ทานกับจาคะ

---

ทานกับจาคะ ความหมายตามรูปศัพท์ คำว่า ทาน มาจากคำภาษาบาลี มีรากศัพท์มาจาก ทา ธาตุ มีความหมายว่า ให้ ลง ยุ ปัจจัย ในนามกิตก์ โดยมีรูปวิเคราะห์ 3 ลักษณะ ดังนี้ ทียเตติ ทานํ ชื่อว่าทาน เพราะว่า ให้ เป็นกริยานาม หมายถึงการให้ ทียติ อเนนาติ ทานํ ชื่อว่าทาน เพราะว่า เป็นวัตถุที่ให้ หมายถึง สิ่งของที่ให้, สิ่งที่ให้ ทียติ อวขณฺฑิยเตติ ทานํ ชื่อว่า ทาน เพราะอรรถว่า อันบุคคลย่อมให้ คือ ย่อมบั่นรอน ความหมายของทานในพระไตรปิฎก ทาน หมายถึง การให้วัตถุที่ควรให้ ทาน หมายถึง การให้ความรู้ ทาน หมายถึง การให้อภัยแก่คนหรือสัตว์อื่นตามความหมายนี้ คือ การงดเว้นจากเวรภัย ได้แก่ การรักษาศีล มีเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นต้น การรักษาศีล เป็นการให้ทานอย่างหนึ่ง ถือเป็นการให้ที่ยิ่งใหญ่ เพราะเป็นการให้ความปลอดภัยในชีวิตแก่สัตว์ทั้งหลาย - ความหมายของทานในอรรถกถา ทาน หมายถึง ทานวัตถุ เพราะบุคคลให้ทานด้วยวัตถุนี้ ฉะนั้น วัตถุนี้ จึงชื่อว่าทาน อธิบายว่า เขามอบทรัพย์ที่มีอยู่ของตนแก่ผู้อื่น ทาน หมายถึง จาคเจตนา เจตนาเป็นเหตุบริจาค อันมีสิ่งของที่ควรให้ ๑๐ อย่าง มีข้าว เป็นต้น อันมีสัมมาทิฏฐิเป็นตัวนำ แก่บุคคลอื่น ทาน หมายถึง ความไม่โลภ ซึ่งประกอบด้วยเจตนาอันเป็นเหตุบริจาคทาน ทาน โดยเนื้อความมีเพียง ๒ อย่าง คือ จาคเจตนา และไทยธรรม กล่าวโดยสรุปแล้ว ทาน หมายถึง การให้ การให้ธรรมะเป็นทาน การแบ่งปันสิ่งที่เป็นวัตถุและสิ่งที่ไม่ใช่วัตถุแก่สรรพสัตว์ เพื่ออนุเคราะห์ สงเคราะห์ ตอบแทนและบูชาคุณ ทานสูตร ขุททกนิกาย อิติวุตตกะว่า “ภิกษุทั้งหลาย ทาน ๒ อย่างนี้ คือ อามิสทาน ๑ ธรรมทาน ๑ ภิกษุทั้งหลาย บรรดาทาน ๒ อย่างนี้ ธรรมทานเป็นเลิศ” ในอรรถกถาจริยาปิฎก พระอรรถกถาจารย์ จำแนกทานไว้ ๓ ประเภท คือ ๑. การให้วัตถุที่ควรให้ (วัตถุทาน) ๒. การให้พระธรรมคำสั่งสอน (ธรรมทาน) ๓. การให้อภัยแก่คนหรือสัตว์ (อภัยทาน) อามิสทาน แบ่งได้ ๒ อย่าง คือ แบ่งตามผู้ให้ (ทายก) และแบ่งตามเจตนาของผู้ให้

โดย ธีรวัส [10 พ.ค. 2554 , 07:38:02 น.] ( IP = 58.11.4.60 : : )

สลักธรรม 1 ความแตกต่างระหว่างทานกับจาคะ ในพระพุทธศาสนา คำว่า ทาน, จาคะ, หรือ ปริจจาคะ มีความหมายตามรูปศัพท์คล้ายคลึงกันมาก สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช พระองค์จึงได้อธิบายความแตกต่างระหว่างทานกับจาคะไว้ว่า ปริจจาคะ เรานำมาใช้ในภาษาไทยว่า บริจาค และมักจะใช้พูดคู่กันไปกับทาน เช่น พูดว่า ให้ทานบริจาค คำทั้งสองนี้ ได้มีที่มาในหมวดธรรมในพุทธศาสนาหลายหมวด มาในหมวดแต่ละคำ คือ ทานอย่างเดียว หรือ จาคะ หรือ ปริจจาคะ อย่างเดียวก็มี มาคู่กัน ในทศพิธราชธรรมนี้ (๑) ทาน (๒) ศีล (๓) ปริจจาคะ ดังนี้ก็มี ที่มาเดี่ยว เช่น ทานในบุญกิริยาวัตถุ ๓ (๑) ทานมัย (๒) สีลมัย (๓) ภาวนามัย ปริจจาคะหรือจาคะที่มาเดี่ยว เช่น ในสัมปรายิกัตถประโยชน์ ๔ ข้อ คือ ๑. สัทธาสัมปทา ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ๒. สีลสัมปทา ถึงพร้อมด้วยศีล ๓. จาคสัมปทา ถึงพร้อมด้วยจาคะ ๓. ปัญญาสัมปทา ถึงพร้อมด้วยปัญญา เมื่อคำว่า ทานและปริจจาคะหรือจาคะ ทั้ง ๒ นี้ต่างมาเดี่ยวไม่คู่กัน ในหมวดธรรมนั้น ๆ ก็มีความหมายรวมกัน ทานคือการให้ ก็รวมถึงจาคะหรือปริจจาคะ หรือเมื่อจาคะหรือปริจจาคะมาเดี่ยว ก็หมายถึงทานด้วย คือหมายถึงสละ และหมายถึงการให้ด้วย ความหมายที่ต่างกัน คือ ทานนั้น มุ่งถึงการให้ เพื่อให้สำเร็จประโยชน์แก่ผู้รับ เพื่อความสุขของผู้รับ เป็นการเฉลี่ยเผื่อแผ่ความสุขของตนแก่ผู้อื่นด้วย ส่วนปริจจาคะหรือจาคะ ที่แปลทัพศัพท์ว่า บริจาค นั้น หมายถึง การสละ มุ่งสละสิ่งที่มีประโยชน์น้อยหรือเป็นประโยชน์น้อย เพื่อประโยชน์มาก ดังที่ปรากฏในธัมปทัฏฐกถา อัตตโนบุพพกรรมวัตถุว่า “ผู้มีปัญญาเมื่อเห็นสุขอันไพบูลย์ พึงสละสุขพอประมาณเสีย” และที่ปรากฏในคัมภีร์ปกรณวิเสสวิสุทธิมรรคว่า “พึงสละทรัพย์ เพราะเหตุรักษาอวัยวะอันประเสริฐ เมื่อรักษาชีวิตก็พึงสละอวัยวะ เมื่อระลึกถึงธรรม ก็พึงสละอวัยวะ ทรัพย์ และแม้ชีวิตทั้งสิ้น” ดังนั้น คำว่า ทาน กับ จาคะ มีความหมายลุ่มลึกต่างกัน การให้ทานมีจุดมุ่งหมาย ๕ ประการ คือ ๑. เพื่อบูชาคุณ ๒. เพื่ออนุเคราะห์ ๓. เพื่อสงเคราะห์ ๔. เพื่อสาธารณประโยชน์ ๕. เพื่อสร้างบารมี

โดย ธีรวัส [10 พ.ค. 2554 , 07:42:44 น.] ( IP = 58.11.4.60 : : )

สลักธรรม 2 ธรรมที่เป็นปฏิปักษ์กับทาน ธรรมที่เป็นปฏิปักษ์ในการให้ทานมี ๓ อย่าง คือ ๑. มัจฉริยะ ความตระหนี่ ๒. อิสสา ความริษยา ๓. มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด มัจฉริยะมี ๕ อย่าง คือ ๑. อาวาสมัจฉริยะ ตระหนี่ที่อยู่ หวงที่อาศัย เช่น ภิกษุหวงเสนาสนะ กีดกันผู้อื่นหรือผู้มิใช่พวกของตน ไม่ให้เข้ามาอยู่ เป็นต้น ๒. กุลมัจฉริยะ ตระหนี่ตระกูล หวงสกุล เช่น ภิกษุหวงสกุลอุปัฏฐาก คอยกีดกันภิกษุอื่นไม่ให้เกี่ยวข้องได้รับการบำรุงด้วย เป็นต้น ๓. ลาภมัจฉริยะ ตระหนี่ลาภ หวงผลประโยชน์ เช่น ภิกษุหาทางกีดกันไม่ให้ลาภเกิดขึ้นแก่ภิกษุอื่น ๔. วัณณมัจฉริยะ ตระหนี่วรรณะ หวงสรีรวัณณะ คือ ผิวพรรณของร่างกาย ไม่พอใจให้ผู้อื่นสวยงาม หรือหวงคุณวัณณะ คือคำสรรเสริญคุณ ไม่อยากให้ใครมีคุณความดีมาแข่งตน หรือไม่พอใจได้ยินคำสรรเสริญคุณงามความดีของผู้อื่น ธัมมมัจฉริยะ ตระหนี่ธรรม หวงวิชาความรู้ และคุณพิเศษที่ได้บรรลุ ไม่ยอมสอนไม่ยอมบอกแก่ผู้อื่น กลัวเขาจะรู้เทียมเท่าหรือเกินตน คนที่ตระหนี่ ตนเองมีความเห็นแก่ตัวแล้ว ยังมีนิสัยที่ไม่ดี คือชอบห้ามบุคคลอื่นผู้ให้ทาน ดังปรากฎในปุคคลสูตร สังยุตตนิกาย สคาถวรรคว่า “บุคคลผู้ตระหนี่ มีความคิดที่ชั่ว เป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่มีความความเอื้อเฟอย่อมห้ามคนที่กำลังจะให้โภชนาหารแก่คนทั้งหลายที่ขออยู่” อิสสา ความริษยา คำว่า อิสสา หมายถึง ความริษยา อิสสานั้น มีหน้าที่ริษยาสมบัติของผู้อื่น มีความเบือนหน้าหนีจากสมบัติของผู้อื่นนั่นแหละ เป็นผลปรากฎ มีสมบัติของผู้อื่น เป็นเหตุใกล้ให้เกิด (สมบัติของผู้อื่น ได้แก่ ที่อยู่ ลาภ ตระกูล วรรณะ และธรรม) ภาวะที่ไม่อยากให้คนอื่นได้ดี ชื่อว่า ความริษยา (อิสฺสายิตตฺตํ) ความริษยา เป็นโทษหรือคู่ปรับของทานอีกประการหนึ่ง ที่ทำให้บุคคลไม่อยากให้ทาน เพราะถูกความริษยาครอบงำภายในจิตใจ คนมีความริษยา ย่อมได้รับความเดือดร้อนใจ คือ ๑. เป็นโรคผิวหนัง ๒. มีผิวพรรณไม่น่าดู ๓. อยู่อย่างหลบซ่อน ๔. มีเวทนาอย่างแรงกล้า ๕. ประสบแต่ความทุกข์ใจ ๓ มิจฉาทิฏฐิ ความเห็นผิด คำว่า มิจฉาทิฏฐิ ได้แก่ ความเห็นผิด เช่น เห็นว่า กรรมดี-ชั่ว ผลของบุญและบาปไม่มี เป็นต้น หรือ ที่ชื่อว่า มิจฉาทิฏฐิ เพราะ (๑) ความเห็นไม่ตรงกับความเป็นจริง (๒) ความเห็นไม่ตรงกับความจริง เพราะยึดถือมาผิด (๓) เพราะเป็นความเห็นที่บัณฑิตรังเกียจ เพราะไม่ประกอบด้วยประโยชน์

โดย ธีรวัส [10 พ.ค. 2554 , 07:45:31 น.] ( IP = 58.11.4.60 : : )

สลักธรรม 3 อนุโมทนาสาธุครับ

โดย พี่เณร [10 พ.ค. 2554 , 08:01:35 น.] ( IP = 58.11.16.15 : : )

สลักธรรม 4 ขอบพระคุณและอนุโมทนาค่ะ

โดย พี่ดา [10 พ.ค. 2554 , 15:11:55 น.] ( IP = 124.121.176.169 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด