจทำกิจทั้งหมด (๑๐ ข้อ) ของทศพลญาณได้ ด้วยว่า สัพพัญญุตญาณนั้นไม่อาจเป็นอัปปนาฌานได้ ไม่อาจแสดงฤทธิ์ได้ ไม่อาจเป็นมรรคทำกิเลสให้สิ้นไปได้

โดย ศาลาธรรม [4 มี.ค. 2551 , 09:11:12 น.] ( IP = 125.26.43.192 : : )

สลักธรรม 1 อีกอย่างหนึ่ง เมื่อปรวาทีจะพึงถูกถามอย่างนี้ว่า ขึ้นชื่อว่าทศพลญาณเป็นญาณที่มีวิตกวิจาร หรือเป็นญาณที่ไม่มีวิตกสักว่ามีวิจารเท่านั้น หรือเป็นญาณที่ไม่มีทั้งวิตกไม่มีทั้งวิจาร เป็นกามาวจร หรือรูปาวจร หรืออรูปาวจร เป็นโลกียะ หรือเป็นโลกุตตระ ปรวาทีเมื่อรู้อยู่ ย่อมตอบว่า.. ญาณ ๗ ตามลำดับ (ทศพลญาณข้อที่ ๑ ถึง ๗ ) เป็นญาณที่มีทั้งวิตกและวิจาร ญาณที่ ๘ ญาณที่ ๙ เป็นญาณที่ไม่มีวิตกและไม่มีวิจาร ญาณที่ ๑๐ เป็นญาณที่มีวิตกวิจารก็มี เป็นญาณที่ไม่มีวิตกแต่มีวิจารก็มี เป็นญาณที่ไม่มีทั้งวิตกทั้งวิจารก็มี อนึ่ง ญาณที่ ๑ ถึง ๗ เป็นกามาวจร (มหากิริยาญาณสัมปยุตต์) ญาณที่ ๘ ที่ ๙ เป็นรูปาวจร (ปัญจมฌานที่ถึงขั้นอภิญญา คือ อภิญญากิริยา) ญาณที่ ๑๐ เป็นโลกุตตระ ส่วนสัพพพัญญุตญาณ เป็นญาณที่มีวิตกมีวิจารเท่านั้น เป็นกามาวจรเท่านั้น และเป็นโลกียะเท่านั้น (คือ มหากิริยาญาณสัมปยุตต์)

โดย ศาลาธรรม [4 มี.ค. 2551 , 09:11:59 น.] ( IP = 125.26.43.192 : : )

สลักธรรม 2 ด้วยเหตุดังกล่าวนี้ ทศพลญาณ และสัพพัญญุตญาณจึงเป็นคนละอย่าง ไม่เหมือนกัน ถ้าเป็นอย่างเดียวกันแล้ว พระพุทธองค์คงไม่ทรงแสดงความหมายของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเอาไว้ว่า พระพุทธองค์ทรงบรรลุทั้งสัพพัญญุตญาณและทศพลญาณ โดยทรงแสดงว่า บุคคลบางคนในโลกนี้ ย่อมตรัสรู้สัจจะทั้งหลายด้วยตนเองในธรรมทั้งหลายที่ตนมิได้เคยสดับมาแล้วในกาลก่อน บรรลุความเป็นสัพพัญญูในธรรมนั้น ๆ และบรรลุความเป็นผู้มีความชำนาญในธรรมเป็นกำลัง (คือทศพลญาณทั้งหลาย นี้เรียกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า (จากบุคคลบัญญัติ) เพราะเหตุที่พระตถาคต ทรงทราบความเป็นไปตามลำดับแห่งทศพลญาณอย่างนี้ จึงทรงแสดงความไม่มีเครื่องกั้นคือกิเลสอันเป็นฐานะและอฐานะ แห่งการบรรลุการสิ้นอาสวะ และการไม่บรรลุการสิ้นอาสวะแห่งเวไนยสัตว์ทั้งหลายด้วย ฐานฐานะญาณก่อน เพราะทรงเห็นฐานะที่เป็นโลกียสัมมาทิฎฐิเป็นต้น และเพราะทรงเห็นความไม่มีแห่งฐานะแห่งนิยตมิจฉาทิฎฐิ เพราะทรงเห็นปฎิสนธิอันเป็นไตรเหตุ จึงย่อมทรงเห็นความไม่มีเครื่องกั้นคือวิบากแห่งสัตว์ทั้งหลายเหล่านั้นด้วย กัมมวิปากญาณ เพราะทรงเห็นความไม่มีแห่งอนันตริยกรรม จึงทรงเห็นความไม่มีแห่งเครื่องกั้นคือกรรมด้วย ปฎิปทาญาณอันเป็นไปในสัตว์ทั้งปวง

โดย ศาลาธรรม [4 มี.ค. 2551 , 09:12:18 น.] ( IP = 125.26.43.192 : : )

สลักธรรม 3 เพราะทรงเห็นความที่สัตว์ทั้งหลายมีธาตุต่างกัน ย่อมทรงเห็นความประพฤติอันวิเศษ อันเป็นประโยชน์เกื้อกูลแก่การแสดงธรรมแก่เหล่าสัตว์ผู้ไม่มีเครื่องกั้นเหล่านั้นอย่างนี้ด้วย อเนกธาตุนานาธาตุญาณ ลำดับนั้นย่อมทรงเห็นอธิมุตติของสัตว์เหล่านั้นด้วย นานาธิมุตติกตญาณ เพราะทรงเห็นความอ่อนแก่แห่งอินทรีย์ทั้งหลายมีศรัทธาเป็นต้น แม้ (สัตว์ทั้งหลาย) ไม่เอื้อเฟื้อต่อความเพียร แต่เพื่อจะทรงแสดงธรรมด้วยอำนาจอธิมุตติ จึงทรงแสดงธรรมตามสติตามกำลังด้วยอำนาจอธิมุตติของสัตว์อัน พระองค์ทรงเห็นแล้วอย่างนี้ พระตถาคตย่อมทรงเห็น ซึ่งความแตกต่างแห่งอินทรีย์ของเหล่าสัตว์ด้วย อินทริยปโรปริยัตติญาณ ก็ครั้งทรงรอบรู้ความแตกต่างแห่งอินทรีย์ของเหล่าสัตว์อย่างนี้ หากว่าสัตว์เหล่านั้นอยู่ในที่ไกล พระองค์ย่อมเสด็จเข้าไปใกล้สัตว์เหล่านั้นโดยเร็วพลันด้วยฤทธิ์อันวิเศษ เพราะความที่พระองค์ทรงเป็นผู้ชำนาญในฌานทั้งหลาย และในญาณในฌานทั้งหลายเป็นต้น ครั้นเสด็จเข้าไปใกล้แล้ว ย่อมทรงเห็นความเกิดในชาติก่อนของสัตว์เหล่านั้นด้วย ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ทรงเห็นความพิเศษแห่งสมบัติอันสัตว์บรรลุแล้วด้วย เจโตปริยญาณ อันพระองค์พึงถึงได้ด้วยอานุภาพแห่งทิพจักษุ ครั้งทรงเห็นแล้ว ย่อมทรงแสดงธรรมเพื่อความสิ้นอาสวะด้วยอำนาจแห่งอาสวักขยญาณ เพราะความที่พระองค์ทรงกำจัดโมหะความหลงพร้อมได้แล้วด้วยข้อปฎิบัติที่ให้ถึงความสิ้นอาสวะ เพราะเหตุนั้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงแสดงพลญาณไปตามลำดับ ดังพรรณนามาฉะนี้ จบเรื่อง ทศพลญาณ

โดย ศาลาธรรม [4 มี.ค. 2551 , 09:12:41 น.] ( IP = 125.26.43.192 : : )

สลักธรรม 4 ขอบพระคุณและอนุโมทนากับกุศลอาจิณณกรรมที่คุณศาลาธรรมเพียรนำทศพลญาณมาให้อ่านเป็นประจำ แต่ตอนนี้อ่านไม่ไหวแล้วค่ะ แล้วจะกลับมาอ่านใหม่นะคะ ...ทศพลญาณเป็นเรื่องที่ทำความเข้าใจยากเหลือเกินค่ะ ต้องอ่านตอนเช้าๆถึงจะดีค่ะ

โดย พี่ดา [5 มี.ค. 2551 , 19:28:55 น.] ( IP = 124.121.171.246 : : )

สลักธรรม 5 ขอบพระคุณและขออนุโมทนากับคุณศาลาธรรมค่ะ ที่นำทศพลญาณมาให้อ่านเป็นประจำ

โดย Au (asomsopon) [6 มี.ค. 2551 , 02:36:37 น.] ( IP = 130.91.157.142 : : )

สลักธรรม 6 ติดตามอ่านมาตลอดทั้ง ๑๔ ตอน ได้เห็นความยิ่งใหญ่แห่งญาณปัญญาขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า และในท้ายสุดนี้ ก็ได้เห็นถึงความต่างกันของทศพลญาณ และพระสัพพัญญตาญาณ ขอบพระคุณคุณศาลาธรรมมากค่ะที่มีความเพียรเป็นเลิศ นำทศพลญาณมาลงให้ได้อ่านเป็นประจำ...อนุโมทนาค่ะ และขอให้อานุภาพแห่งศรัทธา วิริยะที่มั่นคงในการนำหลักธรรมต่างๆที่มีประโยชน์กอปร์ด้วยปัญญามาเผยแพร่เป็นอาจิณณกรรมนั้น จงเป็นพลวปัจจัยให้คุณศาสลาธรรมเพรียกพร้อมด้วยพละ ๕ ในสติปัฏฐาน เพื่อถึงซึ่งมรรคผลนิพพานโดยไวชาตินะคะ

โดย พี่ดา [6 มี.ค. 2551 , 08:21:03 น.] ( IP = 124.121.175.207 : : )

สลักธรรม 7 มาติดตามอ่านจนถึงตอนสุดท้าย ก็ขอบพระคุณและอนุโมทนากับคุณศาลาธรรมมากค่ะ ที่ได้นำความรู้ในเรื่องทศพลญาณ มาฝากไว้ค่ะ

โดย เซิ่น (เซิ่น) [6 มี.ค. 2551 , 08:26:47 น.] ( IP = 58.8.48.2 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด