พระอภิธรรมสังเขป (๒)

---

พระอภิธรรมสังเขป และธรรมบางประการที่น่าสนใจ โดย พระนิติเกษตรสุนทร ตอนที่ (๑) อ่านที่นี่ จิตปรมัตถ์ ลักษณะของจิต จิตมีความหมายเข้าใจสับสนกันอยู่ ปุถุชนส่วนมากเข้าใจว่าเป็นธรรมชาติอย่างหนึ่งสิงสถิตอยู่ในร่างกายของคนและสัตว์ คืออยู่ที่หัวใจ หรือบางท่านก็ว่าอยู่ที่มันสมอง ไม่เกิดไม่ดับคงสภาพอยู่ดังนั้นเป็นนิตย์นิรันดร เมื่อเกิดขึ้นครั้งแรกนั้นบริสุทธิ์ผุดผ่องประภัสสร ไม่มีมลทินมัวหมอง ต่อๆ มาจึงมีกิเลสตัณหาเข้าครอบงำเป็นเหตุให้เศร้าหมองหมกมุ่นอยู่ในโลภโกรธหลง ทำให้วนเวียนอยู่ในวัฏฏะสงสาร เมื่อสิ้นชีวิตตายลง จิตคือวิญญาณนั้นเป็นสัมภเวสี(ผู้ที่ยังต้องเกิดอีก) เที่ยวล่องลอยไปเพื่อหาโอกาสที่จะเกิดหรือปฏิสนธิใหม่ เหมือนดังบุคคลที่สละทิ้งบ้านเก่าท่องเที่ยวไปหาบ้านใหม่อยู่ฉะนั้น นี้เป็นความเข้าใจของปุถุชนเป็นส่วนมาก ซึ่งเป็นความเข้าใจห่างไกลจากความแท้จริงของสภาวธรรมที่เรียกว่าจิต สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสอนว่า จิตเป็นนามธรรมชนิดหนึ่ง ไม่มีรูปร่าง ไม่ใช่รูปธรรม คือไม่สามารถที่จะมองเห็นได้ด้วยตา หรือสัมผัสถูกต้องได้ด้วยกาย จึงเป็นเรื่องที่ปุถุชนเข้าใจได้ยากอยู่เอง เพราะไม่มีลักษณะที่จะหยิบยกจับถูกต้องมองเห็นได้ แต่ถึงกระนั้นก็ดี ก็ยังมีลักษณะที่จะ รู้จักจิตได้ในทางอาการที่แสดงออก เช่นเมื่อตาสัมผัสกับรูป จิตก็รู้ คือเห็นรูปนั้น ทั้งยังรู้ต่อไปว่ารูปนั้นสวยงามดีไม่ดี ทั้งรู้คือเห็นและรู้ว่าสวยงามดีไม่ดีเหล่านี้และเป็นอาการของจิต จิตมีคุณลักษณะ รู้ซึ่งอารมณ์ที่มากระทบ “อารมฺมณวิชานนลกฺขณํ” รู้ในเมื่อขณะกระทบอารมณ์ คือ รูปารมณ์ (รูป) กระทบจักขุปสาท รู้ “เห็น” สัททารมณ์ (เสียง) กระทบโสตปสาท รู้ “ได้ยิน” คันธารมณ์ (กลิ่น) กระทบฆานประสาท รู้ “กลิ่น” รสารมณ์ (รส) กระทบชิวหาประสาท รู้ “รส” โผฏฐัพพารมณ์ (สัมผัสถูกต้อง) กระทบกายประสาท รู้ “เย็น ร้อน อ่อน แข็ง หย่อน ตึง” ธรรมารมณ์ (เรื่องราว) กระทบใจ รู้ “คิดนึก” ธรรมชาติที่รู้หรือธาตุรู้นี้แหละเรียกว่าจิต จิตมีปรมัตถสภาวะเช่นเดียวกับสภาวธรรมอีก ๓ อย่าง (เจตสิก รูป นิพพาน) คือ เป็นธรรมชาติที่แท้จริง ไม่ใช่สิ่งที่สมมุติบัญญัติขึ้น การรู้ธรรมชาติของจิตที่ถูกต้องแน่นอนได้ก็ด้วยพระสัพพัญญุตญาณของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่านั้น ฉะนั้นการที่เข้าใจเรื่องของจิตได้ถูกต้อง จึงจำต้องอาศัยการศึกษาจากคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าซึ่งเรียกว่าพระอภิธรรมปิฎก แต่พระอภิธรรมปิฎกนี้เป็นธรรมที่ลึกซึ้งสุขุม ต้องมีความเพียรจึงจะทำความเข้าใจได้พอประมาณตามอุปนิสัย อย่างไรก็ดี นับว่าเป็นโชคลาภอย่างประเสริฐที่ท่านพระอนุรุทธาจารย์ปรารถนาจะอนุเคราะห์ให้ปวงชนทั้งหลายได้ศึกษาวิชานี้ง่ายขึ้น ท่านจึงได้เก็บความสำคัญในพระอภิธรรมปิฎกมาย่อ แล้วรวบรวมและเรียบเรียงให้ง่ายขึ้น เรียกว่า อภิธรรมมัตถสังคหะ ซึ่งนักศึกษาพระอภิธรรมได้ใช้เป็นคู่มืออยู่ในปัจจุบันนี้

โดย ศาลาธรรม [7 ส.ค. 2558 , 10:26:27 น.] ( IP = 1.20.245.106 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 11 ข. มหาวิบากจิต ๘ คือจิตที่เป็นวิบากเกิดขึ้นจากการกระทำมหากุศล ให้ผลสำเร็จเป็นปฏิสนธิจิต ภวังคจิต จุติจิต ตทาลัมพณะ มหาวิบากเป็นผู้แต่งสมบัติในภพ ไม่ว่าการทำกุศลใด เช่นการทำบุญตักบาตรอันเรียกว่ามหากุศลนั้น เมื่อกระทำลงไปแล้ว วิบากอันเป็นผลซึ่งเรียกว่า มหาวิบาก ก็ย่อมจะถูกเก็บประทับไว้ในจิต และสนองผลให้ในกาลต่อไป ตัวอย่างที่เห็นได้ง่าย เช่นผู้ที่เลี้ยงอาหารสัตว์ ในไม่ช้าผู้เลี้ยงจะเกิดความเมตตากรุณาแก่สัตว์นั้น นี่ก็เพราะผลของการบุญที่ให้อาหารแก่สัตว์ได้เก็บประทับไว้ในจิต ครั้งแล้วครั้งเล่า เป็นปัจจัยให้เกิดกุศลวิบาก มีจิตเมตตากรุณาขึ้นในปัจจุบันชาติ จึงไม่จำเป็นต้องกล่าวว่า มหากุศลที่ทำแล้วย่อมให้วิบากเป็นผลเป็นปัจจัยให้ไปเกิดในสุคติภูมิ มีมนุษย์และเทวดา มีความสุขสำราญตามโลกียวิสัยนั้นเลย ที่ว่าวิบากให้ผลสำเร็จเป็นปฏิสนธิจิต ภวังคจิต จุติจิตนั้นหมายความว่า เมื่อได้กระทำกุศลใดลงไปแล้ววิบากหรือผลของกุศลกรรมนั้น ย่อมเป็นปัจจัยเป็นชนกกรรมนำให้ไปเกิด (ปฏิสนธิ) ในสุคติภูมิ เมื่อปฏิสนธิแล้ว วิบากของกุศลกรรมก็เข้ารักษา (ภวังค์) แต่งสมบัติความสุขสมบูรณ์ในภพชาตินั้นให้ดำเนินสืบต่อไปจนถึงจุติคือตาย มหาวิบากจิต ๘ เป็นวิบากของมหากุศลจิต ๘ มีลักษณะประกอบคือ องค์ธรรมส่วนใหญ่เหมือนกันกับมหากุศลจิต ๘ ที่ได้แสดงไว้แล้ว ค. มหากิริยาจิต ๘ นี้เป็นจิตของพระอรหันต์ หาใช่จิตของปุถุชนไม่ พระอรหันต์เมื่อสำเร็จมรรคผลแล้วยังมิได้ดับขันธปรินิพพาน ก็ยังมีความเป็นอยู่กระทำกิจการอย่างบุคคลธรรมดา ต่างกันแต่ว่าจิตของท่านบริสุทธิ์ปราศจากกิเลส การใดที่ท่านกระทำลงไป ก็สักแต่เพียงได้ชื่อว่ากระทำเท่านั้น มิได้ประกอบด้วยความปรารถนาพอใจ หวังในผลอย่างใดแก่ท่านไม่ ท่านกระทำลงโดยปราศจากกิเลสและอุปาทาน จึงไม่มีวิบากคือผลเกิดสนอง เรียกการกระทำนั้นเป็นแต่เพียงกิริยาพระอรหันต์พ้นแล้ว หรือประหาณอกุศลมูลจิตได้เด็ดขาดแล้ว การกระทำบาปอกุศลของท่านย่อมไม่มี คงเป็นไปแต่ในทางดีทางชอบ จึงเรียกว่า มหากิริยา มหากิริยาจิต ๘ มีลักษณะประกอบ คือองค์ธรรมส่วนใหญ่ เหมือนกันกับมหากุศลจิต ๘ ที่ได้แสดงไว้แล้ว.

โดย ศาลาธรรม [7 ส.ค. 2558 , 10:40:11 น.] ( IP = 1.20.245.106 : : )

สลักธรรม 12 สมบัติ ๖ ๑. คติสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยคติ คือ การได้เกิดเป็นมนุษย์ ๒. กาลสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยกาล คือ การเกิดในยุคที่มีคำสอนของพระพุทธเจ้า ๓. ปเทสสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยประเทศ คือ การเกิดในประเทศที่นับถือพุทธศาสนา ๔. กุลสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยสกุล คือ การเกิดในตระกูลที่นับถือพุทธศาสนา ๕. อุปธิสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยร่างกาย คือ การเกิดมีร่างกายสมประกอบไม่ใบ้บ้า ๖. ทิฏฐิสัมปัตติ = ถึงพร้อมด้วยความเห็น คือ เป็นสัมมาทิฏฐิบุคคล ขอนุโมทนากับคุณนวลพรรณ รามวณิช ผู้บันทึกข้อมูล

โดย ศาลาธรรม [7 ส.ค. 2558 , 10:40:33 น.] ( IP = 1.20.245.106 : : )

สลักธรรม 13 ขอบพระคุณมากครับ ที่มีแต่สิ่งดีๆมาฝากให้อ่านเสมอครับ

โดย พี่เณร [8 ส.ค. 2558 , 08:30:35 น.] ( IP = 171.97.28.242 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด