หัวใจพระพุทธศาสนา...อริยสัจ ๔ (๒)

---

หลักธรรมอันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา อริยสัจ ๔ ตอนที่ผ่านมา ๓ องค์แห่งอริยสัจ ๓.๑ ทุกขอริยสัจ อริยสัจข้อแรกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงคือเรื่องทุกข์ ที่ทรงแสดงเรื่องทุกข์ก่อนก็เพราะความทุกข์เป็นสิ่งที่ปรากฏชัดในชีวิตมนุษย์ ทุกคนเห็นอยู่ประสบอยู่ทุกวัน และเป็นปัญหาอันยิ่งใหญ่ของสัตว์โลกทุกชนิด บางทีเมื่อตรัสตอบปัญหาซึ่งมีผู้ถามว่าอะไรเป็นภัยใหญ่ของมนุษย์ ทรงชี้ไปที่ทุกข์นั่นเอง ว่าเป็นภัยใหญ่ของมนุษย์ (ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ) ในธัมมจักกัปปวัตนสูตร พระพุทธองค์ทรงแสดงความทุกข์ไว้ ๑๑ หัวข้อด้วยกัน คือ ๑. ความเกิด ๒. ความแก่ ๓. ความตาย ๔. ความโศก ๕. ความคร่ำครวญรำพัน ๖. ความทุกข์กาย ๗. ความทุกข์ใจ ๘. ความคับแค้นใจ ๙. ความต้องประสบกับสิ่งอันไม่เป็นที่รัก ๑๐. ความต้องพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รัก ๑๑. ความปรารถนาสิ่งใดแล้ว ไม่ได้สิ่งนั้นตามปรารถนา กล่าวโดยสรุป ความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ (ปัญจุปาทานขันธ์) เป็นความทุกข์ คือเป็นความทุกข์รวบยอด ความทุกข์เหล่านี้ เมื่อกล่าวโดยสรุปอีกทีหนึ่ง ก็มีเพียง ๒ คือ ทุกข์ทางกาย (กายิกทุกข์) และทุกข์ทางใจ (เจตสิกทุกข์) ที่ทรงแจกออกไปถึง ๑๑ ประการก็เพื่อให้เห็นรายละเอียดแห่งทุกข์ที่มนุษย์ประสบอยู่ว่ามีประการใดบ้าง อนึ่ง ความทุกข์เหล่านี้มีขึ้นได้ก็เพราะมีขันธ์ ๕ และมนุษย์เรายังยึดมั่นในขันธ์ ๕ นั้นว่าเป็นเรา เป็นของเราอยู่

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [2 พ.ย. 2553 , 07:08:22 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 1 ขันธ์ ๕ คืออะไร? ขันธ์ ๕ คือ ๑. รูป คือ สสารและพลังงานที่กล่าวถึงในวิชาวิทยาศาสตร์ ทางพุทธศาสนาจัดเป็นรูปทั้งหมด ๒. เวทนา ความรู้สึกเป็นสุข (สุขเวทนา) หรือเป็นทุกข์ (ทุกขเวทนา) หรือเฉยๆ ไม่สุข ไม่ทุกข์ (อทุกขมสุขเวทนา หรือ อุเบกขาเวทนา) ๓. สัญญา ความจำได้หมายรู้ เช่น จำรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะและธัมมารมณ์ ๔. สังขาร ความคิดปรุงแต่ง แต่งให้เป็นบุญกุศล เรียก กุศลสังขาร แต่งให้เป็นบาปหรืออกุศล เรียก อกุศลสังขาร คุณธรรมปรุงแต่งจิตให้ดีเป็นกุศลสังขาร กิเลสปรุงแต่งจิตให้ชั่วเป็นอกุศลสังขารเรื่องเดียวกัน คนอาจมีความรู้นึกคิดต่างกันก็เพราะตัวสังขารนี่เอง ๕. วิญญาณ แบ่งเป็น ๒ ลักษณะ คือ ที่มีลักษณะและหน้าที่ในการรับรู้อารมณ์ (Objects) ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เรียกว่า วิถีวิญญาณอย่างหนึ่ง ที่มีหน้าที่สะสมความดี ความชั่ว เรียกว่าภวังควิญญาณอย่างหนึ่ง คนเราสามารถสะสมอาสวะ (กิเลส) และบารมีหรือความรู้ความเข้าใจต่างๆ ได้ก็ด้วยวิญญาณอันนี้เอง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [2 พ.ย. 2553 , 07:10:14 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 2 ขันธ์ทั้ง ๕ นี้ ย่อลงเป็น ๒ ก็ได้ คือ ย่อลงเป็นรูปขันธ์อย่างหนึ่งนามขันธ์อย่างหนึ่ง ส่วนที่เป็นรูปจัดเป็นรูปขันธ์ ส่วนที่เป็นเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จัดเป็นนามขันธ์ ความจริงแล้วขันธ์ ๕ นี้ เป็นภาระอันหนักของมนุษย์และสัตว์ดิรัจฉานทั้งหลาย เพียงรูปขันธ์อย่างเดียวก็เป็นภาระอันหนักอึ้งอยู่แล้ว ลองพิจารณาดูให้ดีเถิด จะเห็นว่าร่างกายของมนุษย์เป็นภาระแก่มนุษย์เพียงใด ต้องถนอมปรนเปรอ เลี้ยงดูด้วยข้าว น้ำ วันละหลายๆ ครั้งจนตลอดชีวิต ยิ่งเวลาเจ็บป่วยก็จะเป็นภาระอันหนักยิ่งขึ้น เพราะฉะนั้นพระพุทธองค์จึงทรงแสดงไว้ว่า ภารา หเว ปญฺจกฺขนฺธา ขันธ์ ๕ เป็นภาระอันหนักแท้ การปลงภาระอันนี้เสียได้เป็นความสุข (ภารนิกฺเขปนํ สุขํ) ส่วนนามขันธ์ก็เป็นภาระอันหนัก เพราะกิเลสมาทำให้หนักเร่าร้อนอยู่เพราะกิเลสทำให้ร้อน สมดังข้อความที่ทรงแสดงไว้ในอาทิตตปริยายสูตรว่า “ร้อนเพราะไฟคือราคะบ้าง โทสะบ้าง โมหะบ้าง เพราะเกิด แก่ ตาย...บ้าง” ซึ่งรวมเป็นเพลิง ๒ อย่าง คือเพลิงกิเลสและเพลิงทุกข์

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [2 พ.ย. 2553 , 07:10:51 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 3 ทุกขอริยสัจกับปรัชญาทุนิยม การที่ทางพุทธศาสนาหรือพุทธธรรมเน้นเรื่องทุกข์เป็นพิเศษเช่นว่า “โลกตั้งอยู่บนกองทุกข์ (ทุกเข โลโก ปติฏฺฐิโต)” บ้าง “เราตถาคตแสดงแต่เรื่องทุกข์และความดับทุกข์เท่านั้น” เป็นต้นบ้างนั้น ทำให้นักปรัชญาหรือผู้สนใจศึกษาปรัชญามองว่า พุทธศาสนามีลักษณะเดียวกันกับปรัชญาทุนิยม (Pessimism) ของโชเปนเฮาเออร์ (Schopenhauer) นักปรัชญาชาวเยอรมันซึ่งมองโลกในแง่ร้าย ชีวิตไม่มีทางรอดจากทุกข์ได้เลย ไม่ว่าโดยวิธีใดๆ พุทธศาสนามองชีวิตว่าเจือด้วยทุกข์ มีทุกข์มากก็จริง แต่เห็นว่าบุคคลสามารถเอาชนะทุกข์หรือพ้นทุกข์ได้โดยวิธีของพุทธศาสนา พุทธธรรมสอนเรื่องทุกข์ก็จริง แต่สอนเรื่องความดับทุกข์และทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ไว้ด้วย พุทธศาสนาจึงไม่เป็นทั้งทุนิยมและสุนิยม (Optimism) ซึ่งมองโลกในแง่สุข เพลิดเพลินหลงใหลอยู่กับโลก แต่พุทธศาสนามองโลกตามความเป็นจริงและปฏิบัติตนให้สอดคล้องกับความเป็นจริงนั้นๆ เข้าไปเกี่ยวข้องกับสิ่งต่างๆ ด้วยความรอบรู้และเข้าใจ เพื่อให้มีทุกข์น้อยที่สุดหรือไม่มีทุกข์เลย พิจารณาด้วยปัญญาว่า สิ่งทั้งหลายมีทั้งคุณและโทษเจือกันอยู่ เลือกถือเอาเฉพาะส่วนที่เป็นคุณและสิ่งที่เป็นโทษเสีย ทำนองเดียวกับที่หนูรู้ว่าข้าวสารและแกลบปนกันอยู่ เลือกกินแต่ข้าวสารละทิ้งส่วนที่เป็นแกลบเสีย อย่างไรก็ตาม ทุกคนย่อมประจักษ์ด้วยตนเองว่า ความทุกข์เป็นความจริงและมีอยู่จริง เกี่ยวข้องติดเนื่องอยู่กับชีวิตของเราจริงๆ ความทุกข์จึงเป็นอริยสัจอย่างหนึ่ง

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [2 พ.ย. 2553 , 07:11:33 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 4 ๓.๒ สมุทัยอริยสัจ สมุทัยอริยสัจนี้ เรียกเต็มๆ ว่า ทุกขสมุทัย แปลว่า การเกิดขึ้นของทุกข์ หรือเหตุเกิดแห่งทุกข์ ความจริงเหตุแห่งทุกข์นั้นมีมาก เช่น ความจน ความเจ็บ ความโง่เขลา เป็นต้น แต่เป็นปลายเหตุหรือตอนปลายของเหตุ ส่วนเหตุขั้นมูลฐานจริงๆ นั้น พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ประการหนึ่ง คือตัณหา ความดิ้นรนทะยานอยาก ทรงจำแนกออกเป็น ๓ ประเภทด้วยกันคือ ๑. กามตัณหา ความดิ้นรนทะยานอยากในกามคุณ ความใคร่ในกามคุณ ความใคร่ในกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าใคร่ น่าปรารถนา น่าพอใจ ทำให้จิตใจดิ้นรนแส่หา เมื่อได้แล้วก็ติดอยู่ สยบอยู่ พัวพัน อาลัยอยู่ และปรารถนาจะได้กามคุณที่ประณีตยิ่งๆ ขึ้นไป ทำให้ตัณหายิ่งโหมแรงขึ้นเหมือนไฟได้เชื้อ ก่อความกระวนกระวายใจกระทบกระเทือนใจทำให้ใจกังวล ไร้ความสงบ ๒. ภวตัณหา ความดิ้นรนทะยานอยากในความเป็น คืออยากเป็นนั่น อยากเป็นนี่ ไม่รู้จักพอใจในสิ่งที่ตัวเป็นแล้วทะยานอยากไปเรื่อยๆ จริงอยู่ถ้าพูดกันอย่างโลกๆ ความอยากชนิดนี้ทำให้คนทะเยอทะยานอาจก้าวหน้าในการงานอาชีพได้มาก แต่ต้องยอมรับความจริงด้วยเหมือนกันว่า ในความทะเยอทะยานนั้นมีความทุกข์ความร้อนใจ แฝงเร้นอยู่ด้วย ถ้าถึงกับต้องยื้อแย้งกับผู้อื่นก็เป็นการสร้างศัตรูรอบตัว ต้องมีเล่ห์เหลี่ยมกลอุบายในการต่อสู้เพื่อให้ได้ชัยชนะ บางคราวอาจต้องถึงใส่ร้ายป้ายสีผู้อื่น ก่อเวรก่อกรรมกันต่อไปไม่สิ้นสุด อนึ่งความอยากเป็นใหญ่ของคนบางคนได้นำพลเมืองไปตายเสียจำนวนแสน จำนวนล้าน ก่อความกระทบกระเทือนทุกข์ยากให้แก่สังคมตลอดถึงโลก และเป็นผลร้ายอันยึดเยื้อต่อเนื่องไปอีกหลายสิบปีเหมือนละลอกคลื่นซึ่งส่งต่อๆ กันไป ๓. วิภวตัณหา ความอยากไม่เป็นนั่น ไม่เป็นนี่ ความอยากในทางผลักในทางลบ ความอยากที่มีลักษณะอึดอัด ระอิดระอา ความอยากที่เจือด้วยโทสะ เช่น อยากด่าคน อยากทำร้ายเขา อยากทำลายอะไรๆ ที่อยู่รอบตัวด้วยความชิงชัง ความอยากชนิดนี้ก่อความทุกข์ในรูปของความอึดอึดคับแค้นใจ ทุรนทุราย เร่าร้อนอยู่ด้วยเพลิงแห่งโทสะ ริษยา พยาบาท เป็นต้น ตัณหาทั้ง ๓ แบบนี้ เป็นบ่อเกิดแห่งความทุกข์ส่วนตัวบุคคล และเป็นมูลเหตุของอาชญากรรมและภัยต่างๆ ในสังคมมากมาย คราวใดที่มีทุกข์หรือมีเรื่องเกี่ยวกับอาชญากรรม ขอให้ลองนำลักษณะของตัณหาทั้ง ๓ รูปแบบนี้มาพิจารณาดูเถิด จะเห็นว่ามูลเหตุสำคัญย่อมไปจากตัณหาอย่างใดอย่างหนึ่ง จึงสมกับที่พระพุทธองค์ทรงแสดงว่าตัณหาเป็นทุกขสมุทัย คือเหตุแห่งทุกข์ นอกจากทุกข์ในปัจจุบันทันตาเห็น ตัณหายังเป็นสาเหตุให้บุคคลต้องท่องเที่ยวไปในสังสารวัฏ เวียนว่ายตายเกิด เป็นทุกข์อยู่ร่ำไป การเกิดบ่อยๆ ก็ต้องแก่ เจ็บและตายบ่อยๆ ย่อมหมายถึง ต้องทุกข์บ่อยๆ ด้วย โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [2 พ.ย. 2553 , 07:12:26 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาหัวใจพระพุทธศาสนาต่อค่ะ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะพี่เณร

โดย พี่ดา [2 พ.ย. 2553 , 10:28:09 น.] ( IP = 124.121.179.212 : : )

สลักธรรม 6

โดย น้องกิ๊ฟ [2 พ.ย. 2553 , 12:24:23 น.] ( IP = 125.27.173.186 : : )

สลักธรรม 7 กราบอนุโมทนา และขอบพระคุณพี่เณรมากค่ะ

โดย วยุรี [4 พ.ย. 2553 , 16:15:40 น.] ( IP = 58.9.92.135 : : )

สลักธรรม 8 กราบขอบพระคุณค่ะ

โดย abctoy - [4 พ.ย. 2553 , 17:02:17 น.] ( IP = 203.172.175.24 : : 192.168.1.118 )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด