หัวใจพระพุทธศาสนา...ไตรลักษณ์ (๑)

---

หลักธรรมอันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา ไตรลักษณ์ ๑. ความหมายของไตรลักษณ์ ไตรลักษณ์ แปลว่า ลักษณะ ๓ ประการ บางทีเรียกสามัญญลักษณะ แปลว่าลักษณะสามัญหรือลักษณะทั่วไปของสิ่งทั้งหลาย กล่าวคือ สิ่งทั้งปวงที่เป็นสังขตธรรม (สิ่งที่มีปัจจัยปรุงแต่ง สิ่งที่ขึ้นอยู่กับเหตุปัจจัย) ย่อมตกอยู่ภายใต้กฎ หรือเงื่อนไข ๓ ประการ คือ ๑.๑ อนิจจตา ความไม่เที่ยง ความต้องเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย ๑.๒ ทุกขตา ความเป็นทุกข์ ความที่สิ่งทั้งหลายถูกบีบคั้นอยู่เสมอ ภาวะที่ไม่สมบูรณ์ มีความพร่องอยู่ในตัว มีความขัดแย้งอยู่ในตัว ๑.๓ อนัตตตา ความไม่มีตัวตน หรือไม่ใช่ตัวตน ทั้ง ๓ ประการนี้ เป็นสภาวธรรม เป็นกฎธรรมชาติ ในธรรมนิยามสูตร พระพุทธเจ้าทรงแสดงอย่างตรงไปตรงมาว่า “กฎธรรมชาติอันนี้เป็นธรรมธาตุ คือสิ่งที่ทรงตัวอยู่โดยธรรมดา เป็นธรรมฐิติ คือสิ่งที่ยืนตัวแน่นอนอยู่โดยธรรมดา และธรรมนิยม คือกำหนดแห่งธรรมดาซึ่งเป็นเช่นนั้น ไม่ว่าพระพุทธเจ้าจะเสด็จอุบัติขึ้นหรือไม่เสด็จอุบัติขึ้นก็ตาม ธรรมนิยามที่กล่าวนั้น คือ สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ และธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา พระพุทธเจ้าเป็นเพียงผู้ตรัสรู้ เมื่อทรงรู้แล้วก็ทรงบอก แสดง บัญญัติ เปิดเผย จำแนกและทำให้ง่ายขึ้นเท่านั้น”

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [8 พ.ย. 2553 , 07:21:28 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 1 รวมความว่า สภาพที่สิ่งทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตานั้น เป็นสภาพธรรมดาที่ดำรงอยู่อย่างนั้น ใครจะบังคับบัญชาหรือบันดาลให้เป็นอย่างอื่นหาได้ไม่ ผู้มีปัญญาควรกำหนดรู้ตามเป็นจริงเท่านั้น ความไม่เที่ยงของสิ่งทั้งปวงนั้น ปรากฏให้เห็นอยู่ทั่วไปทั้งร่างกายจิตใจและวัตถุ หรือบุคคลภายนอกเท่าที่เราเห็นและเข้าไปเกี่ยวข้องมีสิ่งเดียวที่เที่ยง คือความไม่เที่ยงนั่นเอง มีความตอนหนึ่งกล่าวไว้ในคัมภีร์พุทธศาสนาว่า “ลักษณะสำคัญอย่างหนึ่งของโลกทั้งปวง รวมทั้งเทวโลกด้วย นั่นคือ ความไม่เที่ยง (สพฺพสฺส โลกสฺส เอเสว ธมฺโม ยทิทํ อนิจฺจํ)” สุภาษิตทางตะวันตกในทำนองนี้ก็มีเหมือนกัน เช่น ข้อความที่ว่า “ไม่มีอะไรคงอยู่ยั่งยืนนอกจากความเปลี่ยนแปลง ความเปลี่ยนแปลงเป็นสิ่งเดียวที่ถาวร (Nothing persists save change. Change is one thing that is permanent)”

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [8 พ.ย. 2553 , 07:22:27 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 2 ความเป็นทุกข์ในไตรลักษณ์นั้นคลุมเอาความทุกข์ทุกรูปแบบทั้งทุกขเวทนาในขันธ์ ๕ ทุกข์ในอริยสัจและทุกข์ในไตรลักษณ์นี้ กล่าวโดยย่อ พุทธศาสนาได้แสดงความทุกข์ (ทุกขตา) ไว้ ๓ อย่าง คือ ๑. ทุกขทุกขตา หมายถึง ทุกขเวทนา คือความรู้สึกที่เกิดกับกายกับใจ คือความทุกข์กายไม่สบายใจนั่นเอง ๒. วิปริณามทุกขตา ความสุขที่แปรเป็นทุกข์ กล่าวคือ ความสุขที่เจือด้วยอามิส ความสุขที่มีความทุกข์แฝงเร้นอยู่ จะแสดงตัวเมื่อถึงเวลาและโอกาสอันควร ตัวอย่างเช่น ความสุขจากกามคุณ สุขจากอบายมุข สุขจากความเพลิดเพลินในอารมณ์ต่างๆ ๓. สังขารทุกขตา ความทุกข์ของตัวสภาวะ คือตัวสังขารเองไม่ว่าจะเป็นสังขารภายในคือความคิดปรุงแต่ง (เช่นสังขารในขันธ์ ๕) และสังขารภายนอก อันหมายถึงสิ่งที่มีเหตุปัจจัยมาประชุมกันปรุงแต่งขึ้น เช่น ร่างกายของคนหรือสารประกอบทั้งหลายอื่น ล้วนแต่ถูกบีบคั้นด้วยเหตุปัจจัย ไม่มีความสมบูรณ์ในตัวเอง มีความพร่องและความขัดแย้ง พร้อมที่จะก่อให้เกิดทุกข์แก่ผู้ไม่รู้เท่าทันตามเป็นจริง เข้าไปเกี่ยวข้องกับสิ่งต่างๆ อย่างมืดบอด ไม่มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก สังขารทุกขตานี่แหละตรงกับความทุกข์ในไตรลักษณ์ คือคลุมเอาความทุกข์ทุกอย่างไว้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [8 พ.ย. 2553 , 07:23:08 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 3 ในหนังสือธรรมวิจารณ์ พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ได้จำแนกทุกข์ไว้ ๑๐ ประเภท คือ ๑. สภาวทุกข์ ทุกข์ตามสภาพของสังขาร คือ เกิด แก่ และตาย ๒. ปกิณณกทุกข์ ทุกข์จร เช่น ความเศร้าโศก เสียใจ พิไร รำพันต่างๆ ๓. นิพัทธทุกข์ ทุกข์เนืองนิตย์ เช่น หนาว ร้อน หิว กระหาย ปวดอุจจาระปัสสาวะ ๔. พยาธิทุกข์ ทุกข์อันสืบเนื่องมาจากโรค หรือความเจ็บป่วยต่างๆ ๕. สันตาปทุกข์ ทุกข์เพราะถูกกิเลสเผาให้เร่าร้อน ๖. วิปากทุกข์ ทุกข์อันเกิดจากวิบาก คือ ผลของกรรม ๗. สหคตทุกข์ ทุกข์ไปด้วยกัน เพราะเกี่ยวเนื่องเป็นพ่อแม่ ลูก ญาติ พี่น้อง เพื่อนฝูง เป็นอาทิอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่ง ความทุกข์อันแฝงมากับโลกธรรมส่วนที่น่าปรารถนา คือ ลาภ ยศ สรรเสริฐ และสุข ซึ่งจะกลายเป็นทุกข์เพราะแปรปรวนไป ๘. อาหารปริเยฏฐิทุกข์ ทุกข์ในการทำมาหากิน ๙. วิวาทมูลกทุกข์ ทุกข์อันมีวิวาทเป็นมูลเหตุ คือมีสาเหตุมาจากการทะเลาะวิวาทกัน ๑๐. ทุกขขันธ์ คือทุกข์รวบยอด ทุกข์เพราะมีขันธ์ ๕ ข้อนี้ตรงกับสังขารทุกขตา ในทุกขตา ๓ ข้างต้น

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [8 พ.ย. 2553 , 07:24:16 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 4 ความเป็นอนัตตานั้น หมายถึง ความที่สิ่งทั้งหลาย ทั้งรูปธรรมและนามธรรม ทั้งสังขตธรรมและอสังขตธรรม ไม่มีตัวตนที่จะยึดถือได้ว่า เป็นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นตัวตนของเรา สิ่งทั้งหลายเป็นประมวลแห่งเหตุปัจจัย เกิดขึ้นเพราะมีเหตุปัจจัย และเสื่อมสิ้นไปสลายไปเพราะความสิ้น ความเสื่อมและความสลายแห่งเหตุปัจจัยหวังไม่ได้ บังคับไม่ได้ว่า “จงเป็นอย่างนี้เถิด อย่าเป็นอย่างนั้นเลย” ในหนังสือธรรมวิจารณ์ แสดงลักษณะของสภาพธรรมที่เป็นอนัตตาไว้ ๔ อย่างคือ ๑. เพราะไม่อยู่ในอำนาจ หรือฝืนความปรารถนา (หวังไม่ได้ว่า ขอขันธ์ ๕ จงเป็นอย่างนี้เถิด อย่าเป็นอย่างนั้นเลย) ๒. เพราะแย้งต่ออัตตา (คือยึดถือไม่ได้ว่าเป็นเราเป็นของเรา) ๓. เพราะเป็นสภาพหาเจ้าของมิได้ (เป็นไปตามกระบวนการแห่งเหตุปัจจัย) ๔. เพราะความเป็นของสูญ (สุญญตา) ความที่สิ่งทั้งหลายเป็นไปตามเหตุปัจจัยนี่เอง เป็นประมวลแห่งคำสอนอันเป็นหลักสำคัญของพุทธศาสนาจนกล่าวได้ว่า คำสอนของพุทธศาสนาทั้งหมดย่อลงในประโยคเดียวก็ได้ว่า ยถาปจจยํ ปวตฺตนฺติ สิ่งทั้งหลายเป็นไปตามเหตุปัจจัย เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรยึดมั่นถือมั่น สพฺเพธมฺมา นาลํ อภินิเวสาย โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [8 พ.ย. 2553 , 07:24:55 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาหัวใจพระพุทธศาสนาต่อค่ะ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาในกุศลอาจิณณกรรมค่ะ

โดย พี่ดา [8 พ.ย. 2553 , 09:45:42 น.] ( IP = 124.121.177.79 : : )

สลักธรรม 6

โดย น้องกิ๊ฟ [9 พ.ย. 2553 , 10:31:51 น.] ( IP = 125.27.183.153 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณค่ะ

โดย abctoy - [12 พ.ย. 2553 , 08:16:27 น.] ( IP = 203.172.175.24 : : 192.168.1.55 )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด