อคมนียวัตถุ ได้แก่วัตถุต้องห้ามซึ่งเกี่ยวเนื่องในกาเมสุมิจฉาจาร
โดยทั่วไป อคมนียวัตถุ สำหรับชายนั้น เมื่อแสดงโดยละเอียดก็ได้แก่หญิง 20 ประเภท ดังที่ทราบกันดี
เท่าที่พบหลักฐานในอรรถกถามีแสดงรายละเอียดไว้ดังนี้ (ขออนุญาตคัดมาเพียงบางส่วนเฉพาะที่เกี่ยวกับกาเมสุมิจฉาจาร)
อรรถกถา มัชฌิมนิกาย
มูลปัณณาสก์ มูลปริยายวรรค
สัมมาทิฏฐิสูตร ว่าด้วยความเห็นชอบ
แก้กาเมสุมิจฉาจาร
ก็บทว่า กาเมสุ ในข้อว่า กาเมสุมิจฺฉาจาโร นี้ ได้แก่ เมถุนสมาจาร. ความประพฤติลามกที่บัณฑิตตำหนิโดยส่วนเดียว ชื่อว่ามิจฉาจาร.
แต่โดยลักษณะเจตนาที่ล่วงเกินอคมนียฐาน (คนที่ต้องห้าม) ที่เป็นไปทางกายทวาร ด้วยความประสงค์ต่ออสัทธรรม ชื่อว่ากาเมสุมิจฉาจาร.
ก่อนอื่น (หญิง) ที่ชื่อว่าเป็นอคมนียฐาน (หญิงที่ต้องห้าม) สำหรับผู้ชาย ในกาเมสุมิจฉาจารนี้ ได้แก่หญิง ๒๐ จำพวก คือ หญิงที่มีมารดารักษา เป็นต้น.
หญิง ๑๐ จำพวก คือ หญิงที่มารดารักษา ๑ ที่บิดารักษา ๑ ที่ทั้งมารดาและบิดารักษา ๑ ที่พี่ชายน้องชายรักษา ๑ ที่ญาติรักษา ๑ ที่โคตรรักษา ๑ ที่ธรรมรักษา ๑ ที่มีการอารักขา ๑ ที่มีอาชญารอบด้าน (อยู่ในกฏมณเฑียรบาล) ๑.
และหญิงอีก ๑๐ จำพวก มีหญิงที่ไถ่มาด้วยทรัพย์เป็นต้นเหล่านี้ คือ ภรรยาที่ซื้อมาด้วยทรัพย์ (ภรรยาสินไถ่) ๑ ที่อยู่ด้วยกันเพราะความพอใจ ๑ ที่อยู่ด้วยกันเพราะโภคะ ๑ ที่อยู่ด้วยกันเพราะเครื่องนุ่งห่ม ๑ ที่ผู้ปกครองเต็มใจยกให้ ๑ ที่ชายยกเทริดลงจากศีรษะ ๑ ที่เป็นทั้งภรรยาเป็นทั้งทาส ๑ ที่เป็นทั้งภรรยาเป็นทั้งลูกจ้าง ๑ ที่เป็นเชลยศึก ๑ ที่อยู่ด้วยกันเพียงครู่เดียว ๑.
ส่วนชายอื่น นอกจากสามีของตนชื่อว่าเป็นอคมนียฐาน (ชายต้องห้าม) สำหรับหญิง ๑๒ จำพวก คือ ๒ จำพวกสำหรับหญิงมีอารักขาและหญิงมีอาชญารอบด้าน และ ๑๐ จำพวกสำหรับภรรยาที่ไถ่มาด้วยทรัพย์เป็นต้น ในจำนวนหญิงทั้งหลาย (๑๐ จำพวก) สำหรับภรรยา.
อนึ่ง มิจฉาจารนี้นั้นชื่อว่ามีโทษน้อย ในเพราะอคมนียฐาน (ผู้ต้องห้าม) ปราศจากคุณธรรมมีศีลเป็นต้น ชื่อว่ามีโทษมาก เพราะถึงพร้อมด้วยคุณธรรมมีศีลธรรมเป็นต้น.
กาเมสุมิจฉาจารนั้นมีองค์ประกอบ ๔ อย่าง คือ
เป็นบุคคลต้องห้าม ๑
จิตคิดจะเสพในบุคคลต้องห้ามนั้น ๑
การประกอบการเสพ ๑
การยังมรรคให้ดำเนินไปในมรรคหรือหยุดอยู่ ๑
ประโยคมีอย่างเดียว คือสาหัตถิกประโยคเท่านั้น.
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=12&i=110&p=1#แก้กาเมสุมิจฉาจาร
จากอรรถกถานี้ กล่าวถึง อคมนียวัตถุ สำหรับชายได้แก่หญิงทั้ง 20 ประเภท
ส่วนอคมนียวัตถุสำหรับหญิงนั้น แสดงไว้แก่หญิง 12 ประเภทเท่านั้น คือชายอื่นที่ไม่ใช่สามีตน
แต่ไม่มีแสดง อคมนียวัตถุ สำหรับหญิง 8 ประเภทแรก และไม่มีกล่าวถึงชายที่จารีตรักษา
แต่จากที่ได้พบใน "สารานุกรมพระพุทธศาสนา ประมวลจากพระนิพนธ์สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส" พิมพ์ครั้งที่ 1/2529 มีกล่าวไว้ว่า..........(ขออนุญาตคัดลอกมาอ้างอิง และเพื่อไม่ให้เยิ่นยาวไป จึงขอตัดตอนมาเฉพาะส่วนที่ตรงประเด็นเพียงบางส่วน) ดังนี้
ชายก็เป็นวัตถุที่ห้ามของหญิงเหมือนกัน แต่ท่านไม่ได้พรรณนายืดยาว, เมื่อยกขึ้นกล่าวก็ได้ ๒ จำพวกดังนี้:
ชายอื่นนอกจากสามีเป็นที่ห้ามของหญิงมีสามี, ชายที่จารีตห้ามเป็นที่ห้ามของหญิงทั้งปวง
ชายที่จารีตห้ามนั้น พึงรู้โดยนัยอันกล่าวแล้วในฝ่ายวัตถุที่ห้ามของชายเถิด,
ในที่นี้จะแสดงแต่ตัวอย่าง : ภิกษุสามเณร เป็นผู้อยู่ใต้พระบัญญัติในพระพุทธศาสนา มีสิกขาบท
ห้ามร่วมประเวณี และเป็นผู้ที่กฎหมายบ้านเมืองห้ามไม่ให้หญิงร่วมประเวณีด้วย,
หญิงผู้ประพฤติล่วงข้อห้ามเป็นวัตถุให้ภิกษุต้องประถมปาราชิก ต้องโทษแผ่นดินดุจเดียวกันกับชาย;
ถึงนักพรตผู้ถือเมถุนวิรัติในศาสนาอื่นก็เป็นวัตถุแห่งกาเมสุมิจฉาจารเหมือนกัน หญิงยินยอมร่วมสังวาสด้วยชายผู้เป็นวัตถุที่ห้ามของตน เป็นกาเมสุมิจฉาจาร
เว้นไว้แต่ตนไม่ยินยอม แต่ชายทำพลการ ตนไม่อาจต่อสู้หรือหลบหลีก ดังนี้ไม่เป็นกาเมสุมิจฉาจารแก่หญิง เป็นแต่ชายฝ่ายเดียว
ส่วนหญิงที่อยู่ในพิทักษ์รักษาของท่าน เมื่อลอบลักสมคบกับชายที่ไม่ต้องห้าม ในพระคัมภีร์ท่านก็ไม่ปรับเป็นกาเมสุมิจฉาจาร,
นอกจากนี้แล้ว ยังได้พบความบางตอน จากหลักสูตรวิชาเบญจศีล-เบญจธรรม (ธรรมศึกษาตรี)แสดงถึง ชายที่จารีตห้าม อันเป็นวัตถุต้องห้ามสำหรับหญิง แสดงไว้ว่า..........
ชายต้องห้ามสำหรับหญิง มี ๒ ประเภท คือ
๑. ชายอื่นนอกจากสามี เป็นวัตถุต้องห้ามสำหรับหญิงที่มีสามีแล้ว
๒. ชายที่จารีตห้าม เป็นวัตถุต้องห้ามสำหรับหญิงทั้งปวง
ชายที่จารีตห้ามนั้น มี ๓ จำพวก คือ
๑. ชายที่อยู่ในพิทักษ์รักษาของตระกูล เช่น ปู่ พ่อ ตา ทวด
๒. ชายที่อยู่ในพิทักษ์รักษาของธรรมเนียม เช่น นักพรต นักบวช
๓. ชายที่กฏหมายบ้านเมืองห้าม เช่น พระภิกษุ สามเณร
ชายที่ไม่เป็นวัตถุแห่งกาเมสุมิจฉาจารของหญิง มี ๔ คือ
๑. ชายที่ไม่มีภรรยา
๒. ชายที่จารีตไม่ห้าม
๓. สามีของตน
๔. ชายที่ทำโดยพลการพ้นอำนาจของหญิง (เช่นชายที่ข่มขืน)