ฉลาดทำบุญ (๓)

---

ฉลาดทำบุญ (๓) เรียบเรียง โดย พระชาย วรธมฺโม พระไพศาล วิสาโล ตอนที่ ๒ ทำบุญ : เรื่องนี้มีคำตอบ ตอนที่ผ่านมา พิธีกรรมในงานบุญ ถาม มีหลายคนเข้าใจว่า การทำบุญนั้นต้องมีพิธีกรรมมากมาย การทำบุญจำเป็นหรือไม่ที่ต้องมีพิธีกรรมเข้ามาเกี่ยวข้อง ตอบ ไม่จำเป็น เพราะการทำบุญทำได้หลายอย่าง หลายโอกาส การมีพิธีกรรมเป็นส่วนช่วยเสริมให้การทำบุญเกิดประโยชน์ได้เต็มที่ พิธีกรรมมีส่วนช่วยในการเตรียมใจทุกคนที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะผู้ที่จะทำบุญ เช่น ทำใจให้สงบ และถ้าผู้ทำบุญมีหลายคน พิธีกรรมจะเป็นเสมือนอาณัติสัญญาณเพื่อช่วยให้ทุกคนพร้อมเพรียงกันในการทำบุญ การทำบุญในทางพุทธศาสนานั้นมุ่งให้เกิดผลทางจิตใจเป็นเบื้องต้น ไม่ใช่เพียงแค่ทำบุญเพื่อให้เกิดประโยชน์ในทางวัตถุเท่านั้น การถวายทานอาหารหรือว่าปัจจัย (เงิน) นั้นก่อให้เกิดประโยชน์ทางวัตถุ แต่ว่าทางจิตใจพุทธศาสนาก็ให้ความสำคัญเช่นกัน เพราะฉะนั้นในการทำบุญจึงมีพิธีกรรมเพื่อเตรียมใจ ขณะเดียวกันก็ยังเป็นโอกาสให้ผู้ทำบุญมีความพร้อมเต็มที่ในทางกายและวาจา นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมต้องมีการรับศีลก่อน การรับศีลก็คือเพื่อให้ละชั่ว ละบาปนั่นเอง เป็นการเตรียมกาย วาจา ให้มีความสะอาดเพื่อที่จะสามารถรับบุญได้เต็มที่ เหมือนกับภาชนะก่อนที่จะใส่น้ำก็ต้องทำความสะอาดก่อน เมื่อสะอาดแล้วจึงค่อยเติมน้ำลงไป ก็จะได้น้ำที่สะอาดตามไปด้วย อันนี้คือจุดมุ่งหมายประการหนึ่งของพิธีกรรม

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:39:27 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

สลักธรรม 1 ถามแสดงว่าพิธีกรรมก็มีความหมายอยู่ในตัวเองด้วยเหมือนกัน ตอบ ถูกต้อง แต่เนื่องจากพิธีกรรมเป็นแค่อุบายหรือเครื่องมือ เพราะฉะนั้นจึงไม่ใช่สิ่งตายตัวเสมอไป หมายความว่าเราสามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเพื่อให้เกิดผลตามต้องการ อันได้แก่การเตรียมจิตหรือเตรียมหมู่คณะให้สงบใจและพร้อมเพรียงกัน และยังเป็นการช่วยทำให้กาย วาจา สะอาดคือมีศีล พิธีกรรมหลายอย่างมีวัตถุประสงค์อีกข้อหนึ่ง คือเป็นการเสริมความสัมพันธ์ของผู้ที่ทำบุญให้มีความกลมเกลียวกัน อาทิ พิธีกรรมในงานศพ หรือพิธีทอดกฐิน ทอดผ้าป่า ตลอดจนประเพณีพิธีต่างๆของคนรุ่นก่อนหรือในชนบท เราจะเห็นตรงนี้ชัดเจน

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:39:58 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

สลักธรรม 2 ถาม บางคนตอนทำบุญแล้วจะเคร่งครัดว่า ต้องทำพิธีกรรมให้ครบถ้วน หากขาดตกบกพร่องในบางขั้นตอนแล้วจะรู้สึกไม่สบายใจ ในฐานะชาวพุทธเราควรวางท่าทีต่อพิธีกรรมอย่างไร ตอบ เป็นเพราะเราไปเข้าใจว่าพิธีกรรมเป็นเรื่องศักดิ์สิทธิ์ อะไรก็ตามที่นึกว่าเป็นเรื่องศักดิ์สิทธิ์แล้ว เราก็คิดว่าต้องทำให้ถูกแบบแผนครบถ้วนทุกประการถึงจะเกิดผล อันได้แก่อำนาจดลบันดาล ก็เหมือนกับการขับรถ การจะทำให้รถแล่นได้ เราต้องขับรถอย่างถูกต้องทุกขั้นตอน แต่ว่าพิธีกรรมทางพุทธศาสนาไม่ใช่เช่นนั้น พิธีกรรมทางพุทธศาสนาไม่ได้มีจุดมุ่งหมายเพื่อผลดลบันดาล หรือเพื่ออำนาจศักดิ์สิทธิ์ แต่ว่าเป็นเพียงแค่อุบายหรือวิธีการที่จะช่วยน้อมจิตเตรียมใจ กับเพื่อรักษากายวาจาให้มีศีล ถ้าเข้าใจตรงนี้ เราก็จะเห็นว่าถึงแม้พยายามทำให้ถูกต้องครบถ้วนตามพิธีกรรม เสร็จแล้วจิตใจกลับหม่นหมอง หงุดหงิด ไม่สบายใจ การทำบุญนั้นก็ได้ประโยชน์น้อย

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:40:17 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

สลักธรรม 3 ถามสมมุติว่าเราอยากทำบุญ ถวายสังฆทาน หรือรับศีล แต่ท่องคำถวายไม่ได้ เราก็อาจแค่ตั้งจิต หรือใช้วิธีกล่าวตามเจตนาของเราก็ทำได้ ตอบ ได้ คำพูดเป็นเพียงการช่วยน้อมจิตให้เป็นสมาธิ หรือช่วยให้จิตเกิดกุศล เช่นมีความเมตตาปรารถนาดียิ่งขึ้นต่อผู้รับ

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:40:41 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

สลักธรรม 4 ถาม พิธีกรรมบางส่วนเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย บางอย่างก็ทำกันมาเป็นประเพณีนิยม เราจะมีหลักในการเลือกอย่างไรว่าพิธีกรรมใดเหมาะสม ตอบ พิธีกรรมทางพุทธศาสนาต้องเป็นพิธีกรรมที่ช่วยให้เกิด การลด การละ การเลิก เป็นเบื้องต้น จากนั้นก็ทำให้ใจสงบและเกิดปัญญา ที่เราให้รับศีลเพื่ออะไร ก็เพื่อให้ลด ละ เลิกความประพฤติที่ไม่ดี ขณะเดียวกัน ก็ส่งเสริมให้เกิดความสงบ ฉะนั้น พิธีกรรมใดที่ไม่เป็นไปเพื่อการลด ละ เลิก หรือว่าไม่ช่วยให้จิตใจสงบ ขณะเดียวกันไม่ก่อให้เกิดประโยชน์แก่ผู้รับแล้ว ก็ทำให้ได้รับผลหรืออานิสงส์ไม่ครบถ้วน พุทธศาสนาจะเน้นมากในเรื่องสัปปุริสทาน คือการให้แบบสัปปบุรุษ ท่านจะเน้นเรื่องเจตนาหรือสภาวะจิตของผู้ให้ ทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการให้ ขณะเดียวกันวัตถุที่ให้ก็ต้องมีประโยชน์หรือเหมาะแก่ผู้รับ และถูกกับกาลเวลาด้วย

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:41:01 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

สลักธรรม 5 ถาม การทำบุญตักบาตรตามวาระและเทศกาลต่างๆ เช่น ปีใหม่ เข้าพรรษา คือทำแบบเดียวกันมากๆ จะเป็นภาระ หรือเป็นสิ่งเกินจำเป็นหรือปล่า ตอบ เราต้องเข้าใจก่อนว่า ทำบุญนี่ทำได้หลายอย่าง แม้กระทั่งการให้ทานเองก็สามารถจะให้ทานแก่คนหลายประเภท ไม่ใช่เฉพาะให้แก่พระ แต่คนไทยนิยมให้แก่พระ เพราะเหตุผลใหญ่ๆสองประการ ประการแรก พระท่านเป็นคนของสังคม ของส่วนรวม เมื่อทำประโยชน์ให้กับบุคคลประเภทนี้แล้ว ผลประโยชน์ก็จะกลับไปสู่สังคมส่วนรวม เช่น เมื่อท่านได้รับอาหาร ก็มีกำลังวังชาแนะนำสั่งสอนผู้คนได้ หรือถวายจานชามให้วัด ชาวบ้านก็สามารถยืมไปใช้เวลามีงานในหมู่บ้าน เป็นต้น เหตุผลประการที่สองก็คือ ความเชื่อว่าพระเป็นสื่อกลางที่ดีระหว่างผู้อยู่ในโลกนี้กับผู้ตาย พูดง่ายๆคือเป็นเหมือนบุรุษไปรษณีย์ที่นำเอาบุญกุศลจากคนในโลกนี้ไปให้แก่คนในโลกหน้า ความเชื่อนี้ทำให้พระมีสถานะคล้ายๆบุคคลศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งอาจจะไม่ถูกต้องเท่าไรนัก ปัญหาก็คือว่าพอเราอยากทำบุญ เรามีความเข้าใจว่าจะต้องทำบุญในวันสำคัญ เช่น วันปีใหม่ และก็ต้องถวายอาหารเลี้ยงพระหรือใส่บาตรพระเท่านั้น ทำให้เกิดปัญหาว่าของที่เราถวายบ่อยครั้งก็มากมายจนกระทั่งพระท่านฉันไม่หมด บางทีก็ต้องทิ้งไปหากแจกไม่หมด เราน่าจะมาคิดกันว่าถ้าจะทำบุญถวายพระ ทำอย่างไรถึงจะแน่ใจว่าของที่เราถวายนี้ก่อประโยชน์เต็มที่ ต้องคิดกันถึงสิ่งที่เราจะถวาย ไม่ใช่ถวายแต่อาหารสด หรือแม้กระทั่งเครื่องกระป๋องก็อาจจะไม่จำเป็นก็ได้ ควรลองคิดหาของถวายอย่างอื่นแทน หรือว่าอาจจะใช้วิธีการทำบุญที่ไม่ใช่วิธีการตักบาตร เช่น นำอาหารไปเลี้ยงเด็กกำพร้า หรือเลี้ยงคนแก่ในบ้านพักคนชราก็ได้ โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย ณรังษี [7 ก.ย. 2552 , 10:41:19 น.] ( IP = 125.27.172.197 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด