พระอภิธรรมสังเขป (๒๐)

---

พระอภิธรรมสังเขป และธรรมบางประการที่น่าสนใจ โดย พระนิติเกษตรสุนทร ตอนที่ (๑๙) อ่านที่นี่ ปัญญาทางสภาวธรรม การที่กล่าวว่า การทำกุศลนั้น ต้องประกอบด้วยปัญญา คือญาณสัมปยุตต์จึงจะได้กุศลที่ถูกต้องเต็มเม็ดเต็มหน่วย ถ้ากระทำโดยปราศจากปัญญา คือเป็นญาณวิปปยุตต์แล้ว ก็ย่อมจะได้กุศลน้อยไม่สมตามตั้งใจ ผลยิ่งหย่อนนี้ย่อมอาศัยปัญญาเป็นสำคัญ ปัญญาคือญาณนี้ หมายถึงความรู้ตามความเป็นจริงแห่งสภาวธรรม เช่น รู้ว่าอัตตภาพร่างกายนี้ไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคลตัวตน เราเขา เป็นแต่เพียงสภาวะประกอบด้วยขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ เป็นอนิจจังไม่เที่ยง เกิดแล้วก็ดับ ทุกขัง เป็นทุกข์เพราะทนอยู่ไม่ได้ อนัตตาไม่ใช่ตัวตน บังคับไม่ได้ ที่พากันถืออยู่ว่า อัตตภาพร่างกายนี้เป็น เรา เขา สัตว์ บุคคล ตัวตนนั้น เป็นความเข้าใจผิดนึกฝันไปตามอารมณ์ปรารถนาพอใจ ที่แท้จริงแล้ว สัตว์ บุคคล ตัวตน หามีไม่เป็นแต่เพียงสมมติบัญญัติตามโลกียวิสัยเท่านั้น อันทำให้หลงยึดว่าเที่ยง ว่าเป็นตัวตน ที่เข้าใจว่าเที่ยงนั้นก็เพราะสันตติแห่งการเกิดดับเร็วมากสืบเนื่องติดต่อกัน จนทำให้ความเข้าใจผิดเห็นไปว่า ไม่มีการเกิดดับ ที่แท้แล้วทุกสิ่งย่อมมีการเกิดและการดับอยู่ตลอด เช่น รูปนั้นเกิดดับอยู่ทุกๆ ๑๗ ขณะจิต ส่วนเวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณนั้น เกิดดับอยู่ทุกๆ ขณะจิต แต่การเกิดดับนี้สืบต่อกันเร็วจึงทำให้เห็นว่าไม่มีการเกิดดับ

โดย ศาลาธรรม [16 ต.ค. 2558 , 15:57:08 น.] ( IP = 101.108.92.230 : : )

สลักธรรม 1 ที่เข้าใจว่าเป็นสุขนั้นก็เพราะอิริยาบถ ปิดบังไว้โดยมีการเปลี่ยนอยู่เสมอ เช่น นั่ง นอน ยืน เดิน สลับสับเปลี่ยนกันอยู่นับครั้งไม่ถ้วน จึงมองไม่ใคร่เห็นว่าอัตตภาพร่างกายนี้เป็นทุกข์ ขอให้ลองตั้งใจนั่งอยู่สักครู่สักพักหนึ่ง จะรู้สึกเดือดร้อนเมื่อยขบกระวนกระวายที่จะยืนขึ้นหรือนอนลงเปลี่ยนไปจากการนั่ง แม้ได้นอนลงแล้วก็ดี ในไม่ช้าก็จะเปลี่ยนเป็นลุกขึ้นหรือเดิน จะอยู่ในอิริยาบถเดียวตลอดไปไม่ได้ ทั้งนี้เพราะทุกข์เวทนาเกิดขึ้นทนไม่ได้ จึงต้องยักย้ายเปลี่ยนหนีไปหาอื่นใหม่โดยความเคยชินแห่งการเปลี่ยนอิริยาบถ หนีทุกขเวทนาอยู่ดังนี้ จึงทำให้ลืมไม่เห็นความทุกข์เสีย ท่านจึงกล่าวว่าอิริยาบถปิดบังทุกข์ และโดยเหตุที่ตั้งคงทนอยู่ตลอดไปไม่ได้ เกิดขึ้นแล้วก็เปลี่ยนแปลงดับไปเช่นนี้ ท่านว่าเป็นสภาวทุกข์ ความจริงที่ว่าสุขนั้นจึงไม่มี

โดย ศาลาธรรม [16 ต.ค. 2558 , 15:57:33 น.] ( IP = 101.108.92.230 : : )

สลักธรรม 2 ส่วนที่เห็นว่าเป็นอัตตาตัวตนนั้นก็เพราะขันธ์ ๕ ประชุมรวมกันเป็นกลุ่มเป็นก้อน (ฆน) ทำให้เห็นเป็นแท่งเป็นรูปยึดถือเอาเป็นตัวตน เช่นที่เรียกว่าร่างกายนี้ ที่แท้ก็คือส่วนย่อย มีผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก ฯลฯ ประชุมรวมกันเข้าเป็นแท่งเป็นก้อน ส่วนย่อยเหล่านั้นถ้าแยกลงไปอีก ก็จะเห็นว่าเป็นเพียงมหาภูตรูป ๔ คือ ปถวี อาโป เตโช วาโย ไม่มีอะไรอื่นใดนอกจากธาตุทั้ง ๔ นี้ เมื่อจิตดับคือจุติ อัตตภาพร่างกายนี้ก็แตกแยกสลาย ไม่มีอะไรเหลืออยู่เป็นตัวตน กลับไปสู่สภาวะเดิมคือมหาภูตรูป ๔ จะบังคับบัญชาให้เป็นไปอย่างใดๆ ตามใจชอบมิได้ จึงเป็นอนัตตา การมีความคิดเห็นตรงตามสภาวะความเป็นจริงดังกล่าวนี้แหละเรียกว่าปัญญา

โดย ศาลาธรรม [16 ต.ค. 2558 , 15:57:50 น.] ( IP = 101.108.92.230 : : )

สลักธรรม 3 เมื่อกล่าวโดยทั่วๆ ไปแล้ว ปัญญามีลักษณะอาการต่างๆ เป็นอันมาก เช่น ปัญญาฉลาดในศิลปศาสตร์สรรพวิชาต่างๆ บรรดาที่มีในโลก ตลอดจนฉลาดในการทำไร่ไถนา การค้าขวนขวายให้เกิดทรัพย์สมบัติ แต่ปัญญาอันเป็นญาณสัมปยุตต์นี้ หมายถึงปัญญาประกอบด้วยกุศล จิตพิจารณาเห็นสภาวธรรม และไตรลักษณ์ คือ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา (หรือเข้าใจในเรื่องชีวิต เช่น เรื่องกรรม ผลของกรรม เรื่องการตายการเกิด) ปัญญานี้ว่าด้วยอรรถแล้วแปลว่า รู้ ในคัมภีร์วิสุทธิมรรคกล่าวว่า ธรรมชาติที่รู้นี้มี ๓ ประการต่างกัน คือ ๑.สัญญา รู้ตามที่เคยได้ประสบมา คือรู้เท่าที่จำได้ไม่รู้มากไปกว่านั้น ๒.วิญญาณ รู้ในสิ่งที่เคยประสบพบมาอย่างที่สัญญารู้และรู้ตลอดถึงไตรลักษณ์ คือ อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา แต่ไม่ถึงขั้นอริยมรรค อริยผล ๓.ปัญญา รู้อย่า'สัญญาและวิญญาณ และยังรู้พิเศษสูงไปกว่าสัญญาและวิญญาณอีก คือรู้ถึงขั้นโลกุตรมรรค ผลนิพพาน สิ้นทุกข์ สิ้นภัยในวัฏฏสงสาร

โดย ศาลาธรรม [16 ต.ค. 2558 , 15:58:07 น.] ( IP = 101.108.92.230 : : )

สลักธรรม 4 ปัญญานี้ว่าตามสภาวะแล้ว ก.มีลักษณะ ให้รู้ซึ่งสภาวะปกติแห่งรูปนาม คือไม่เที่ยงแท้ ประกอบด้วยทุกข์ ไม่เป็นแก่นสารตัวตน ข. ขจัดเสียซึ่งมืดมน คือ โมหะอันปกปิดไว้ซึ่งสภาวะปกปิดแห่งรูปนาม เช่นเห็นว่าสัตว์เที่ยง โลกเที่ยง เป็นสุขสนุกสบาย เป็นตัวตน เป็นกิจ ค. มิให้หลง เมื่อวิปัสสนาปัญญาเกิดกล้าแล้ว จิตก็ปราศจากความหลง เป็นผล ง. สมาธิเป็น เหตุใกล้ ให้เกิดวิปัสสนาปัญญา จะเห็นแท้รู้แท้แน่นั้นต้องอาศัยจิตตั้งมั่นอยูในสมาธิ จึงจะได้วิปัสสนาปัญญารู้แท้เห็นแน่ ดังนั้น การทำบุญกุสลที่ถูกต้องให้เกิดผลปํญญาเป็นญาณสัมปยุตต์ การกระทำนั้นจะต้องประกอบด้วยจิตที่รู้ตามสภาวะความเป็นจริงว่า อัตตภาพตัวตนนั้นไม่มี มีแต่เพียงรูปกับนามเป็นอนิจจัง ไม่เที่ยง เกิดแล้วก็ดับ เป็นทุกข์เพราะมีคงทนอยู่ได้ และเป็นอนัตตา ไม่ใช่ตัวตนบังคับบัญชาไม่ได้ เบญจขันธ์เป็นวิบากของกรรมที่ได้ทำไว้ในอดีต กรรมเป็นเหตุให้เป็นชนกกรรมนำเกิด ทำกรรมใดไว้จะต้องเป็นผู้รับผลของกรรมนั้น ขณะที่กำลังกระทำบุญกุศลใดมีจิตคิดเห็นถูกต้องตามสภาวะความจริงดังกล่าวนี้ บุญกุศลนั้นย่อมให้ผลานิสงส์แรงเต็มเม็ดเต็มหน่วย ขอนุโมทนากับคุณนวลพรรณ รามวณิช ผู้บันทึกข้อมูล

โดย ศาลาธรรม [16 ต.ค. 2558 , 15:58:23 น.] ( IP = 101.108.92.230 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด