พระอภิธรรมสังเขป (๓)

---

พระอภิธรรมสังเขป และธรรมบางประการที่น่าสนใจ โดย พระนิติเกษตรสุนทร ตอนที่ (๒) อ่านที่นี่ รูปาวจรจิต รูปาวจรจิต จิตที่ประกอบด้วยตัณหาอยากมีอยากเป็นดิ้นรนประพฤติเป็นไปในรูปภูมิ หมายถึงจิตที่หน่วงเหนี่ยว ติดอยู่ในอารมณ์ของรูปฌาน คือจิตที่ติดแนบแน่นเพ่งอยู่กับอารมณ์ของกรรมฐานมีปถวีกสิณ(ดิน) เป็นต้น ทั้งนี้เมื่อบุคคลมาเบื่อหน่ายต่ออารมณ์อันเป็นกามาวจรต่างๆ มีรูป เสียง กลิ่น รส ฯลฯ ที่มากระทบสัมผัสเกิดดับสลับซับซ้อนอยู่เหลือล้นนั้น ต้องการให้จิตสงบนิ่งอยู่แต่ในอารมณ์เดียวปราศจากนิวรณ์หรือเพื่อให้เกิดปัญญาเห็นความจริง จึงได้เอาดินเป็นต้นมาทำเป็นกสิณใช้สำหรับให้จิตยึดเกาะ กำหนดจิตให้เพ่งอยู่แต่ที่ดินนั้นบริกรรมว่า ดินๆ อยู่ตลอดเรื่อยไป จิตของผู้นั้นก็จะค่อยๆ ผูกกระชับอยู่กับดินที่เป็นกสิณนั้นไม่ฟุ้งซ่านไปที่อื่น แนบแน่นเกิดเป็นฌานจิตในมโนทวาร ยึดเห็นแต่ดินเป็นรูปกสิณอยู่อารมณ์เดียว ฌานจิตนี้แหละเรียกว่า รูปาวจรจิต รูปาวจรจิตมี ๑๕ ดวง คือ รูปาวจรกุศลจิต ๕ รูปาวจรวิปากจิต ๕ และรูปาวจรกิริยาจิต ๕

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:24:38 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 1 ๑.รูปาวจรกุศล ๕ แบ่งออกเป็น (๑) ปฐมฌานจิต ประกอบด้วยองค์ฌาน ๕ ได้แก่ ก. วิตกเจตสิก คือ การยกขึ้นสู่อารมณ์ เช่นต้องการทำฌานโดยปถวีกสิณ ครั้งแรกก็ต้องเอาจิตเข้าไปตั้งจดจ่ออยู่ที่ปถวีกสิณนั้น เรียกว่า วิตก ข.วิจารเจตสิก คือ การเคล้าคลึงประคับประคองอารมณ์กสิณนั้นไว้มิให้ตกหลุดไปจากจิต เช่นที่บริกรรมว่า ดินๆ อยู่เรื่อยไป เพื่อให้จิตนั้นเกาะอยู่ที่กสิณ เรียกว่า วิจาร ค. ปีติเจตสิก คือ ความยินดีพอใจในอารมณ์กสิณนั้น ง. สุข (เวทนาเจตสิก) คือ ความสุขใจเกิดขึ้นในอารมณ์กสิณนั้น ปีติและสุข ๒ ประการนี้ถ้าเกิดขึ้นโดยอาศัยกามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ เรียกว่า ปีติอามิสหรือสุขมีอามิส แต่ถ้าเกิดขึ้นโดยอาศัยวิเวกหรือสมาธิในกรรมฐานแล้ว ย่อมไม่ประกอบด้วยกามคุณ ๕ จ. เอกัคคตาเจตสิก คือ ความสงบตั้งอยู่ในอารมณ์เดียว คืออารมณ์กสิณนั้น ไม่ซัดส่ายไปที่อื่น เมื่อกำลังบำเพ็ญภาวนาอยู่ องค์ฌานทั้ง ๕ นี้เกิดขึ้นพร้อมกันในขณะจิตใด จิตนั้นขึ้นสู่อัปปนาวิถีได้ชื่อว่ารูปาวจรกุศลจิตและนับเป็นปฐมฌาน (๒) ทุติยฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน ๔ คือ วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตา โดยละวิตกเสีย (๓) ตติยฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน ๓ คือ ปีติ สุข และเอกัคคตา โดยละวิจารเสีย (๔) จตุตถฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน ๒ คือ สุข และ เอกัคคตา โดยละปีติเสีย (๕) ปัญจมฌานกุศลจิต มีองค์ฌาน ๒ คือ อุเบกขา และเอกัคคตา โดยละสุขเสีย และอุเบกขาเกิดขึ้นแทน เมื่อตั้งจิตไว้ได้ในปฐมฌานอันเป็นองค์ฌาน ๕ นั้นแล้ว อารมณ์อื่นนอกจากอารมณ์แห่งกสิณที่เพ่งนั้น ก็ไม่เข้ามากระทบจิต จิตตั้งอยู่แต่ในอารมณ์กสิณนั้นอารมณ์เดียว ถ้าต้องการจะทำฌานกุศลในขั้นสูงขึ้น ก็ปฏิบัติเช่นเดียวกันกับการทำปฐมฌาน แต่ต้องละองค์ฌานให้น้อยลงตามลำดับ (วิธีการเกี่ยวแก่การกระทำรูปฌานและอรูปฌาน ขอได้โปรดศึกษาจากพระคัมภีร์วิสุทธิมรรค)

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:25:42 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 2 ๒. รูปาวจรวิปากจิต ๕ คือ ปฐมฌานวิปากจิต ทุติยฌานวิปากจิต ตติยฌานวิปากจิต จตุตถฌานวิปากจิต และปัญจมฌานวิปากจิต จิต ๕ ดวงนี้เกิดขึ้นเป็นผลของรูปาวจรกุศลจิต กล่าวคือ เมื่อทำรูปาวจรกุศลจิตจนได้ปฐมฌาน ทุติยฌาน ฯลฯ แล้ว วิบากคือผลก็เกิดขึ้นสนองตามลำดับแห่งฌานนั้น ฌานจิตเป็นมหัคคตกุศลสูงกว่ามหากุศล จิตของผู้ได้ฌานสงบ ระงับอยู่ในอารมณ์ของฌานพ้นไปจากกามาวจรจิตปราศจากนิวรณ์ เมื่อตายจากปัจจุบันชาติ และจุติจิตนั้นหน่วงอยู่ในอารมณ์ของฌานก็ไปบังเกิดในชั้นรูปพรหม ถ้าฌานเสื่อมเป็นอันตรายก็ไม่ได้รับผลและเป็นอโหสิกรรม ไม่มีโอกาสไปปฏิสนธิในรูปพรหม ๓. รูปาวจรกิริยาจิต ๕ เป็นจิตของพระอรหันต์ ในขณะที่ท่านเข้าอยู่ในฌานสมาบัติของรูปาวจร คืออยู่ในปฐมฌาน ทุติยฌาน ฯลฯ เป็นมหัคคตกิริยาจิต และไม่มีวิบากที่จะให้ผลในต่อไป ท่านพ้นแล้วจากอาสวกิเลสไม่มีการเกิดอีก รูปาวจรวิปากจิต ๕ และรูปาวจรกิริยาจิต ๕ มีองค์ธรรมส่วนใหญ่ประกอบเหมือนกับรูปาวจรกุศลจิต ๕ ที่แสดงไว้แล้ว

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:27:05 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 3 อรูปาวจรจิต อรูปาวจรจิต จิตที่ประกอบด้วยตัณหาอยากมีอยากเป็น ดิ้นรนประพฤติเป็นไปในอรูปภูมิ หมายถึงจิตที่ท่องเที่ยว ติดอยู่ในอารมณ์ของอรูปฌาน คือ ฌานที่ไม่เพ่งรูป หรือฌานที่ไม่ยึดเอารูปเป็นอารมณ์ ท่านที่บรรลุปัญจมฌานในการยึดรูปดังกล่าวแล้วในรูปาวจรจิตเกิดความเบื่อหน่ายเห็นว่า การยึดรูปยังมิใช่ทางที่จะหลุดพ้นจากทุกข์ได้ รูปยังเป็นอารมณ์แห่งทุกข์อยู่ การปราศจากรูปย่อมเป็นทางพ้นทุกข์ จึงได้กำหนดอารมณ์ใหม่โดยยึดเอาอารมณ์ที่ไม่มีรูป คือ อากาสวิญญาณ ความไม่มีอะไร และสัญญาเป็นอารมณ์ในการเพ่งจนจิตนั้นเกิดเป็นฌานแน่วแน่ติดอยู่ในอารมณ์นั้นๆ เรียกว่า อรูปาวจรจิต (อรูปฌาน) เป็นจิตที่สูงกว่ารูปาวจรจิต (รูปฌาน) เพราะจะต้องได้ปัญจมรูปาวจรจิต (ปัญจมฌาน) เสียก่อน จึงจะทำฌานในอรูปาวจรจิตได้ เป็นจิตที่เพ่ง ดยผู้บำเพ็ญเพียรมิได้มีความปรารถนาในรูป อารมณ์ที่ใช้ในการเพ่งของอรูปาวจรจิต ได้แก่ อากาสบัญญัติ วิญญาณ นัตถิภาวะ (ความไม่มีอะไร) และสัญญา อรูปาวจรจิตมี ๑๒ ดวง คือ อรูปาวจรกุศลจิต ๔ อรูปาวจรวิปากจิต ๔ และอรูปาวจรกิริยาจิต ๔

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:27:42 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 4 อรูปาวจรกุศลจิต ๔ ได้แก่ (๑)อากาสานัญจายตนะกุศลจิต คือ อรูปฌานที่ ๑ มีอธิบายว่า เมื่อเจริญภาวนาจนได้ปัญจมรูปฌานแล้ว รู้สึกเบื่อหน่ายที่เห็นว่ายังมีโทษในรูป โรคภัยไข้เจ็บอันตรายต่างๆ เกิดมีเป็นขึ้น เป็นทุกข์เดือดร้อนก็เพราะมีรูป รูปฌานยังไม่พ้นไปจากทุกข์ได้เพราะอาศัยรูปเกาะเกี่ยวอยู่ จึงปรารถนาดิ้นรนจะให้พ้นไปจากรูป เมื่อความปรารถนาแรงกล้ามากขึ้น ก็มิได้กำหนดเอารูปกสิณเป็นอารมณ์ มีความใส่ใจในอากาศอันปราศจากรูปเป็นอารมณ์เจริญภาวนาอยู่ เวลาเมื่อรูปกสิณอันตรธานหายไป อากาศปรากฏแจ้งอยู่ในมโนทวาร อากาศนี้เรียกว่ากสิณุคฺฆาฏิมากาสคือความว่าง เช่นในปัญจมรูปฌาน เพ่งปถวีกสิณ เมื่อต้องการทำอากาสานัญจายตนฌาน ก็เพิกอารมณ์ปถวีกสิณเสีย เพ่งเอาอากาศที่ว่างจากกสิณนั้นเป็นภาวนาอารมณ์สืบไป โดยบริกรรมว่า อากาสโส อนนฺโตๆ อากาศไม่มีที่สุดๆ จิตก็ละเอียดยิ่งขึ้นๆ จนยังให้เกิดอากาสานัญจายตนฌาน ยึดหน่วงเอาอากาศนิมิตนั้นเป็นอารมณ์ (เพิกคือไม่นึกถึงนิมิตนั้น อนนฺตํ = ไม่มีที่สุดคือไม่มีเกิดดับ มีการเกิดขึ้นเพราะมนสิการ) (๒) วิญญาณัญจายตนกุศลจิต คือ อรูปฌานที่ ๒ เป็นจิตพิจารณาเพ่งวิญญาณความรู้สึกไม่มีที่สุด กล่าวคือ เมื่อการเจริญภายนาจนได้บรรลุถึงอากาสานัญจายตนฌาน (อรูปฌานที่ ๑) และได้เพียรเจริญอยู่จนเกิดความชำนาญแล้ว เกิดความปรารถนาอยากได้ฌานที่สูงขึ้น อาจเห็นว่า อรูปฌานที่ตนได้แล้วนั้น ยังใกล้อยู่กับรูปฌาน จะได้ละเอียดเหมือนวิญญาณหาได้ไม่ อาจมีการเสื่อมไปได้ จึงน้อมเอาอารมณ์ที่มั่นกว่า โดยละจากอากาสานัญจายตนฌาน มาใส่ใจในวิญญาณที่รู้อากาสานัญจายตนฌานนั้นบริกรรมว่า วิญฺญานํ อนนฺตํๆ วิญญาณความรู้สึกไม่มีที่สิ้นสุดๆ จนยังให้เกิดวิญญาณัญจายตนฌาน (๓) อากิญจัญญายตนกุศลจิต คือ อรูปฌานที่ ๓ เป็นจิตพิจารณาเพ่งความไม่มีอะไร กล่าวคือเมื่อเจริญภาวนาอรูปฌานที่ ๒ คือ เพ่งวิญญาณที่รู้อากาสบัญญัติจนวิญญาณณัญจายตนฌานเกิดและมีความชำนาญในฌานนั้นแล้ว ภายหลังตระหนักในความว่างเปล่า เห็นว่าทั้งหมดทั้งปวงไม่มีอะไรเลย จึงละจากเพ่งวิญญาณความรู้สึกในอรูปฌานที่ ๒ เสีย น้อมอารมณ์ที่ไม่มีอะไรเลยนั้นมาเจริญภาวนาโดยบริกรรมว่า นัตถิกิญจิๆ น้อยหนึ่งนิดหนึ่งไม่มีๆ จนเกิดอากิญจัญญายตนฌาน (๔) เนวสัญญานาสัญญายตนกุศลจิต คือ อรูปฌานที่ ๔ เป็นจิตพิจารณาเพ่งสัญญาความรู้อันละเอียด กล่าวคือ เมื่อการเจริญภาวนาอารมณ์ที่ไม่มีอะไรเลย จนอากิญจัญญายตนฌานเกิด สัญญาความรู้อันหยาบก็เปลี่ยนสภาพเป็นสัญญาละเอียดประณีตขึ้น การพิจารณาก็ปรากฏสัญญาบ้าง ไม่ปรากฏบ้าง จะว่ามีก็ไม่ใช่ จะว่าไม่ก็ไม่เชิง ทั้งนี้เป็นเพราะสัญญาความรู้นั้นละเอียดอ่อนประณีตยิ่งนัก กล่าวอีกนัยหนึ่ง สัญญาหยาบที่รู้ใช้เป็นกิจจะลักษณะได้นั้นไม่มี คงเหลือแต่สัญญาละเอียดที่จวนจะหมดและใช้ทำอะไรไม่ได้มีอยู่ เหมือนภาชนะใส่กะปิเอาน้ำล้างแล้วเนื้อกะปิไม่มี แต่กลิ่นนั้นยังอยู่ เมื่อละจากความไม่มีอะไรในอากิญ- จัญญายตนฌานแล้ว ก็มาเอาใจใส่ในสัญญาความรู้อันละเอียดอ่อนนั้น โดยบริกรรมว่า เอตํ สนฺตํ เอตํ ปณีตํๆ นี้สงบ นี้ประณีตๆ จนยังให้เกิดเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน (อารมณ์ของอรูปฌาน โปรดดูอารัมมณปัจจัยประกอบด้วย)

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:28:49 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 5 ๒. อรูปาวจรวิปากจิต ๔ เป็นผลของอรูปาวจรกุศล กล่าวคือเมื่ออรูปฌานกุศลจิตใดเกิดขึ้น วิบากคือผลก็เกิดขึ้นตาม อรูปฌานนั้นเป็นมหัคคตกุศลละเอียดประณีตสูงกว่ารูปฌาน เมื่อตายจากปัจจุบันชาติ ถ้าจุติจิตยังหน่วงในอารมณ์อรูปฌานอยู่ ก็ไปบังเกิดในอรูปพรหมตามชั้นของฌานที่ได้ ๓. อรูปาวจรกิริยาจิต ๔ เป็นจิตของพระอรหันต์ในขณะที่อยู่ในฌานสมาบัติของอรูปาวจร เป็นมหัคคตกิริยาไม่มีวิบากที่จะให้ผลในต่อไป เพราะพระอรหันต์หมดอาสวกิเลสและไม่มีการเกิดอีก อรูปพรหมที่ไม่ใช่พระอริยะ คือ สามัญพรหมปุถุชนที่ยังไม่ได้มรรคจิตเบื้องต่ำ ย่อมไม่สามารถปฏิบัติให้ได้มรรคผล เพราะการที่จะปฏิบัติให้ได้มรรคผลต้องอาศัยรูปนามเป็นอารมณ์ แต่อรูปพรหมนั้นไม่ปรารถนารูปจึงมีแต่นามประการเดียว แต่อย่างไรก็ดีอรูปธรรมนี้ก็เป็นคุณวิเศษอยู่มาก เพราะตราบใดที่ยังครองรูปขันธ์อยู่ ย่อมต้องเผชิญกับทุกข์ต่างๆ นานาประการ ถ้าพ้นจากรูปสัญญาไปได้แล้ว สัญญาอันเกิดจากรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสทั้งดีและชั่วก็ไม่เกิดขึ้น ทุกข์เพราะรูปสัญญานั้นๆ ก็ไม่มี อรูปาวจรกุศลถ้าไม่มีการเสื่อมหรืออันตรายสลายไป ย่อมได้รับผลคือ วิบากเกิดเป็นอรูปพรหมในชาติที่ถัดจากปัจจุบันชาติไป ถ้าฌานนั้นเสื่อมเป็นอันตรายก็ไม่ได้รับผลและเป็นอโหสิกรรม คือกรรมที่ไม่มีโอกาสให้ผลสนองในต่อไป การเจริญสมถภาวนาคือการทำฌาน มีอารมณ์หรือที่เรียกว่าอารมณ์กรรมฐานสำหรับเจริญสมถภาวนา ๔๐ ประการ คือ กสิณ ๑๐ อสุภ ๑๐ อนุสติ ๑๐ อัปมัญญาหรือพรหมวิหาร ๔ อาหาเรปฏิกูลสัญญา ๑ จตุธาตุววัตถาน ๑ และ อรูปกรรมฐาน ๔

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:29:25 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 6 โทษของ ราคะ โทสะ โมหะ ๑. ทำให้เป็นผู้บอด ๒. ทำให้ไม่เห็นของจริง ๓. ทำให้ไม่มีญาณรู้จักของจริง ๔. ทำให้ใจคับแคบ ๕. ดับปัญญาให้รู้จักของจริงเสีย ๖. ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน ขอนุโมทนากับคุณนวลพรรณ รามวณิช ผู้บันทึกข้อมูล

โดย ศาลาธรรม [10 ส.ค. 2558 , 13:29:42 น.] ( IP = 118.175.232.166 : : )

สลักธรรม 7 7.25lllllyuanmichael kors outlet online michael kors outlet mulberry outlet mulberry uk abercrombie and fitch abercrombie outlet abercrombie and fitch abercrombie outlet adidas outlet store adidas outlet adidas shoes adidas trainers adidas uk store adidas uk adidas wings shoes adidas wings air force 1 shoes nike air force 1 air jordan 11 jordan 11 air jordan 13 jordan 13 air jordan 4 jordan 4 air jordan shoes for sale air jordan shoes air max 90 nike air max 90 air max 90 air max 90 asics,asics israel,asics shoes,asics running shoes,asics israel,asics gel,asics running,asics gel nimbus,asics gel kayano asics babyliss flat iron babyliss pro basketball shoes,basketball sneakers,lebron james shoes,sports shoes,kobe bryant shoes,kobe sneakers,nike basketball shoes,running shoes,mens sport shoes,nike shoes 7.25

โดย lllllyuan [25 ก.ค. 2559 , 08:11:04 น.] ( IP = 23.228.77.137 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด