อุปจฺเฉทกมรณ มีวจนัตถะแสดงว่า
อุปจฺฉินทตีติ = อุปจฺเฉทกํ กรรมอันใดย่อมเข้าไปตัดวิบากและกรรมชรูปที่เกิดมาจากชนกกรรม ฉะนั้นกรรมนั้นชื่อว่า อุปเฉทกะ ได้แก่ อกุศลกรรม๑๒ ประเภท มหากุศล ๘ ประเภท และอรหัตตมรรคกรรม ๑ประเภท
อุปจฺเฉทกมมุนา มรณํ = อุปจฺเฉทกมรณํ ความตายเพราะกรรมเข้าไปตัดวิบากและกรรมชรูป ชื่อว่า อุปัจเฉทกมรณะ
ความตายในประเภทอุปัจเฉทกมรณะนี้เป็นการตายโดยมีอำนาจของกรรมที่มีกำลังมากได้มาตัดรอน จะเป็นกุศลหรืออกุศลเข้ามาตัดรอนก็ได้ ความตายชนิดนี้ อายุก็ยังไม่มากถึงอายุขัย และอำนาจของกรรมที่ปกปักรักษาก็ยังมิได้หมดไป คือทั้งอายุและทั้งกรรมก็มิได้มาทำให้ให้ชีวิตต้องสิ้นสุดลง แต่ด้วยอำนาจของกรรมที่ได้ทำมาแล้วในภพก่อนหรือในภพนี้เข้ามาบั่นรอนให้บุคคลนั้นต้องตายลงไป ซึ่งเปรียบเหมือนประทีปโคมไฟที่ไส้ก็ยังอยู่ ทั้งน้ำมันก็ยังไม่หมดแต่ถูกลมถูกน้ำ หรือถูกของอะไรทับลงไปไฟจึงได้ดับ ความตายชนิดนี้ ชื่อว่าอุปัจเฉทกมรณะ
ความตายโดย อายุกขยมรณะ สิ้นอายุ , กรรมมักขยะมรณะ สิ้นกรรม , อุภยักขยมรณะ สิ้นอายุ สิ้นทั้งกรรม ทั้งสามอย่างนี้เป็นกาลมรณะ เป็นการตายที่ถึงคราว ถึงเวลา ถึงที่ที่จะต้องตายแล้ว
ส่วนอุปัจเฉทกมรณะ ตายโดยอุบัติเหตุนั้น ชื่อว่าอกาลมรณะ เป็นการตายที่ยังไม่ถึงคราว ไม่ถึงเวลา ยังไม่ถึงที่ แต่เหตุไฉนเล่า คนเราจึงได้ตายลงไปในเมื่อยังไม่ถึงคราวถึงเวลาที่จะต้องตาย ทั้งๆที่อายุขัยก็ยังไม่สิ้นลงไป อำนาจของชนกกรรมก็ยังไม่หมด ความตายที่เกิดขึ้นนี้ก็เนื่องมาแต่อำนาจของกุศลกรรมหรืออกุศลกรรมมที่ได้ทำมาแล้วในภพก่อนหรือในภพนี้ แต่มีกำลังมากเข้ามาตัดรอนให้ผู้นั้นต้องตายลง
ความตายดังกล่าวนี้เป็นการตายที่ยังไม่ถึงคราว ไม่ถึงเวลา และมีเหตุอันเป็นปัจจุบันเป็นเรื่องสำคัญ ความตายดังกล่าวจึงเว้นจากอดีตกรรมมาเป็นผู้อุดหนุนเสียหาได้ไม่และจะทอดทิ้งกรรมในปัจจุบันเสียก็มิได้เหมือนกัน ดังพระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้ในสังยุตตพระบาลีว่า
อิธ มหาราชา โย ปุพฺเพ ปเร ชิฆจฺฉาย มาเรติ โส พหูนิ วสฺสสตส
หสฺสานิ ชิฆจฺฉาย ปิฬิโต ฉาโต ฯลฯ ชิฆจฺฉาเยว มรติ ทหโรปิ มชฺฌิโมปิ มหลฺลโกปิ
ดูกรมหาราชา ในโลกนี้ ผู้ใดทำให้คนอื่นตายลงด้วยการอดข้าว ผู้นั้นแม้ยังอยู่ในวัยเด็กก็ตาม วัยหนุ่มสาวก็ตาม วัยแก่ก็ตาม ย่อมได้รับการเบียดเบียนด้วยการอดข้าว แล้วตายลงด้วยการหิวข้าวนั่นเอง เป็นดังนี้ตลอดแสนชาติ และผู้ที่ทำให้คนอื่นตายลงด้วยการอดน้ำ ให้งูกัด วางยาพิษ เอาไฟเผา ถ่วงน้ำ ฆ่าโดยใช้อาวุธ เหล่านี้เป็นต้น ผู้นั้นก็ย่อมตายลงด้วยการอดน้ำ ให้งูกัด วางยาพิษ เอาไฟเผา ถ่วงน้ำ ฆ่าโดยใช้อาวุธเช่นเดียวกัน และย่อมแสดงให้เห็นว่า อกาลมรณะเหล่านี้ จะเว้นเสียจากอดีตกรรมไม่ได้ด้วยเหตุนี้ท่านอาจารย์ทั้งหลายที่ทรงคุณวุฒิ จึงลงความเห็นว่า ความตายที่เป็น อกาลมรณะเหล่านี้ เป็นความตายเพราะอุปัจเฉทกรรม
เพราะเหตุแห่งกรรมที่ได้กระทำมาแล้วแต่ในอดีต มีความสามารถเข้ามาทำให้บังเกิดผลได้มากมายดังนี้ เราจึงต้องหมั่นทำกรรมในปัจจุบันเอาไว้ให้ดีที่สุด เพราะถ้ากรรมไม่ดีเข้ามาให้ผลมากอยู่แล้ว กระทำกรรมที่ไม่ดีลงในปัจจุบันลงไปอีก ก็มีโอกาสที่จะถึงแก่ชีวิตได้โดยง่าย และเป็นอุปัจเฉทกรรม
บางท่านโหราศาสตร์ทำนายทายทักว่า ในขณะนี้เคราะห์ร้ายมากเหลือเกิน ชีวิตเหมือนเกลียวเส้นด้าย เวลานี้ยังอยู่อีกเส้นเดียวเท่านั้นที่ยังไม่ขาด ถ้าโหราศาสตร์ทำนายทายทักถูกต้องก็หมายความว่า อกุศลกรรมที่ได้เคยทำมากำลังให้ผลมากอยู่ สมมุติว่าให้ผล ๙๐ ส่วนใน ๑๐๐ ส่วน ถ้าท่านผู้นี้ตกอยู่ในความประมาท ประพฤติตนในทางเสียหาย เช่นชอบเสพสุรายาเมาอยู่เสมอ ชอบเล่นการพนันหามรุ่งหามค่ำ ชอบเที่ยวกลางคืนจนเป็นเหตุให้สุขภาพกายและจิตใจเสียหาย หรือเป็นคนมีแต่ความประมาท ขึ้นรถลงเรือก็มิได้ระแวดระวัง ทั้งป่วยเจ็บก็มิได้รักษา ไม่ไปหาหมอหรือไม่กินหยูกกินยา อ้างว่าถึงที่แล้วก็ต้องตายเองหรืออ้างว่าแล้วแต่บุญแต่กรรม หรือพูดว่ามันเป็นเองก็ต้องหายเอง ดังนี้แล้ว กรรมได้แก่ความประมาทที่ทำอยู่ในปัจจุบันก็ได้โอกาสเข้ามาซ้ำเติมซึ่งไม่ต้องมากอะไรนักเพียงแค่ ๑๐ เท่านั้นก็พอ บุคคลนั้นก็จะถึงแก่ความตาย และความตายอันนี้เกิดขึ้นได้ก็เพราะอาศัยกรรมในปัจจุบันนั่นเองเป็นตัวเข้าไปตัดรอน แต่ก็มีกรรมในอดีตเข้ามาร่วมเป็นตัวอุดหนุนด้วยมากมายเหลือเกิน
ถ้ากรรมในอดีตที่เคยเบียดเบียนหรือฆ่าผู้อื่นมิได้มี กรรมในปัจจุบันก็ให้ผลเต็มเม็ดเต็มหน่วยไม่ได้ และอุปัจเฉทกรรมก็จะไม่เกิดขึ้นมา ด้วยเหตุนี้เราจึงได้เห็นบุคคลเป็นอันมากที่น่าจะต้องตายแต่กลับรอดมาได้ราวกับปาฏิหาริย์ เมื่อเราไม่ทราบว่าอดีตกรรมของเราในขณะนี้จะเป็นไปในทางดีหรือร้ายเราต้องทำดีเอาไว้เสมอไม่ประมาท ท่านทั้งหลายก็จะเห็นได้ว่าชีวิตนี้ช่างน่าพิศวงเพียงใด บางคนมีความตายอย่างเหลือเกิน ระแวดระวังชีวิตของตนเองอย่างที่สุด แต่ก็เจอะเอาความตายเข้าโดยง่าย แต่บางคนเช่นคนแก่เฒ่าหรือเจ็บป่วย
ทุกข์ทรมานอยากจะให้มันตายไปเสียเร็วๆก็ไม่เห็นตายสักที ทั้งนี้ก็เพราะความตายนั้นขึ้นอยู่กับกรรมทั้งในอดีตและปัจจุบันนั่นเอง
อุปัจเฉทกมรณะนี้ บางคนก็ว่าเป็นการตายเพราะอุบัติเหตุก็แน่ละอาจจะตายเพราะอุบัติเหตุที่ประชาชนส่วนมากพากันเข้าใจ เช่น ตกรถ หรือรถคว่ำ หรือตกต้นไม้ หรือถูกอาวุธมีคมแต่อุบัติเหตุนี้อาจจะตายอยู่บนบ้านหรืออยู่บนเตียงนอนเฉยๆก็ได้ เพราะเกิดจากความประมาทของตนหรือของผู้อื่นที่เข้ามาซ้ำเติมอีกเล็กน้อยจึงได้ถึงแก่ความตาย
เราย่อมทราบแน่แก่ใจแล้วว่า สรรพสิ่งสารพัดทั้งปวงไม่ว่าจะมีชีวิตหรือมิได้มีชีวิตก็ตามที่อยู่ในโลกนี้ทั้งสิ้น ย่อมจะต้องมีอันเป็นไปย่อมจะต้องพลัดพรากจากกันอย่างแน่นอน บางทีเราก็จากเขาและสิ่งต่างๆไปก่อน บางที่เขาหรือสิ่งต่างๆก็จากเราไปก่อน เราจะเศร้าเสียใจกันไปทำไมกับสิ่งที่ใครๆก็บังคับบัญชาไม่ได้ เราจะไปคิดกังวลให้วุ่นวายไปทำไมกับสิ่งที่เที่ยงแท้แน่นอนที่ใครๆก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ แม้การสูญเสียครั้งใหญ่คือความตาย แม้จะครุ่นคิดเสียใจเพียงใดหรือจะทำอย่างไรมันก็ไม่พ้นไปได้
ผู้ไม่มีความประมาทจึงเพียรพยายามเอาความตายของคนทั้งหลายมาเป็นเครื่องระลึก แล้วเตรียมเครื่องเดินทางไกลเอาไว้ให้พร้อมเสียเนิ่นๆเพราะหาไม่แล้ว เมื่อถึงเวลาเดินทางซึ่งอาจจะโดยฉับพลันแล้วจะเตรียมตัวไม่ทัน จะเตรียมตัวเตรียมใจอย่างไรก็ดีทั้งนั้น ถ้าเป็นเรื่องของผลบุญ แต่การเตรียมปัญญาซึ่งได้แก่มีความเห็นอันถูกต้องในเรื่องของชีวิตโดยการศึกษาเล่าเรียนละปฏิบัติในหนทางพ้นทุกข์ ก็จะเป็นการเตรียมตัวที่ประเสริฐ ซึ่งมีน้อยท่านักที่ได้เตรียมเอาไว้อย่างพรักพร้อม
.
[29 ต.ค. 2545 , 14:51:31 น.] ( IP = 202.183.228.67 : : 203.170.149.137 )
