คำว่าเหตุ และ ปัจจัย หมายถึงอะไรแน่?

---

รู้สึกว่าบางครั้งคำว่าเหตุ และปัจจัย มีความหมายเหมือนกัน และบางครั้งก็สับสนกับความหมายทั้ง สองอย่างนี้ จะหามุมมองวิธีการไหนให้เข้าใจ ครับ ?

โดย ลุง เชย [4 ส.ค. 2545 , 05:58:55 น.] ( IP = 203.170.142.87 : : )

สลักธรรม 1 ครับผม การที่เราจะหามุมมองวิธีการไหนนั้นจึงจะเข้าใจ เราก็ดูก่อนว่า คำว่า “เหตุและปัจจัย” กำลังใช้ในการใด เพราะเหตุและปัจจัยนั้นมีใช้กันทั้งทางโลกและทางธรรม ซึ่งจะมีความหมายต่างกัน เหตุและปัจจัยในทางโลกโดยมากมักใช้รวมกันเป็นคำคำเดียว ซึ่งจะหมายถึง..เหตุที่จะทำให้สิ่งโน้นสิ่งนี้เกิดขึ้นตามความต้องการ นอกจากนี้ยังมีการใช้คำว่า “ปัจจัย” ในแง่ของการหมายถึงเงินด้วย ฮิ ฮิ ปัจจัย ๔ ก็มี นะ ฯลฯ แต่ในทางพระอภิธรรมนั้น แยกกันอย่างสิ้นเชิง เหตุ หมายถึง ธรรมชาติที่ทำให้ผลธรรมเกิดขึ้น และให้ผลธรรมมั่นคงอยู่ในอารมณ์ และยังให้ผลธรรมนั้นเจริญขึ้น ปัจจัย หมายถึง ธรรมชาติที่อุดหนุน จุนเจือ ช่วยเหลือ อุปการะเหตุ ให้สามารถทำกิจของตนให้สำเร็จ ขอยกตัวอย่างเพื่อความเข้าใจง่ายๆ นะครับ ในการปลูกมะม่วง ต้องมีเม็ดมะม่วงใช่ไหมครับ ? เม็ดมะม่วงก็เปรียบเสมือนเหตุที่จะทำให้มีต้นมะม่วงเกิดขึ้นได้ แต่ในการปลูกนั้น เราต้องมีดินดี น้ำชุ่ม พร้อมปุ๋ยและแสงสว่างที่พอเหมาะพอดี เม็ดมะม่วงจึงจะงอกและเจริญเติบโตได้ สิ่งดังกล่าวนี้ ดินดี น้ำชุ่ม พร้อมปุ๋ยและแสงสว่างที่พอเหมาะพอดี๊ พอดี . ก็คือ ..”ปัจจัย” นั่นเอง เห็นความแตกต่างของคำว่าเหตุและปัจจัยหรือยังครับ จะเห็นว่าความหมายใกล้เคียงกันมาก แต่ก็ไม่ใช่สิ่งเดียวกันนะครับ ขอแถมอีกนิดครับ ถ้านำเม็ดมะม่วงพันธุ์เขียวเสวยมาปลูก ต้นที่งอกขึ้นมาก็ต้องเป็นเขียวเสวย จะเป็นพันธุ์อื่นไปไม่ได้ ซึ่งก็หมายความว่า สร้างเหตุอย่างไร ย่อมต้องได้ผลอย่างนั้นแน่นอนครับกระผม นี่แหละครับ ประโยชน์ของการเรียนพระอภิธรรม ทำให้เราสามารถแยกแยะสิ่งต่างๆได้อย่างมีเหตุผล

โดย ant &da [4 ส.ค. 2545 , 07:55:36 น.] ( IP = 203.151.225.121 : : )

สลักธรรม 2 เหตุคือสิ่งที่ทำให้ผลเกิด ปัจจัยคือตัวสนับสนุนเหตุให้เจริญขึ้นได้ คำว่าปัจจัยมีอยู่มากมาย ความหมายก็กว้างกว่าคำว่าเหตุ ปัจจัยหมายถึงผู้ให้ หรือผู้อุปการะ การอุปการะให้นั้น มีการอุปการะในหลายลักษณะ เช่นอุปการะโดยการเป็นเหตุให้ อุปการะโดยการเป็นอารมณ์ให้ โดยความเป็นอธิบดี หรือโดยธรรมที่เกิดก่อนอุปการะธรรมที่เกิดทีหลังก็มี หรือธรรมที่เกิดทีหลังอุปการะธรรมที่เกิดก่อนตนก็มีเป็นต้น ในทางพระอภิธรรมกล่าวถึงปัจจัยหรือการอุปการะโดยย่อมี 24 ปัจจัย เมื่อมีผู้อุปการะก็ต้องมีผู้รับอุปการะ เราเรียกว่า ปัจจยุบัน ใน 24 ปัจจัยนั้น เหตุเป็นปัจจัยหนึ่งในปัจจัย 24 เรียกว่า เหตุปัจจัย สรุปว่าปัจจัยมี 24 ปัจจัย ที่เป็นเหตุปัจจัยมี 1

โดย มาลี [5 ส.ค. 2545 , 00:16:03 น.] ( IP = 203.107.139.212 : : )

สลักธรรม 3 เห็นด้วยกับอาจารย์แต่ละท่านค่ะ และคำว่า เหตุปัจจัย จึง เป็นเพียง เศษ 1 ส่วน 24 ของปัจจัยทั้งหมด นอกจากนี้ สภาพของคำว่าปัจจัย ยังมีความพิเศษมากกว่านี้ คือ ทำหน้าที่1. นำให้ผลเกิดเพียงอย่างเดียวก็ได้ เปรียบดังแม่ที่คลอดลูกแล้วทิ้งลูก 2. นำให้ผลนั้นเกิด และยังอุปถัมภ์ผลนั้นให้เกิดขึ้นต่อไปก็ได้ เปรียบดังแม่ ที่คลอดลูก และยังเลี้ยงลูกให้เติบโตต่อไปจนหมดอายุ 3. ไม่ได้เป็นผู้ทำให้ผลเกิด และคอยอุปถัมภ์ผลนั้นให้อยู่ต่อไป เปรียบดังแม่บุญธรรม ที่ไม่ได้คลอดลูก แต่รับเด็กมาเป็นลูกบุญธรรม หมายเหตุ ที่ยกตัวอย่างเปรียบเทียบก็เพื่อความเข้าใจเท่านั้น แต่ในสภาพของการเป็นปัจจัยที่แท้จริง จะต้องศึกษาในคัมภีร์มหาปัฏฐาน ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่สุขุม และลุ่มลึกมาก หากท่านได้มาศึกษาพระอภิธรรมท่านจะเข้าใจในเรื่องเหตุปัจจัยมากขึ้นค่ะ

โดย อัญชลี [5 ส.ค. 2545 , 00:52:34 น.] ( IP = 203.113.38.11 : : )

สลักธรรม 4 อนุโมทนาทั้งผู้ถามและผู้ตอบมากค่ะ ทุกท่านได้ให้คำตอบที่เข้าใจง่ายและชัดเจนมากพร้อมทั้งหลากหลายรูปแบบต่างๆด้วยค่ะ

โดย เล็ก [5 ส.ค. 2545 , 08:51:20 น.] ( IP = 203.155.71.37 : : )

สลักธรรม 5 อนุโมทนาขอรับ ได้รับความรู้ความะเข้าใจเพิ่มขึ้นมากมายเลยขอรับ รอเวลาสะสมความรู้ความเข้าใจอยู่ขอรับ หวังไว้ว่าในเวลาอันไม่ไกลคงจะได้ศึกษาคัมภีร์มหาปัฏฐานอย่างที่ปราถนาไว้ขอรับ

โดย ซาโยจัง [5 ส.ค. 2545 , 13:41:19 น.] ( IP = 202.28.179.1 : : unknown )

สลักธรรม 6 เหตุ มีมากมายหลายอย่าง ในปริจเฉทที่ ๓ มีเหตุสังคหะ คือการแสดงการรวบรวมจิตเจตสิกโดยประเภทแห่งเหตุ เมื่อจิตตุปบาท ที่เป็นสเหตุกจิต ย่อมมีเหตุ ( อโลภเหตุ เป็นต้นในเหตุ ๖ ) ธรรมชาติใดที่ให้ผลธรรมเกิดขึ้น เป็นต้นชื่อว่าเหตุ เช่น อุปปัตติเหตุ ที่ทำให้ ทวิปัญจวิญญาณ เกิดขึ้น ต้องอาศัย อุปปัตติเหตุ มี จักขุวิญญาณเป็นต้น ในลักษณะนี้ เป็นเหตุด้วย( อุปปัตติเหตุ ) เป็นปัจจัยด้วย เพราะว่ามิได้กล่าวถึง เหตุปัจจัย ดังนั้นเหตุปัจจัย หมายเอาเฉพาะ เหตุ ๖ เท่านั้น ที่เป็นเหตุด้วย เป็นปัจจัยด้วย ส่วนปัจจัย จัดเป็นปัจจัยได้อย่างเดียว จัดเป็นเหตุไม่ได้ เพราะมิได้กล่าวถึงเหตุ ๖ ครับผม

โดย สง่า [5 ส.ค. 2545 , 23:22:44 น.] ( IP = 203.170.129.94 : : )

สลักธรรม 7 ขอขอบคุณทุกคำตอบที่มอบให้ลุง อาจารย์แต่ละท่าน ล้วนมีเมตตา อนุโมทนาสาธุ กับทุกท่านด้วยครับ

โดย ลุงเชย [6 ส.ค. 2545 , 06:49:01 น.] ( IP = 203.170.141.230 : : )

สลักธรรม 8 อนุโมทนากับทุกๆท่านเจ้าค่ะ

โดย พี่ดา [6 ส.ค. 2545 , 20:19:58 น.] ( IP = 158.108.12.110 : : )

สลักธรรม 9 ลืมขอบคุณ อจ. ทั้งหลายชื่อมากมายจัง..ไม่ใช้ชื่อจริงละครับจะได้นำไปบูชาถูกก่อนนอนครับผม

โดย ลุงเชย [6 ส.ค. 2545 , 21:29:07 น.] ( IP = 203.146.130.166 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด