หัวใจพระพุทธศาสนา...ปฏิจจสมุปบาท (๑)

---

หลักธรรมอันเป็นหัวใจพระพุทธศาสนา ปฏิจจสมุปบาท ๑ ความหมายและความสำคัญ ปฏิจจสมุปบาท (ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น) เป็นธรรมที่มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดประการหนึ่งในบรรดาหลักคำสอนสำคัญๆ ของพระพุทธเจ้า นักปราชญ์ทั่วโลกผู้สนใจศึกษาปฏิบัติตามหลักคำสอนในพระพุทธศาสนา ได้พากันยกย่องเป็นเสียงเดียวกันว่า ปฏิจจสมุปบาท เป็นศูนย์กลางแห่งคำสอนทางพระพุทธศาสนา (Central Philosophy of Buddhism) โดยให้เหตุผลว่า หลักคำสอนอันมีเหตุผลต่างๆ ในพระพุทธศาสนานั้นออกไปจากศูนย์กลางคือปฏิจจสมุปบาทนี้ทั้งสิ้น พระพุทธโฆสาจารย์ ปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ทางพระพุทธศาสนา ผู้รจนาคัมภีร์อันมีชื่อเสียงไปทั่วโลกคือ วิสุทธิมรรค เมื่อจะรจนาปฏิจจสมุปบาท ท่านได้ถ่อมตน (ตามวิสัยปราชญ์) ไว้ว่า “ข้าพเจ้าชั่งน้ำหนักตรองดูแล้ว เห็นว่า การพรรณนาความแห่งปฏิจจสมุปบาท ทำได้ยากยิ่งนัก เว้นแต่ท่านผู้แตกฉานในอาคม (ปริยัติ) และอธิคม (ปฏิเวธ การบรรลุธรรม) ข้าพเจ้าอาจพรรณนาได้ไม่ถึงที่สุดของปฏิจจสมุปบาทนั้น ประดุจบุคคลหยั่ง (ขา) ลงไปในทะเลหลวง (จะให้ถึงก้นทะเลได้อย่างไร) แต่พระศาสนานี้ประดับด้วยนัยแห่งเทศนา (คำสอน) หลากหลาย คำอธิบายของท่านบุรพาจารย์ก็มีอยู่มิได้ขาดสาย ข้าพเจ้าขออิงอาศัยหลักทั้งสองประการนั้นพรรณนาขยายปฏิจจสมุปบาท เมื่อปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่เช่นพระพุทธโฆสาจารย์ ยังกล่าวเช่นนี้ ข้าพเจ้าผู้มีปัญญาน้อยและจำกัดจะกล่าวอย่างไร แต่ที่กล้าเขียนเรื่องปฏิจจสมุปบาทก็เพราะรักในการศึกษา และชอบใจในหลักธรรมเรื่องนี้เป็นอย่างยิ่ง เห็นว่าเป็นหลักธรรมที่ทันสมัยและจะทันสมัยอยู่ตลอดไป ช่วยคลายความยึดติดในสิ่งต่างๆ ช่วยให้เห็นสิ่งต่างๆ ตามความเป็นจริง แต่เป็นสิ่งที่เห็นได้ยาก เข้าใจได้ยาก และจะแสดงให้ผู้อื่นเห็นและเข้าใจก็ยากเช่นกัน สมดังที่โบราณาจารญ์กล่าวไว้ว่า “เรื่อง ๔ เรื่องคือ สัจจะ สัตว์ ปฏิสนธิ และปัจจยาการ (ปฏิจจสมุปบาท) นี้แหละเห็นได้ยากและแสดงก็ยาก”

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 พ.ย. 2553 , 07:14:39 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 เรื่องความจริง หรือเท็จ เป็นเรื่องยากเรื่องหนึ่ง เพราะมักมีเบื้องหน้าเบื้องหลังสลับซับซ้อนมากมาย ความจริงแม้ที่เป็นธรรมดาสามัญยังรู้และเข้าใจได้ยากเสียแล้ว ถ้าเป็นความจริงระดับสูง เช่น อริยสัจ และความจริงที่เรียกในภาษาปรัชญาว่า อันติมสัจจะ (Ultimate Reality) แล้วจะรู้และเข้าใจได้ยากเพียงใด ดังนั้นแม้สมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อตรัสรู้ความจริงแล้วก็ยังท้อพระทัยในการที่จะประกาศความจริงนั้น เรื่องสัตว์ บุคคล หรือสิ่งมีชีวิตทั้งปวง กล่าวโดยเฉพาะอุปาทินนกสังขาร คือสังขารที่มีวิญญาณครองนั้น มีความสลับซับซ้อนเปลี่ยนแปลงมาก ยากที่จะเข้าใจยากที่จะอธิบายว่าทำไมคนนั้นจึงเป็นอย่างนั้น คนนี้จึงเป็นอย่างนี้ กรรมซึ่งบงการอยู่เบื้องหลังชีวิตของคนและสัตว์แต่ละชีวิตนั้นมีความเจือจาง เข้มข้น อ่อนและรุนแรงไม่เท่ากัน ชีวิตความเป็นอยู่และความเป็นไปของสัตว์บุคคล จึงยากที่จะเข้าใจยากที่จะอธิบาย เราต้องวินิจฉัยเป็นเรื่องๆ เป็นรายบุคคลไป เรื่องปฏิสนธิ คือ กำเนิดของสัตว์ทั้งหลายว่า บุคคลผู้ทำกรรมอย่างใดจะไปเกิดที่ใดก็เป็นเรื่องยาก นอกจากท่านผู้มีญาณวิเศษ เช่น พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นต้น เรื่องสุดท้ายคือ เรื่องปฏิจจสมุปบาท เข้าใจยาก รู้ยาก แสดงยากเพราะลึกซึ้ง มีอรรถอันลึกซึ้ง แม้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเองก็ทรงยอมรับว่าเป็นธรรมลึกซึ้ง ดังที่ตรัสกับพระอานนท์ มีเรื่องย่อดังนี้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 พ.ย. 2553 , 07:15:34 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 2 เมื่อพระผู้มีพระภาคประทับ ณ นิคมชื่อกัมมาสธรรม ในแคว้นกุรุ (กรุงเดลีปัจจุบัน) พระอานนท์เข้าไปเฝ้าและทูลว่า “อัศจรรย์จริงพระเจ้าข้า ประหลาดจริงพระเจ้าข้า ปฏิจจสมุปบาทนี้ เป็นธรรมลึกซึ้ง และปรากฏเป็นธรรมลึกซึ้ง แต่ก็ปรากฏแก่ข้าพระองค์เหมือนเป็นธรรมง่ายๆ” พระศาสดาตรัสว่า “อย่ากล่าวอย่างนั้นอานนท์ ปฏิจจสมุปบาทนี้ เป็นธรรมลึกซึ้ง และปรากฏเป็นธรรมลึกซึ้ง เพราะไม่รู้ ไม่เข้าใจ ไม่แทงตลอดซึ่งปฏิจจสมุปบาทนี้แหละ หมู่สัตว์จึงวุ่นวาย เหมือนเส้นด้ายที่ขอดกันยุ่ง ขมวดเหมือนกลุ่มด้ายที่ขอดเป็นปม เป็นเหมือนหญ้ามุงกระต่ายและหญ้าปล้อง ผ่านพ้นอบาย ทุคติ วินิบาตและสังสารวัฏไปไม่ได้” เพราะความที่พระธรรมซึ่งพระองค์ได้ตรัสรู้แล้ว เป็นธรรมที่เห็นได้ยาก รู้ได้ยาก ละเอียดประณีตลึกซึ้งนี่เอง ครั้งแรกที่ทรงปรารภ จะประกาศธรรมจึงทรงท้อพระทัย ทรงปรารภถึงปฏิจจสมุปบาทหรือหลักอิทัปปัจจยตา (เมื่อมีสิ่งนี้เป็นปัจจัยสิ่งนี้จึงเกิดขึ้น) นี้ประการหนึ่งและทรงปรารภ พระนิพพาน อีกประการหนึ่ง ทรงเกรงจะเหนื่อยเปล่า ถ้าคนอื่นไม่อาจรู้ตามได้

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 พ.ย. 2553 , 07:16:03 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 3 อีกประการหนึ่ง ปฏิจจสมุปบาท มีความหมายเท่ากับธรรมที่พระพุทธองค์ตรัสรู้แล้วทั้งหมด ขอสาธกพระพุทธพจน์ดังนี้ “ผู้ใดเห็นปฏิจจสมุปบาท ผู้นั้นย่อมเห็นธรรม ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นย่อมเห็นปฏิจจสมุปบาท โดยนัยดังกล่าวมา ปฏิจจสมุปบาท จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งยวด เป็นกฎที่ครอบคลุมเอาความเป็นไปของชีวิต และจักรวาลทั้งมวลไว้ (Cosmic Law) สมณะหรือพราหมณ์ หรือนักพรตในศาสนาใดๆ ก็ตาม (ปฏิจจสมุปบาท เป็นธรรมสากล) เมื่อรู้แจ้งในธรรมคือปฏิจจสมุปบาทนี้ จึงจะยอมรับได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะ เป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และได้ชื่อว่าได้บรรลุประโยชน์ของความเป็นสมณะและความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเอง เมื่อได้ตรัสรู้ใหม่ๆ ธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงทบทวนพิจารณามากที่สุด คือ ปฏิจจสมุปบาท ทรงพิจารณาอยู่ถึง ๗ วัน กล่าวคือ ในสัปดาห์แรกหลังจากตรัสรู้แล้ว ยังคงประทับอยู่ที่บริเวณโพธิมณฑลนั่นเอง และทรงพิจารณาปฏิจจสมุปบาทโดยตลอดทั้งสายเกิด (สมุทัยวาร) และสายดับ(นิโรธวาร) ทรงเปล่งอุทานด้วยความเบิกบานพระทัยเป็นอย่างยิ่ง เพราะทรงทราบตระหนักแน่ว่าทรงรู้ปฏิจจสมุปบาทอย่างทั่วถึงแล้ว ความสงสัยของพระองค์หมดสิ้นไป ทรงกำจัดมารและเสนามารเสียได้ เพราะทรงรู้กฎแห่งเหตผล หรือกฎแห่งความเป็นเหตุเป็นผลของกันและกันกล่าวคือปฏิจจสมุปบาทนี้ ปฏิจจสมุปบาทจึงมีความสำคัญดังพรรณนามา

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 พ.ย. 2553 , 07:16:34 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 4 ตามตัวอักษร ปฏิจจสมุปบาท แปลว่า ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นพร้อม (ปฏิจฺจ = อาศัย, สํ = พร้อม, อุปฺปาท = เกิดขึ้น) คือ เป็นกลุ่มธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น เมื่ออย่างใดอย่างหนึ่งดับหรือถูกทำลายลง ส่วนที่เหลือก็ดับตามกันลงไป เหมือนไม้ ๓ อันวางยันกันไว้เมื่อดึงเอาอันหนึ่งออกที่เหลือก็พลันล้มลง อนึ่ง ท่านเปรียบปฏิจจสมุปบาท เหมือนโซ่ที่มี ๑๒ ห่วงผูกมัดหรือคล้องสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้ หาเบื้องต้นท่ามกลางและที่สุดไม่ได้ แต่เมื่อข้อใดข้อหนึ่งหรือห่วงหนึ่งถูกทำลายลง หรือถูกปลดออก คุณภาพในการผูกมัดก็เป็นอันถูกทำลายลง โซ่นั้นแม้ยังมีอยู่ก็เป็นเพียงสักแต่ว่าโซ่ ฉันใด ชีวิตก็ฉันนั้น ถูกปฏิจจสมุปบาทสายสมุทัย (สมุทัยวาร) ผูกมัดรัดรึง จึงยุ่งเหยิงประดุจด้ายที่ขอดกันเป็นปม กองทุกข์จึงเกิดขึ้นมาจากมวลสัตว์ผู้ไม่รู้แจ้งแทงตลอดในปฏิจจสมุปบาท แต่พอทำลายห่วงแห่งปัจจยาการเป็นต้นว่า อวิชชา หรือตัณหาอุปาทานแล้ว โซ่ คือ ภวจักรและสังขารจักรก็ถูกทำลายลง หมดอานุภาพในการคล้องสัตว์ไว้ในโลกนี้หรือโลกไหนๆ กองทุกข์ทั้งสิ้นก็เป็นอันทำลายลง โปรดติดตามตอนต่อไป

โดย พี่เณร...นำมาฝาก [15 พ.ย. 2553 , 07:18:57 น.] ( IP = 180.210.216.74 : : )

สลักธรรม 5 มาศึกษาหัวใจพระพุทธศาสนาต่อค่ะ กราบขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา [16 พ.ย. 2553 , 10:04:18 น.] ( IP = 124.121.177.71 : : )

สลักธรรม 6

โดย น้องกิ๊ฟ [17 พ.ย. 2553 , 11:42:06 น.] ( IP = 125.27.175.225 : : )

สลักธรรม 7 กราบขอบพระคุณ พี่เณร มากค่ะ

โดย วยุรี [18 พ.ย. 2553 , 13:49:17 น.] ( IP = 61.90.77.188 : : )

สลักธรรม 8 comforters Ballon Bleu because of the blue bubble decoration daybed bedding toss pillow Bedding authorised Rolex Service Centre It it the only bedding.

โดย subma - [6 พ.ค. 2554 , 07:24:19 น.] ( IP = 123.153.79.25 : : )

สลักธรรม 9 fake audemars piguet watches replica Cartier Santos 100s design is appealing and fake watches wear When I move on to watches replica out of reach of the common woman.

โดย natalie - [6 พ.ค. 2554 , 09:01:36 น.] ( IP = 123.153.79.25 : : )

สลักธรรม 10 gmt master ii watches replica watches alligator and has a button clasp The Mens replica watch they are better imitated than others because replica watches hair along with the latest trends.

โดย gloria - [6 พ.ค. 2554 , 09:08:58 น.] ( IP = 123.153.79.25 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด