พระอภิธรรมสังเขป (๑)

---

พระอภิธรรมสังเขป และธรรมบางประการที่น่าสนใจ โดย พระนิติเกษตรสุนทร ประโยชน์ของการศึกษาพระอภิธรรม ประโยชน์ที่จะได้รับการศึกษาพระอภิธรรมมีอยู่มากหลายประการ ไม่สามารถจะอธิบายให้ละเอียดหมดสิ้นในที่นี้ได้ จึงขอนำมากล่าวแต่โดยสังเขป เพื่อเป็นทางพิจารณาประกอบคุณงามความดีแก่ชีวิต พระอภิธรรมกล่าวถึงสภาวะอันแท้จริง พระอภิธรรมเป็นคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ว่าด้วยสภาวะความจริงแท้อันไม่มีการเปลี่ยนแปลง ซึ่งเรียกว่าปรมัตถสัจจะ ต่างกับที่ทรงสอนไว้ในพระสูตรและพระวินัยอันเป็นความจริงตาม สมมุติสัจจะ สมมุติสัจจะแม้จะเป็นความจริงก็ตาม แต่ก็เป็นความจริงโดยสมมุติโวหาร ที่ชาวโลกบัญญัติให้เรียกขานกันเพื่อความเข้าใจ เมื่อว่าโดยสภาวธรรมแล้วก็ไม่เป็นความจริงแท้ เช่น มนุษย์หรือสัตว์ย่อมเป็นความจริงเพียงตามสมมุติ หรือบัญญัติที่ให้เรียกให้เข้าใจกัน แต่ตามความแท้จริงโดยสภาวะนั้นไม่มีมนุษย์หรือสัตว์เลย พระอภิธรรมแยกสภาวะออกให้เห็นว่า ไม่ใช่ตัวตน สัตว์ บุคคลอะไรทั้งนั้น คงมีแต่สภาวธรรมคือ จิต เจตสิก รูป อันเป็นสังขตธรรมโดยการปรุงแต่งเกิดขึ้นเป็นอยู่ และเป็น อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา ทั้งสิ้น การศึกษาพระอภิธรรมทำให้เข้าใจในความจริงที่เป็นปรมัตถสัจจะได้ถูกต้อง มีการกล่าวว่า พระอภิธรรมไม่ใช่พระพุทธวจนะนั้น เป็นการกล่าวโดยไร้เหตุผลของผู้ที่มิได้เคยศึกษาพระอภิธรรม ถ้าผู้กล่าวได้เคยศึกษาและเข้าใจในปรมัตถสัจจะแล้ว จะไม่กล่าวดังนั้น การศึกษาพระอภิธรรมทำให้เข้าใจในคำสอนของพระพุทธองค์ยิ่งขึ้น สำหรับท่านที่ใคร่ในพระธรรมคำสั่งสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอยู่แล้ว ถ้าได้ศึกษาพระอภิธรรมประกอบ จะทำให้เข้าใจในพระธรรมคำสั่งสอนนั้นละเอียดดียิ่งขึ้น ซาบซึ้งถึงแก่นความจริงคือสภาวธรรม เป็นเหตุให้เกิดปัญญาความรู้ถูกต้องตรงตามหลักพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธองค์ พระอภิธรรมมีข้อความจริงลึกซึ้งยิ่งนักเช่นบทใน ธัมมสังคณีว่า “กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพยากตา ธมฺมา” ซึ่งใช้สวดที่หน้าศพเรียกว่าสวดพระอภิธรรมนั้น ผู้ที่มีความสนใจอยู่ในธรรมะบ้างแล้วโดยมากก็เข้าใจเพียงว่า ธรรมที่เป็นกุศลธรรมที่เป็นอกุศล และธรรมที่เป็นกลางๆ แต่อะไรที่เรียกว่าธรรมเป็นกุศล อกุศล และกลางๆ นั้น ก็นึกไปไม่ใคร่ถึง ยิ่งผู้ที่ไม่สนใจในพระธรรมด้วยแล้ว ก็เลยเข้าใจไปว่าการสวดพระอภิธรรมบทนี้ คือสวดปลงสังเวชคนตายรู้สึกทำให้ไม่อยากฟัง เพราะทำให้วังเวงเหี่ยวใจก่อความหวาดกลัวขึ้นเป็นต้น แต่ความหมายลึกซึ้งอันเป็นหลักธรรมหรือองค์ธรรมของธัมมสังคณีบทนี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงสภาวธรรม คือจิต เจตสิก รูป และนิพพาน ซึ่งเป็นปรมัตถธรรมที่มีอยู่ เกิดขึ้นเป็นกุศล อกุศลและเป็นกลางๆ หาใช่การปลงสังเวชาทำให้โศกเศร้าแต่ประการใดไม่ ขอได้พิจารณาผังแสดงเฉพาะจิตในธัมมสังคณี ดังต่อไปนี้

โดย ศาลาธรรม [5 ส.ค. 2558 , 11:06:40 น.] ( IP = 1.20.245.44 : : )

Error : ไม่สามารถ ดูคนตอบกระทู้ d_k ได้กรุณาโทรมาแจ้งที่ 01-6922340 ครับ