เวลาแห่งปัญญา “ นิสสยปัจจัย”(8)

---

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ มาพบกันอีกแล้วนะคะ หวังว่า คำว่า ปัจจัย อันหมายถึง สิ่งที่อุปการะ เกื้อกูล (เหตุ)และปัจจยุปบัน หมายถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจากปัจจัย (ผล) คงจะคุ้นเคยกับท่านมากขึ้นแล้วนะคะ มารู้จักกับนิสสยปัจจัยต่อกันเถอะค่ะ คำว่า “นิสสย” แปลว่า เป็นที่อาศัย นิสสยปัจจัย หมายถึง ธรรมที่ช่วยอุปการะโดยความเป็นที่อาศัย

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:12:36 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 การอุดหนุนโดยเป็นที่อาศัยมี ลักษณะ 2 อย่าง 1. เป็นที่อาศัยโดยอาการตั้งมั่น “อธิฏฐานาการ” : ปัจจัยนั้นช่วยอุดหนุนให้แก่ปัจจยุปบันเข้าไปอาศัยเกิดขึ้น เพื่อทำหน้าที่ของตนเองได้ อุปมาเหมือน พื้นแผ่นดิน เป็นที่อาศัยแก่ต้นไม้ ช่วยให้ต้นไม้เติบโตขึ้นได้ ตัวอย่างเช่น “ ขณะที่เห็น” จักขุปสาทเป็นปัจจัยอุดหนุนให้แก่ จักขุวิญญาณ (จิต และเจตสิก) โดยอาการ ตั้งมั่น “ขณะได้ยิน” โสตปสาทเป็นปัจจัยอุดหนุนให้แก่ โสตวิญญาณ (จิต และเจตสิก) โดยอาการตั้งมั่น

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:15:25 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 2 2. เป็นที่อาศัยโดยการอิงอาศัย “ นิสสยการ” : ปัจจัยนั้นช่วยอุดหนุนให้แก่ปัจจยุปบันโดยการอิงอาศัย อุปมาเหมือน ผืนผ้า เป็นที่อาศัยแก่ ภาพวาด ตัวอย่างเช่น นามขันธ์ 4 (เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ยกขันธ์ใดขันธ์หนึ่ง เป็นที่อาศัย นามขันธ์ 3 ที่เหลือก็จะเป็นผู้อาศัย หรือ ในมหาภูตรูปทั้ง 4 ได้แก่ ดิน น้ำ ไฟ ลม หากยกดินเป็นที่อาศัย น้ำ ไฟ ลม ก็จะผู้อาศัย รวมทั้งรูปอื่นๆ (อุปาทายรูป)ก็เป็นผู้อาศัยด้วย

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:18:38 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 3 นิสสยปัจจัย แบ่งโดยพิสดาร ได้ 3 ปัจจัย ดังนี้ 1. สหชาตนิสสยปัจจัย 2.วัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย 3.วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:20:00 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 4 1. สหชาตนิสสยปัจจัย หมายถึง ปัจจัยธรรมช่วยอุปการะให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดพร้อมกับตนและเป็นที่อิงอาศัยให้ปัจจยุปบันธรรมตั้งมั่นอยู่ด้วย สหชาต = เกิดพร้อมกับตน นิสสย = เป็นที่อาศัยด้วย ปัจจัยนี้เหมือนสหชาตปัจจัยทุกประการ ตัวอย่างบางประการของสหชาตนิสสยปัจจัย เช่น ขณะนี้คุณเซิ่นเกิดความรู้สึกดีใจ ที่ได้รับทราบว่าอีกไม่นานหลวงพ่อเสือจะมาพบกับลูกๆอีก ดังนั้น ความรู้สึกดีใจ(เวทนา)ในกุศลจิตขณะนั้นจึงเป็นปัจจัยให้แก่จิตขณะเดียวกันนั้น(จิต)รวมทั้งสภาพธรรมอื่นๆเกิดร่วมด้วย (สัญญา และสังขาร)และ เวทนานั้นยังเป็นที่อาศัยให้สภาพธรรมเหล่านั้นตั้งมั่นอยู่ได้ด้วย

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:24:36 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 5 2. วัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย หมายถึง ปัจจัยธรรม คือ วัตถุที่เกิดก่อนปัจจยุปบันธรรมและยังไม่ทันดับไป ช่วยอุปการะโดยเป็นที่อาศัยให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้น และให้ตั้งมั่นอยู่ด้วย ลักษณะสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ ปัจจัยนั้น เป็น 1. วัตถุ ( เป็นที่เกิดด้วย) 2. ปุเรชาต ( เกิดก่อนด้วย) 3. นิสสย (เป็นที่อาศัยด้วย) เมื่อพูดถึง วัตถุ หรือรูป ต้องเข้าใจด้วยว่าอายุรูป 1 ขณะ เท่ากับ อายุจิต 17 ขณะ จะช่วยให้ท่านเกิดความเข้าใจยิ่งขึ้น ตัวอย่างบางประการของวัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย “ ขณะนี้คุณดากำลังเห็นดอกไม้” ต้องเข้าใจก่อนว่า “การเห็น”นั้น ย่อมต้องประกอบไปด้วยหลายๆปัจจัย และการที่ตอบว่า ที่เห็นได้ ก็เพราะตาเป็นผู้เห็น เหล่านี้ยังเป็นคำตอบที่เห็นผิด(มิจฉาทิฏฐิ) เพราะผู้ที่จะเห็นได้คือ จักขุวิญญาณ เป็นผู้เห็น หรือ อีกอย่างหนึ่งคือ นามเห็นนั่นเอง การเห็นที่แท้จริงต้องประกอบด้วย 4 อย่าง คือ 1. ต้องมีรูปารมณ์ หรือ มีวัตถุมาให้เห็น 2. มีจักขุปสาทดี ได้แก่ ปสาทตาที่เป็นที่อาศัยแก่จักขุวิญญาณ ตั้งอยู่ภายในดวงตา เป็นสุขุมรูป หรือรูปที่ละเอียดมาก แม้แต่นักวิทยาศาสตร์ที่เก่งเพียงใดก็ตาม ก็ไม่สามารถใช้กล้องส่องเห็นรูปชนิดนี้ได้เลย 3. ต้องมีแสงสว่าง เพราะจะทำให้มองเห็นคลื่นแสงที่สะท้อนจากวัตถุนั้นได้ ดังนั้นจะเห็นได้ว่าในยามค่ำคืนที่มืดสนิท เราจึงมองไม่เห็นอะไรเลย 4. ต้องมีมนสิการ คือ ต้องมีความตั้งใจดูด้วย แต่ในการอธิบายในปัจจัยนี้จะยกมาเพียง บางปัจจัยที่มีความเกี่ยวข้องเท่านั้น และ มาดูว่า “คุณดาเห็นดอกไม้ได้อย่างไร” อย่างน้อย คุณดาต้องมีจักขุปสาทดีแน่นอน ดังนั้น จักขุปสาท นี่แหละเป็นปัจจัยที่ช่วยอุปการะแก่จักขุวิญญาณเกิดขึ้นได้ โดยจักขุปสาทเป็นรูปที่เกิดก่อนด้วย และยังมีอายุที่ยังไม่ทันดับไป และยังเป็นที่อาศัยด้วยช่วยอุปการะแก่ จักขุวิญญาณให้เกิดขึ้นได้ และสำหรับผู้ที่ศึกษาด้านนี้มาบ้างแล้วขออธิบายเพิ่มเติมว่า วัตถุ หรือรูปที่เป็นที่อาศัยการเกิด ของปัญจวิญญาณ ได้นั้น จะต้องมีอายุที่พอดีด้วย ได้แก่ เป็น มัชฌิมายุกะ เท่านั้น ปสาทรูปเหล่านี้จึงจะเป็นวัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย หากรูปนั้นเป็น มันทายุกะ หรือ อมันทายุกะ รูปนั้นไม่จัดว่าเป็น วัตถุปุเรชาตนิสสยปัจจัย อาจจะยากไปบ้าง แต่รู้แล้ว ซึ้งในรสพระธรรมค่ะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:27:18 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 6 3. วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย หมายถึง ปัจจัยธรรม คือ หทยวัตถุ ที่เกิดก่อนปัจจยุปบันธรรมและยังไม่ทันดับไป เป็นอารมณ์ด้วย ช่วยอุปการะโดยเป็นที่อาศัยให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้น และให้ตั้งมั่นอยู่ด้วย ลักษณะสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ ปัจจัยนั้น เป็น 1. วัตถุ ( เป็นที่เกิดด้วย เฉพาะ หทยวัตถุรูปเท่านั้น ) 2. อารมณ์ ( เป็นอารมณ์ด้วย) 3. ปุเรชาต ( เกิดก่อนด้วย) 4. นิสสย (เป็นที่อาศัยด้วย) ปัจจัยนี้กล่าวถึงเวลาสุดท้ายของการมีชีวิต ได้แก่ขณะที่จะตายนั่นเอง และต้องทำความเข้าใจอีกสักเล็กน้อย เกี่ยวกับอายุของรูป จะเห็นว่า หทยวัตถุ อันเป็นที่อาศัยของจิต จะหยุดการสร้างรูปใหม่เมื่อเข้าสู่ความตายในวาระสุดท้าย แต่ระหว่างที่หยุดการสร้างแล้ว ยังมีอายุได้อีกเล็กน้อยจึงจะดับ เหมือนการยิงพลุดอกสุดท้าย จะเห็นเป็นประกายก่อนแล้วค่อยๆเสื่อมไปจนไม่มีแสงปรากฏอีกต่อไป ดังนั้น ขณะที่ถึงเวลาตายของคนเรา หทยวัตถุ ที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่ 17 นับถอยจากจุติจิตขึ้นไปในมรณาสันนกาล เป็นปัจจัยแก่จิตที่เหลือ อีก 16 ขณะ โดย หทยวัตถุนี้ที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่17 นับถอยจากจุติจิต ที่ยังไม่ทันดับไป เป็นอารมณ์ด้วย และช่วยอุปการะเป็นที่อาศัยแก่จิตที่เหลือให้ตั้งมั่นอยู่ได้

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:31:06 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 7 ถามว่า ทำไมจึงกล่าวว่า หทยวัตถุ ที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่ 17 นับถอยจากจุติจิตขึ้นไป มีครบลักษณะ ทั้ง 4 คือ วัตถุ อารมณ์ ปุเรชาต และนิสสย และสามารถ เป็น วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย แต่ หทยวัตถุที่เกิดก่อนๆนั้น ไม่สามารถเป็นวัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย ได้เอ่ย ติดตามตอนต่อไปค่ะ สวัสดีค่ะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [14 ธ.ค. 2545 , 00:34:26 น.] ( IP = 203.113.38.8 : : )

สลักธรรม 8 ปกติเรื่องปัจจัยนี้ อ่านที่ไรต้องขมวดคิ้วเป็นโบว์สามชั้นทุกทีเลยค่ะพี่อุ๊ วันนี้ไม่ต้องขมวดคิ้วแล้วค่ะ....แต่มาถึงคำถามสุดท้ายก็ต้องขอขมวดคิ้วนิดนึง ....เพราะที่อ่านมาตามที่พี่อุ๊อธิบายไว้นั้น ก็บอกไว้ว่า ..วัตถารัมมณปุเรชาตนิสสยปัจจัย...ปัจจัยนี้กล่าวถึงเวลาสุดท้ายของการมีชีวิต ได้แก่ขณะที่จะตายนั่นเอง ...ก็ขณะอื่นนั้นยังไม่"จะตาย"นี่คะ ...ก็เลยใช้ชื่อปัจจัยนี้ไม่ได้ ..อิอิ ขอบพระคุณค่ะพี่อุ๊ ....ขอให้เรืองแสงได้เร็วๆตามความปรารถนานะคะ

โดย น้องกิ๊ฟ [14 ธ.ค. 2545 , 01:03:24 น.] ( IP = 202.183.228.67 : : 203.170.158.65 )

สลักธรรม 9 สวัสดีครับคุณหมออุ๊ เก่งจริงๆที่อธิบายได้ขนาดนี้ ไม่ใช่กล้วยเลยครับ เพราะเรื่องนี้เหมือนทุเรียนเลย ปลอกไม่ได้เหมือนกล้วยต้องอาศัยความแข็งแกร่งเข้ามาช่วย ดังมีดและมีดในที่นี้ก็คือ บารมีที่ต้องสู้ๆๆกับความไม่รู้ (ไม่รู้ง่ายๆด้วย). ขอให้หมออุ๊เจริญในธรรมนี้จนเป็นนิสัยปัจจัย พาตนพ้นภัยในวัฏฏะได้สมเจตนาครับผม. . นับถือจริงๆครับผม

โดย วิชิต ธรรมรังษี [14 ธ.ค. 2545 , 06:55:03 น.] ( IP = 203.170.141.187 : : )

สลักธรรม 10 กราบขอบพระคุณอย่างสูงสุดค่ะ สำหรับพรจากท่านอาจารย์ค่ะ เพราะเมื่อมาถึงปัจจัยนี้แล้ว ความพิเศษเกี่ยวกับเรื่องราวของชีวิตก็ดูมากขึ้น ทำให้เข้าใจอีกหลายๆอย่าง การกล่าวถึงเรื่องนี้นับได้ว่าไม่ใช่เรื่องง่ายเลยค่ะ เพราะต้องอ่านและทบทวนจากหลายแห่ง และที่สำคัญต้องให้ถูกต้องที่สุดด้วย แต่ความตั้งใจก็จะทำให้ดีที่สุดค่ะ สำหรับคำถาม ที่น้องกิ๊ฟตอบมา เรียกได้ว่า ไม่ขาดทุนแน่ เพราะเป็นในวิถีตายจริงๆ การที่หทยเป็นวัตถุด้วย เนื่องจากวิถีนี้กัมมชรูปทุกอย่างไม่สร้างอีก วิถีจิตนี้จึงต้องอาศัยหทยวัตถุที่เกิดพร้อมกับจิตดวงที่ 17 เป็นที่อาศัย (ตรงนี้เป็นทั้งนิสสยด้วย เป็นวัตถุด้วย) และยังมีหน้าที่เป็นปุเรชาตแก่วิถีจิตที่เกิดตามมา (ตรงนี้เป็นปุเรชาต) ส่วนที่เป็นอารมณ์ด้วย ตามความเห็นโบราณาจารย์ กล่าวว่า หทยวัตถุนี้แหละ เป็นอารมณ์(อารมณ์)แก่ มโนทวาราวัชชนจิต ชวนะ และตทาลัมพนะที่เกิดต่อ ในวิถีของมรณาสันนกาล ส่วยหทยวัตถุที่เกิดก่อนๆ ในภาวะปกติ จะไม่ครบลักษณะทั้ง 4 คงเป็นได้แต่ปุเรชาตแก่วิถีจิตหลังๆ เท่านั้น แต่ทั้งนี้อาจารย์บางท่านก็มีการไม่เห็นด้วยอยู่บ้าง

โดย อัญชลี [14 ธ.ค. 2545 , 15:30:44 น.] ( IP = 203.113.39.8 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด