พระอภิธรรมสังเขป (๑๒)

---

พระอภิธรรมสังเขป และธรรมบางประการที่น่าสนใจ โดย พระนิติเกษตรสุนทร ตอนที่ (๑๑) อ่านที่นี่ วิถีจิต เมื่ออารมณ์มากระทบทวารทั้ง ๖ คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ จิตก็ออกจากภวังค์ขึ้นรับรู้อารมณ์นั้น เรียกว่า จิตขึ้นวิถี มีจิตเกิดขึ้นรับเฉพาะอารมณ์หนึ่งๆ ไม่เกิน ๑๗ ดวง แล้วก็กลับลงสู่ภวังค์ ธรรมชาติของจิตดวงหนึ่งๆ เมื่อเป็นไปครบ ๓ ขณะ คือ อุปาทะ (เกิด) ฐีติ (ตั้งอยู่) ภังคะ (ดับ) แล้วจิตก็ดับลงและจิตอีกดวงหนึ่งก็เกิดสืบกันต่อไป ขณะที่เรียกว่า อุปาทะ ฐีติ ภังคะ นั้นเป็นขณะเล็กของจิตดวงหนึ่งๆ คือจิตดวงหนึ่ง ต้องมีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป แล้วจิตดวงที่ ๒ ก็มีลักษณะเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปเช่นเดียวกัน ภวังคจิตนั้นในเวลาปกติเมื่อไม่มีอารมณ์มากระทบย่อมสงบนิ่งรักษาภพชาติอยู่ภายใน เมื่ออารมณ์ เช่นรูปกระทบกับปสาทตาภวังคจิตก็ถูกกระทบและไหวตัว ปัญจทวาราวัชชนจิต ก็ทำหน้าที่เปลี่ยนกระแสจากภวังค์ขึ้นรับอารมณ์นั้นแล้วก็ดับ จักขุวิญญาณก็ทำหน้าที่เห็นแล้วก็ดับ สัมปฏิจฉนจิตก็ทำหน้าที่รับช่วงต่อเอาอารมณ์นั้นมาแล้วก็ดับ สันติรณจิตก็ทำหน้าที่รับช่วงต่อเอาอารมณ์นั้นมาพิจารณาแล้วก็ดับ โวฏฐัพพนจิตก็ทำหน้าที่รับต่อชี้ขาดว่าควรเป็นอย่างไรต่อไปแล้วก็ดับ ชวนจิต ๗ ดวงก็ทำหน้าที่เสพย์อารมณ์ (กรรม) ไปตามการชี้ขาดของโวฏฐัพพนจิตนั้น แล้วก็กลับลงสู่กระแสภวังค์ นี้เป็นลำดับเกิดของจิตที่อารมณ์มากระทบทางปสาทตา หู จมูก ลิ้น และกาย ส่วนอารมณ์ที่มากระทบทางใจ เช่นการคิดนึกต่างๆ นั้น เมื่ออารมณ์มากระทบใจภวังค์ก็ไหวตัว มโนทวาราวัชชนจิตก็เปลี่ยนกระแสจากภวังค์ขึ้นรับอารมณ์นั้น และทำหน้าที่ชี้ขาดไปในคราวเดียวกันแล้วก็ดับ ชวนจิต ๗ ดวงก็ทำหน้าที่เสพย์อารมณ์ (กรรม) ไปตามการชี้ขาดนั้นแล้วก็ดับกลับลงสู่กระแสภวังค์อีก

โดย ศาลาธรรม [21 ก.ย. 2558 , 11:02:14 น.] ( IP = 118.175.245.2 : : )

สลักธรรม 1 การเกิดของจิตที่อารมณ์มากระทบครั้งหนึ่งอาจเขียนเป็นลำดับได้ดังนี้ ๑. อารมณ์กระทบปสาทะ คือกระทบภวังคจิต ๒.ภวังค์คจลนะ ภวังคจิตไหวตัวเมื่อถูกกระทบ ๓. ภวังคคุปัจเฉทะ กระแสภวังค์ถูกตัดเพื่อจิตขึ้นสู่วิถี ๔. ปัญจทวาราวัชชนะ จิตขึ้นสู่วิถีเพื่อรับอารมณ์ (ทางตาหรือทางหู ฯลฯ) ทำหน้าที่ประดุจเปิดประตูรับ ๕. จักขุวิญญาณ เห็น โสตวิญญาณ ได้ยิน ฯลฯ เห็นหรือได้ยิน ฯลฯ แล้วก็ดับ ๖. สัมปฏิจฉนะ รับช่วงเอาการเห็น ฯลฯ นั้นมา ๗. สันติรณะ พิจารณาใคร่ครวญการเห็น ฯลฯ นั้น ๘. โวฏฐัพพนะ (มโนทวาราวัชชนะ) ตัดสินชี้ขาดการเห็นนั้น (สมมติชี้ขาดว่ารูปที่เห็นนั้นสวย) ๙. ชวนะที่ ๑ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๐. ชวนะที่ ๒ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๑. ชวนะที่ ๓ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๒. ชวนะที่ ๔ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๓. ชวนะที่ ๕ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๔. ชวนะที่ ๖ เสพย์อารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๕. ชวนะที่ ๗ เสพอารมณ์ คือ ยินดีพอใจต่อการเห็นนั้นไปตามที่ชี้ขาด ๑๖. เมื่อชวนะเสพย์อารมณ์หมดแล้ว จิตก็กลับสู่ภวังค์รักษาภพชาติตามเดิม

โดย ศาลาธรรม [21 ก.ย. 2558 , 11:02:59 น.] ( IP = 118.175.245.2 : : )

สลักธรรม 2 อารมณ์ที่มากระทบทุกๆ ครั้ง เช่น การเห็นครั้งหนึ่งๆ นั้น จะมีจิตเกิดขึ้นและดับลงได้ไม่เกิน ๑๗ ดวง รวมทั้งอดีตภวังค์ที่อารมณ์มากระทบก่อนนั้นด้วย การเกิดดับของจิตนั้นเร็วมาก เร็วเสียยิ่งว่าการเกิดดับของกระแสไฟฟ้า ยากที่บุคคลจะพิจารณามองเห็นสันตติของการเกิดดับได้ ที่แสดงลำดับการเกิดดับของจิตข้างต้นนี้เป็นการแสดงอย่างช้าๆ ในวันหนึ่งๆ ที่ตื่นอยู่ จิตย่อมขึ้นสู่วิถีและกลับลงภวังค์จนนับครั้งไม่ถ้วน เพราะทุกคราวที่อารมณ์มากระทบทางปสาทรูป และทางใจไม่ว่าจะเป็นอารมณ์เล็กน้อยปานใด เช่นหูได้ยินเสียงนิดหนึ่ง จิตก็ขึ้นรับอารมณ์แล้ว แม้แต่นอนหลับอยู่และกล่าวว่าจิตตกอยู่ในภวังค์นั้นไม่จริงเสมอไป เพราะคราวใดที่นอนหลับและฝันไปนั้น นั่นแสดงว่าจิตมิได้อยู่ในภวังค์ แต่ได้ขึ้นรับอารมณ์แล้วจึงได้ฝันไปต่างๆ คราวใดที่จิตขึ้นสู่วิถีชวนจิตก็เกิดขึ้นกระทำการเสพย์อารมณ์นั้น อันเรียกว่า กรรม กรรมนั้นก็มีทั้งกุศลและอกุศล และย่อมมีวิบากเป็นผล ดังนั้น ทุกขณะชวนจิตที่รู้ที่เห็น ที่คิด ที่นึก ฯลฯ อยู่นั้น กรรมอันเป็นกุศล อกุศลก็เกิดอยู่เรื่อย ผลก็จะเป็นวิบากเก็บไว้ในจิตอยู่ตลอดไปเช่นกัน และวิบากนั้นก็จะสนองให้ผลมากน้อยตามกำลังเมื่อถึงคราวหรือโอกาส. ขอนุโมทนากับคุณนวลพรรณ รามวณิช ผู้บันทึกข้อมูล

โดย ศาลาธรรม [21 ก.ย. 2558 , 11:03:20 น.] ( IP = 118.175.245.2 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด