การนอนหลับคืออะไร? (๑๖)

---

การนอนหลับคืออะไร? เมื่อนอนไม่หลับจะแก้ไขอย่างไร ? (๑๖) โดย อาจารย์บุญมี เมธางกูร ตอนที่ผ่านมา นอกจากจะใช้เวลาหรือสถานที่ฝึกสมาธิตามที่ได้กล่าวมาแล้ว ในที่ต่างๆ ทั่วไปก็ใช้เป็นสถานที่ฝึกได้ทั้งนั้น เช่น ในที่ทำงาน ในเวลาหยุดพักผ่อน ในรถไฟ ในรถเมล์ หรือในเรือยนต์โดยสาร ทั้งที่ทำลังเดินทางไกล หรือเดินทางในระยะใกล้ เช่นไปทำงานทุกๆ วัน หรือจะใช้เวลา ๕ หรือ ๑๐ นาทีก็ยังดี แม้หนึ่งนาทีก็ควรรีบฉวยเอาอย่าได้ทิ้งไปเสีย ถ้ายิ่งใช้เวลานานก็ยิ่งได้ประโยชน์มาก ถ้าเป็นไปได้ การฝึกทุกๆ วันเป็นดีที่สุด การใช้เวลาว่างๆ แม้เล็กน้อยเพียง ๑ หรือ ๒ นาทีมาฝึกฝนจิตใจอยู่เสมอ อย่าให้ขาดก็จะได้ประโยชน์เหลือหลาย จิตจะอ่อนและเชื่องต่อการบังคับบัญชาเข้าทุกที แล้วปัญหาเรื่องการนอนไม่หลับก็จะเป็นเรื่องเล็กน้อยไป ความสุขจากความสงบเยือกเย็นก็จะบังเกิดมี เมื่อเกิดความทุกข์ความเดือดร้อนก็จะช่วยให้มีทางออก คือทำให้จิตสงบลงได้บ้าง ไม่ต้องหาทางออกโดยการดื่มสุรายาเมา ทั้งจะคิดอ่านทำอะไรหรือจะจดจำศึกษาวิชาชนิดใดก็จะได้ผลคุ้มค่า และในขณะที่ทำจิตให้เป็นสมาธินั้นเล่า ก็ย่อมจะป้องกันกิเลสนิวรณ์ เช่น โลภะ โทสะ เป็นต้น ที่เป็นตัวการทำจิตใจให้ปราศจากความสงบยุติลง ทุกๆ ขณะที่ฝึกสมาธิย่อมจะเกิดกุศลอยู่เสมอ ซึ่งถ้าคิดดูให้ดีแล้ว เป็นผลกำไรอันมหาศาลที่มีการลงทุนน้อยที่สุด ซึ่งไม่มีการลงทุนใด (นอกจากวิปัสสนา) ที่จะให้ผลตอบแทนได้เกินกว่าต้นทุนหลายเท่าตัวเช่นนี้

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:51:57 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 1 การกำหนดจิตให้เป็นสมาธิในที่ทำงาน หรือนั่งนอนพักผ่อนอยู่ในที่ใดที่หนึ่ง หรือในระหว่างเดินทางโดยรถหรือเรือก็ตาม เราจะหาอารมณ์กำหนดได้ไม่ยาก ตามธรรมดาเราก็มักจะได้อารมณ์ที่มีกำลังมาก เช่น เสียงดังเป็นประจำมาจากเครื่องยนต์ของรถหรือเรือที่เราโดยสาร แล้วก็กำหนดจิตลงไปยังที่ได้ยิน แต่การกำหนดจิต "ได้ยิน" นั้น ผู้กำหนดมักจะทำไม่ถูกต้อง มักจะส่งจิตไปยังที่ๆ เกิดเสียงเสียเสมอ เช่นเสียงรถดังที่ถนน จิตของผู้ได้ยินก็จะส่งไปที่ถนน ซึ่งเป็นการกำหนดที่ไม่ถูกวิธีแท้จริง ควรฝึกจิตให้กำหนดได้ยินที่ในหูให้ถูกต้องเสีย เพราะได้ยินเกิดขึ้นที่นั่น แต่อย่างไรก็ดี ถ้าในที่นั้นไม่มีเสียงที่ดังเป็นประจำ ก็ควรหันจิตมากำหนดลมหายใจเข้าออกที่กระทบจมูกได้กล่าวมาแล้วก็ได้ ได้มีผู้มาปรึกษาเรื่องการนอนไม่หลับกับผมอยู่เสมอ เท่าที่ได้พิจารณาดูแต่ละท่านที่บังเกิดความทุกข์จากการนอนไม่หลับแล้ว มีอยู่เป็นอันมากทีเดียว ที่เกิดนอนไม่หลับเพราะกลัวว่าตัวจะนอนไม่หลับ

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:52:31 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 2 บุคคลซึ่งนอนไม่หลับด้วยเหตุใดเหตุหนึ่งอยู่เป็นเวลานานๆ ก็เพราะเป็นคนช่างคิดช่างกังวลเป็นส่วนมาก (และจากทางร่างกายเป็นเหตุอีกต่างหาก) จิตใจมักจะมีกำลังอ่อนเพราะมิได้เคยฝึกจิตมาเลย เขาผู้นี้จะตกเป็นทาสของความหวาดหวั่นเรื่องนอนไม่หลับ บางคนแสดงออกตั้งแต่ตอนเย็นหรือตอนหัวค่ำว่า คืนนี้ตนคงนอนไม่หลับอีกเป็นแน่ ในใจเต็มไปด้วยความวิตกกังวลแล้วรู้สึกไม่สบายใจเลย ความหวั่นวิตกเพราะไม่มีความเชื่อมั่นในตนเองดังกล่าวนี้ เกิดขึ้นติดต่อกันไปจนถึงเวลานอนจริงๆ ความครุ่นคิดเรื่องนอนไม่หลับเหล่านั้นก็แอบแฝงอยู่ในใจโดยไม่รู้สึกตัว เป็นการทำให้จิตใจของตนอ่อนแอลงโดยตนเองแท้ๆ การทำให้กำลังความสามารถที่จะนอนให้หลับถูกบั่นทอนลดลงเป็นอันมาก ความพยายามที่จะนอนให้หลับจึงไม่บังเกิดผลเพราะได้ยอมแพ้กันมาตั้งแต่ต้นแล้ว เขาจะแสดงความกลัดกลุ้มกระสับกระส่ายร่ำร้องว่านอนไม่หลับ นอนไม่หลับอยู่เรื่อยไป แม้ผู้ใดจะเห็นใจก็ช่วยไม่ได้ ไม่มีอะไรที่น่ากลัวในเรื่องนอนไม่หลับ เท่ากับความกลัวว่าจะนอนไม่หลับของตนเอง ความเป็นทุกข์ว่า เมื่อนอนไม่หลับแล้วจะเป็นเหตุทำให้ตนหงุดหงิดกลัดกลุ้มคิดมาก และหวาดกลัวไปสารพัด กลัวเรื่องเล็กๆ จะกลายเป็นเรื่องใหญ่ กลัวว่าจะได้รับความเสียหาย หรือทุกสิ่งทุกอย่างอันเป็นที่รักจะถูกทำลาย กลัวจะไม่สบาย จนบางทีอาจคิดถึงว่าตนจะถูกออกจากงานก็ได้ ความทุกข์ความเศร้าหมองที่เกิดขึ้นนี้ จะเป็นศัตรูตัวร้ายบั่นทอนกำลังของการนอนหลับ ความทุกข์ความเดือดร้อนจะถูกสร้างเป็นมโนภาพขึ้นเหมือนเขียนรูปเสือขึ้นมาแล้วก็กลัวเสียเอง ความทุกข์ความกังวลหวั่นไหวก็เป็นปัจจัยสนับสนุนให้การนอนไม่หลับทวียิ่งขึ้น และอาจจะเกิดเหตุการณ์นั้นได้จริงๆ จากความหวั่นวิตกนั้นมากยิ่งกว่านอนไม่หลับที่มันเป็นเองเสียอีก

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:52:54 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 3 บุคคลซึ่งพรรณนาว่า นอนไม่หลับอยู่เป็นประจำ บางคนได้แต่พร่ำรำพันนด้วยความขมขื่นใจว่า นอนไม่หลับ นอนไม่หลับ เป็นทุกข์เป็นกังวลอยู่เสมออย่างน่าเห็นใจ ว่าหลับได้น้อยและเดือดร้อนเป็นอย่างยิ่ง แต่คนอื่นที่อยู่ใกล้ชิดกลับพูดว่า เห็นหลับสนิทเมื่อเข้าไปในห้องเพื่อหยิบของบางอย่างเสียงออกดังก็ไม่รู้สึก ผู้นอนไม่หลับก็จะยืนกรานว่าตัวเองไม่หลับเลยได้ยินเสียงนาฬิกาตีอยู่ทุกโมงยาม ได้เถียงกันไปมาไม่ทราบว่าใครจะถูกใครจะผิด แต่ที่แน่นอนประการหนึ่งก็คือร่างกายมิได้ผ่ายผอมทรุดโทรมผิดปกติไปสักนิด ผู้ซึ่งนอนไม่หลับอาจจะหลับลงเล็กๆ น้อยๆ เป็นขณะๆ โดยตัวเองมิได้รู้สึกแต่เพราะขาดสติและมีความรู้สึกตัวน้อยจึงเข้าใจว่าตัวเองกำลังตื่นอยู่ กำลังคิดฟุ้งซ่านอยู่ไม่ได้หลับเลยแม้แต่นิดเดียว ความจริงหลับอยู่เป็นตอนๆ สลับกันไป ทั้งนี้อาจจะเป็นความเข้าใจผิดของผู้นอนไม่หลับเอง เพราะความเชื่อมั่นติดอยู่ในใจตลอดเวลาว่า ตัวนั้นเป็นคนนอนหลับยาก หลายคนที่นอนหลับยากด้วยสาเหตุต่างๆ กัน ได้แก่ปัญหาให้แก่ตนเองสำเร็จไปแล้วด้วยวิธีต่างๆ แต่น่าประหลาดหรือไม่ ผู้ใดประสบความสำเร็จเหล่านี้แทบทุกท่านที่ผมเสนอแนะแนวทางไป ได้อาศัยการศึกษาพระอภิธรรมนั่นเอง ที่เป็นกำลังให้อย่างสำคัญ ผมรู้จักกับบุคคลหลายคนทั้งบุรุษและสตรีที่นอนหลับน้อยที่สุด แต่ไม่เคยเดือดร้อนอะไรเลย สุขภาพก็มิได้เสื่อมโทรมแต่ประการใด สุภาพสตรีผู้หนึ่ง เวลานี้อายุได้ ๗๕ ปีแล้ว ตั้งแต่สาว ๆ มาจนถึงบัดนี้ นอนคืนหนึ่ง ๆ ไม่กี่ชั่วโมง เพราะนอนไม่หลับอันเป็นปกติวิสัย โดยมากมักจะนอนเมื่อถึงเวลาถึง ๒ ยาม ครั้นตี ๔ ก็ลุกขึ้นหุงข้าวต้มแกง ในเวลากลางวันก็เกือบจะพูดได้ว่า ไม่ได้งีบเลย ผมจับความจริงได้ว่า ผู้ที่นอนน้อยหล่านี้จิตใจของเขามีความสงบเยือกเย็น ไม่ร้อนรนกระวนกระวายอย่างไร ไม่ได้คิดกังวลอะไร เมื่อตนนอนน้อยและหัดเสียจนชินแล้ว เพราะมิได้มีใจกังวลจึงไม่มีความยุ่งยากใจ และเมื่อนอนน้อยแต่หลับสนิท จริง ๆ ก็พอคุ้มกัน อันนี้เองที่ได้มาทดแทนการนอนหลับให้อย่างพอเพียง

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:53:24 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 4 อีกประการหนึ่ง การนอนหลับนั้น คนส่วนมากยังมีคามเข้าใจผิดว่า เมื่ออดนอนมาหลาย ๆ วัน หลาย ๆ ชั่วโมงแล้ว จำเป็นจะต้องนอนชดเชยให้สาสมกัน อย่างไรก็ดีความจริงนั้น ถ้านอนหลับเพียงเล็กน้อย หรือหลับได้น้อยชั่วโมแต่หลับสนิทจริง ๆ ที่เรียกว่าหลับลึก ๆ ก็ย่อมจะชดใช้การนอนไม่หลับนาน ๆ ได้พอสมควร ไม่จำเป็นที่จะต้องนอนหลับทดแทนหรือนอนหลับกันเป็นวัน ๆ ยิ่งผู้ใดทำสมาธิได้แน่วแน่ด้วยแล้ว ๑๐ หรือ ๒๐ นาที ก็พอคุ้มกับนอนไม่หลับนาน ๆ ได้ ผมได้แสดงเรื่องการนอนไม่หลับ มานานเป็นเวลานานได้แสดงความคิดเห็นในเหตุผลเกี่ยวแก่การนอนไม่หลับตลอดจนวิธีแก้ไขตามสมคร บัดนี้ก็มาถึงปัญหาสุดท้ายอีกข้อหนึ่งว่า ถ้านอนหลับง่ายเกินไป หรือที่พูดกันอยู่เสมอ ๆ ว่าหลับได้หลับดี บางคนนั่งที่ไหนก็ง่วงเสียเรื่อยไป และมักจะหลับเกินธรรมดาไป คนที่นอนหลับยากหรือไม่ค่อยจะหลับ กับคนที่หลับง่ายๆ จนเกินไป แม้ว่าจะมีอารมณ์ต่างกัน หรือมีความปรารถนาตรงกันข้าม แต่ก็มีความลำบากใจที่จะต้องแก้ปัญหาอยู่ไม่น้อยเหมือนกัน เช่นอยู่เวรอยู่ยามหรือทำงานเป็นกะในตอนกลางคืน หรือดูตำรับตำราวิชาการต่าง ๆ การนอนหลับง่ายก็มาเป็นอุปสรรคขัดขวางความต้องการเสีย ท่านผู้หนึ่ง มาปรึกษากับผมถึงเรื่องการนอนไม่หลับ ครั้นซักถามอยู่ครู่หนึ่ง จึงได้ความว่า เมื่อแรกก็เป็นคนนอนหลับง่ายธรรมดา ๆ ครั้นเวลาใกล้จะสอบไล่อีกประมาณ ๒ เดือน จึงได้ไปซื้อยาปลุกประสาททำให้ไม่ง่วงและตาสว่างอยู่เสมอ กินยาเสีย ๑ เม็ด ก่อนดูหนังสืแล้วจะทนไปได้ถึง ตี๑ ตี ๒ ทุกคืน เขาเพิ่งจะรู้ฤทธิ์ของยาปลูกประสาทเมื่อสอบไล่เสร็จนั่นเองเพราะปรากฎว่า ได้พยายามปลุกปล้ำที่จะนอนให้หลับสักเท่าใดก็หาได้หลับลงไปได้ตามใจเหมือนแต่ก่อนไม่ทั้ง ๆ ที่เลิกกินยาแล้ว ตอนนี้เองร้อนถึงใช้ยานนอนหลับบังคับให้ง่วงต่อไป ซึ่งก็ได้ผลไม่เป็นที่พอใจ

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:53:41 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 5 ความจริง เมื่อเริ่มใช้ยาปลุกประสาท ยาก็ได้ออกฤทธิ์ทำให้ประสาทตื่นตัวจนบังเกิดความเคยชินในเวลาต่อมาจนเป็นทางหนึ่งที่ทำให้ไม่หลับได้ง่าย ๆ ผมอธิบายให้เขาฟังว่า ยังมีอีกอย่าหนึ่งที่ทำให้เขาหลับได้แสนยากยิ่ง นั่นก็คือ ความปรารถนาที่จะให้ไม่หลับของเขานั่นเอง เพราะตามธรรมดาจิตของเรานั้น ย่อมบังคับร่างกายอยู่เสมอ เช่นพูด ร้องเพลง หรือแสดงกิริยาอาการต่าง ๆ เมื่อมีเจตจำนงว่าจะไม่หลับแล้วอำนาจของเจตนาที่จะไปบังคับไม่ให้นอนหลับก็จะกำลังมากขึ้น ทุกวัน ๆ ไม่ช้ามันก็จะเป็นไปตามที่ตนต้องการ คือนอนหลับอยากอย่างถาวร การที่จะแก้เรื่องการนอนหลับง่ายหรือนอนหลับยากนั้นต้องทำเหมือนกันอยู่ก็คือการออกกำลังให้พอสมควร เช่นเดินให้มาก ๆ เป็นต้น และถ้าง่วงมากนนักก็ลุกขึ้นไปอาบน้ำ ออกกำลัง หรือเดินเร็ว ๆ เสียสักพัก เมื่อต้องการนอนให้หลับหรือไม่ต้องการให้นอนหลับต้องทำเหมือนกันอยู่อีกประการหนึ่ง คือการทำสมาธิให้จิตตั้งมั่นอยู่ได้ในอารมณ์อันเดียวได้นาน ๆ แล้วทำให้จิตอ่อนลง (กำหนดเบา ๆ ) ถ้าเป็นจิตที่เชื่องควรแก่งานแล้ว หลังจากนั้น ก็ถอยออกมาจากสมาธิกำหนดจิตจะให้หลับ หรือจะให้ตื่นก็จะเป็นไปโดยง่าย

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:54:12 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 6 ก่อนที่จะจบเรื่องการนอนหลับคืออะไรนั้น ผมขอนำเรื่องการแก้ไขความง่วงซึ่งเกิดขึ้นอย่างสม่ำเสมอที่มีมาในครั้งพุทธกาลแก่ท่านจากพุทธประวัติธรรมศึกษาตรีของสมเด็จพระสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรสว่า ..ฝ่ายพระโมคคัลลานะ นับแต่อุปสมบทแล้วได้ ๗ วันไปทำความเพียรอยู่ที่บ้านกัลลวามุตตคามแขวงมคธ อ่อนใจนั่งโงกอยู่ พระศาสดาเสด็จไปนั้น ทรงแสดงอุบายสำหรับระงับความโงกง่วงสั่งสอนท่านว่า "โมคคัลลานะ เมื่อท่านมีสัญญาอย่างใด ความง่วงนั้นย่อมครอบงำได้ ท่านควรทำในใจถึงสัญญานั้นให้มาก ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้แต่นั้น ท่านควรตรึกตรองพิจารณาถึงธรรมที่ตนได้ฟังแล้ว และได้เรียนแล้วอย่างไรด้วยใจของตน ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนี้ได้ ถ้ายังละไม่ได้ ท่านควรสาธยายธรรมที่ตนได้ฟังแล้ว และได้เรียนแล้วอย่างไรโดยพิสดาร ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้นท่านควรยอนหูทั้งสองข้างและลูบตัวด้วยฝ่ามือ ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้นท่านควรลุกขึ้นยืนแล้วลูบนัยน์ตาด้วยน้ำ เหลียวดูทิศทั้งหลายแหงนดูดาวนักษัตรฤกษ์ ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้นท่านควรทำในใจถึงอาโลกสัญญา คือความสำคัญในแสงสว่าง ตั้งความสำคัญว่ากลางวันไว้ในจิตให้เหมือนกันทั้งกลางวันและกลางคืน มีใจเปิดเผยฉะนี้ ไม่มีอะไรหุ้มห่อ ทำจิตอันมีแสงสว่างให้เกิดข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละคามง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้แต่นั้นท่านควรอธิฐานจงกรม กำหนดหมายเดินกลับไปกลับมา สำรวมอินทรีย์มีจิตไม่คิดไปภายนอก ข้อนี้จะเป็นเหตุให้ท่านละความง่วงนั้นได้ ถ้ายังละไม่ได้ แต่นั้นควรสำเร็จสีหไสยาคือนอนตะแคงข้างเบื้องขวาซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ ทำความหมายในอันจะลุกขึ้นไว้ในใจ พอท่านตื่นแล้วควรรีบลุกขึ้นด้วยความตั้งใจว่า เราจะไม่ประกอบสุขในการนอน เราจักไม่ประกอบสุขใการเอนข้าง (เอนหลัง) เราจักไม่ประกอบสุขในการเคลิบเคลิ้มหลับ โมคคัลานะ ท่านควรสำเนียกใจอย่างนี่แล" ท่านเชื่อหรือไม่ การศึกษาพระอภิธรรมปิฎกจากโรงเรียน หรือจากหนังสือตำรับตำรานั้น เป็นยารักษาโรค นอนไม่หลับอย่างวิเศษ ขอให้ทดลองดูสักพัก จบเรื่องการนอนหลับคืออะไร

โดย ศาลาธรรม [8 พ.ค. 2551 , 09:54:33 น.] ( IP = 125.26.40.206 : : )

สลักธรรม 7 น้อมระลึกและกราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างสูงค่ะ ขอบพระคุณคุณศาลาธรรมมากค่ะที่นำความรู้มาฝากเสมอๆ

โดย Nong Au [8 พ.ค. 2551 , 23:38:28 น.] ( IP = 130.91.156.55 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์เป็นอย่างยิ่งค่ะ ที่กรุณาให้ความกระจ่างชัดเกี่ยวกับการนอนหลับ และขอบพระคุณคุณศาลาธรรมมากที่เพียรสร้างกุศลอาจิณณกรรมนำมาให้อ่านเป็นประจำ...อนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา [9 พ.ค. 2551 , 09:01:00 น.] ( IP = 124.121.176.46 : : )

สลักธรรม 9 กราบขอบพระคุณท่านอาจารย์ค่ะ สำหรับคำอธิบายในเรื่องการนอนหลับและวิธีแก้ไขเมื่อนอนไม่หลับ ขอบพระคุณคุณศาลาธรรมและอนุโมทนาด้วยค่ะ ที่นำธรรมะมาฝากเสมอๆ

โดย เซิ่น [9 พ.ค. 2551 , 20:21:25 น.] ( IP = 58.8.54.138 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด