เวลาแห่งปัญญา “ มัคคปัจจัย” (18)

---

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ สวัสดีค่ะ พบกันคราวนี้เรามาร่วมเดินทางบนเส้นทางที่ปราศจากขวากหนามกันเถอะค่ะ โดยปกติแล้ว การก้าวไปในที่ต่างๆย่อมมีทั้งหนทางดีบ้าง ไม่ดีบ้าง ก็อยู่แต่ว่าท่านจะเลือกเดินทางไปเส้นทางไหน ถ้าเดินทางไปไม่ดี ผู้นั้นก็จะได้รับความลำบาก แต่ถ้าเดินทางไปทางดี ผู้นั้นก็จะได้รับความสุขสะดวกสบาย และบนกองทุกข์ทั้งปวงย่อมเดินทางไปสู่สุขได้ค่ะ “มรรค” จึงเป็นหนทางที่ให้คนเดินทางไปสู่ที่ต่างๆ ทั้งทางดีก็ได้ และทางไม่ดีก็ได้ มาติดตามกันเถอะค่ะ ว่า “มัคคปัจจัย” นี้มีอำนาจต่อ พฤติกรรมของเราท่านอย่างไร

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:40:43 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 “มัคคปัจจัย” หมายถึงอะไร มัคคปัจจัย หมายถึง ธรรมที่ช่วยอุปการะโดยความเป็นหนทาง คือ นำไปสู่สุคติ ทุคติ และนิพพาน จัดเป็น “ สัมปาปกเหตุ” คือ เหตุที่ทำให้ถึง เปรียบเหมือน ยวดยานพาหนะที่สามารถนำผู้โดยสารให้ไปถึงจุดหมายนั้นๆได้

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:43:33 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 2 คำว่า มัคคะ มีถึง 12 ประการ แบ่งเป็น ฝ่ายกุศลมี 8 ประการ ได้แก่ 1. สัมมาทิฏฐิ หมายถึง ความเห็นถูก ความเห็นชอบ 2. สัมมาสังกัปปะ หมายถึง ดำริถูก ดำริชอบ 3. สัมมาวาจา หมายถึง วาจาชอบ 4. สัมมากัมมันตะ หมายถึง การงานชอบ 5. สัมมาอาชีวะ หมายถึง อาชีพชอบ 6. สัมมาวายามะ หมายถึง ความเพียรชอบ 7. สัมมาสติ หมายถึง ความระลึกชอบ 8. สัมมาสมาธิ หมายถึง ความตั้งมั่นชอบ ฝ่ายอกุศลมี 4 ประการ ได้แก่ 1.มิจฉาทิฏฐิ หมายถึง ความเห็นผิด 2. มิจฉาสังกัปปะ หมายถึง ความดำริผิด 3. มิจฉาวายามะหมายถึง ความเพียรผิด 4. มิจฉาสมาธิ หมายถึง ความตั้งมั่นผิด รวม 12 ประการ และเหตุที่ไม่นำ มิจฉาวาจา มิจฉากัมมันตะ มิจฉาอาชีวะ และมิจฉาสมาธิ มากล่าว ก็เพราะว่า ทั้ง 4 ไม่มีองค์ธรรม หรือมีสภาวะธรรมมารองรับโดยเฉพาะนั่นเอง แต่สงเคราะห์เข้าในจิตฝ่ายอกุศล

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:47:09 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 3 มัคคะ ทั้ง 12 ประการนี้ เมื่อกล่าวโดยองค์ธรรม หรือ สภาวะที่รองรับแล้ว มีเพียง 9 เท่านั้น เช่น ความเพียรชอบ และความเพียรผิด องค์ธรรมของทั้ง 2 อย่าง ก็คือ “ความเพียร” นั่นเอง และองค์ธรรมทั้ง 9 นี้เรียก “องค์มรรค 9” ซึ่งได้แก่ เจตสิก 9 ดวง 1. ปัญญา (ปัญญาเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาทิฏฐิ 2. วิตก (วิตกเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาสังกัปปะ และ มิจฉาสังกัปปะ 3. สัมมาวาจา (สัมมาวาจาเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาวาจา 4. สัมมากัมมันตะ (สัมมากัมมันตะเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมากัมมันตะ 5. สัมมาอาชีวะ(สัมมาอาชีวะเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาอาชีวะ 6. วิริยะ(วิริยะเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาวายามะ และ มิจฉาวายามะ 7. สติ(สติเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาสติ 8. เอกัคคตา(เอกัคตาเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ สัมมาสมาธิ และ มิจฉาสมาธิ 9. ทิฏฐิ(ทิฏฐิเจตสิก) เป็นองค์ธรรมของ มิจฉาทิฏฐิ และ ใน องค์มรรค 9 นี้ อย่าไปสับสนกับคำว่า องค์มรรค 8เพราะองค์มรรค 8 นี้เป็นการกล่าวถึง องค์มรรคใน มัคคจิต ซึ่งจะไม่มีทิฏฐิ หรือมีความเห็นผิดประกอบนั่นเอง แต่องค์มรรค 9 นี้พูดรวมทั้งฝ่ายไม่ดีด้วยกัน

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:51:08 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 4 มัคคปัจจัย ได้แก่อะไร ได้แก่ องค์มรรค 9 ที่ในสเหตุกจิต (จิตที่ประกอบด้วยเหตุ) 71 ดวง เป็นปัจจัยช่วยอุปการะแก่ปัจจยุปบันธรรม ได้แก่ สเหตุกจิต 71 เจตสิก 52 สเหตุกจิตตชรูป* สเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป ** *สเหตุกจิตตชรูป (รูปที่เกิดพร้อมกับจิตที่มีเหตุ) ** สเหตุกปฏิสนธิกัมมชรูป (รูปที่เกิดในขณะปฏิสนธิและเกิดพร้อมจิตที่มีเหตุ) และมัคคปัจจัย จัดเป็นประเภท นาม เป็นปัจจัยแก่ นาม รูป ทั้งปัจจัย และปัจจยุปบัน (ธรรมที่เกิดจากปัจจัย) มีการเกิดร่วมกัน และเกิดในเฉพาะ ปัจจุบันกาล เท่านั้น

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:53:18 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 5 องค์มรรค 9 นี่มีอำนาจช่วยอุดหนุนธรรมที่เกิดร่วมกัน 2 ประการ 1.ให้ไปสู่อารมณ์ที่เกี่ยวเนื่องกับตน และให้ทำกิจไปตามหน้าที่ของตนๆ เรียกว่าเป็น กิจธรรมดา 2.ให้ไปสู่ทุคติ สุคติ และนิพพานได้ เรียกว่า เป็นกิจพิเศษ เพราะเป็นปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการปฏิสนธิเท่านั้น

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:55:38 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 6 จะเห็นได้ว่า มัคคปัจจัย เกิดได้ในจิตที่ประกอบด้วยเหตุเท่านั้น และสามารถเกิดได้ทั้ง กุศลจิต อกุศลจิต วิปากจิต และกิริยาจิต มาดูต่อกันว่าทำหน้าที่ต่างกันอย่างไร องค์มรรคที่ในวิปากจิต ทำหน้าที่ได้เฉพาะกิจ ธรรมดา ไม่สามารถทำกิจพิเศษได้ ตัวอย่าง วิปากจิต ที่เป็นภวังคจิต จะปรากฏได้ในขณะหลับสนิท หรือ ขณะที่จิตยังไม่ขึ้นสู่วิถี ภวังคจิตนี้ ย่อมมีอารมณ์ กรรมอารมณ์ กรรมนิมิตอารมณ์ หรือ คตินิมิตอารมณ์ อย่างใดอย่างหนึ่ง การที่ภวังคจิตยังรับอารมณ์เหล่านี้ไว้ได้ ก็เพราะอาศัยอำนาจของ มัคคปัจจัย นี่เอง ตัวอย่างวิปากจิต ที่เป็นผลจิต ผลจิตนี้ย่อมมีอารมณ์พระนิพพาน เป็นอารมณ์อยู่เสมอ ก็เพราะอาศัยอำนาจของ มัคคปัจจัย เช่นเดียวกัน องค์มรรคที่ในกิริยาจิต ทำหน้าที่ได้เฉพาะกิจธรรมดา เพราะองค์มรรคที่ในกิริยาจิตนี้ช่วยอุด หนุนกิริยาจิต และเจตสิกที่เหลือ ไปสู่อารมณ์ที่เกี่ยวเนื่องเฉพาะตนๆ องค์มรรคที่ใน กุศล และ อกุศลจิต ทำหน้าที่ได้ทั้ง กิจธรรมดา และ กิจพิเศษ กิจธรรมดา องค์มรรคที่เกิดกับกุศล หรือ อกุศล ย่อมอุดหนุนให้เกิดกุศลจิตตุปบาท หรือ อกุศลจิตตุปบาท ไปสู่อารมณ์เกี่ยวกับตน ซึ่งถือเป็นการอุดหนุน โดยตรง กิจพิเศษ องค์มรรคที่เกิดกับกุศล หรือ อกุศล ย่อมอุดหนุนให้เกิดผลดังนี้ องค์มรรคที่เกิดกับโลกียกุศล ย่อมนำธรรมที่เกิดร่วมกับตนไปสู่ สุคติ องค์มรรคที่เกิดกับโลกุตตรกุศล ย่อมนำธรรมที่เกิดร่วมกับตนไปสู่ พระนิพพาน องค์มรรคที่เกิดกับอกุศลย่อมนำธรรมที่เกิดร่วมกับตนไปสู่ ทุคติ ซึ่งถือเป็นการอุดหนุน โดยทางอ้อม แต่การอุดหนุนโดยตรง ย่อมเป็นหน้าที่ของ นานักขณิกกัมมปัจจัย ดังที่เคยกล่าวมาแล้วในกัมมปัจจัย

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 20:58:34 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 7 ก่อนจบปัจจัยนี้. เราเดินทางบนหนทางที่มีขวากหนามมาไกลแสนไกล แต่เราก็ไม่เคยรู้จักถึงหนทางอันแสนทุกข์ แล้วเรายังปรารถนาเดินทางต่อบนหนทางแบบไหนต่อละคะ องค์มรรคทั้ง 9 ที่เป็น มัคคปัจจัย นี้ คงทำให้เราเลือกเพียง องค์มรรค 8 เพื่อเป็นเครื่องมือสู่ความพ้นทุกข์โดยเร็วนะคะ พบกันคราวหน้าใน สัมปยุตตปัจจัย (19) และ...

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 21:02:33 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 8 คำถามประจำวันนี้ ถามว่า ในวิจิกิจฉาก็เป็นจิตที่ประกอบด้วยเหตุ แต่ทำไมเอกัคคตาเจตสิกในวิจิกิจฉา เป็นมัคคปัจจัยไม่ได้ คะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [23 ม.ค. 2546 , 21:05:10 น.] ( IP = 202.57.179.163 : : )

สลักธรรม 9 อนุโมทนากับพี่อุ๊มากค่ะ แต่น้องเล็กยังไม่มีความสามารถพอในการตอบคำถามค่ะ ขอให้ผู้อื่นตอบแล้วน้องเล็กจะมาทำความเข้าใจเพิ่มเติมนะค่ะ

โดย เล็ก [23 ม.ค. 2546 , 22:51:11 น.] ( IP = 203.107.203.197 : : )

สลักธรรม 10 สวัสดีค่ะ พี่ต้อยได้มาอ่านมัคคปัจจัย ขออนุโมทนาสาธุอย่างยิ่งนะคะน้องอุ๊ที่ได้กันช่วยพระศาสนา การได้รู้ถึงสภาวธรรมนี้มีประโยชน์มากจริงๆเลย เพราะได้ได้ไม่หลงยึดผิดเห็นผิด เพราะมีคนจำนวนไม่น้อยเลยรวมทั้งพระที่บวชอยู่ แม้กระทั่งพระที่สึกไปแล้วมากมาย พอพูดคำว่า มรรค ก็จะเข้าใจเพียงว่า มรรคมีองค์ ว่าเป็นหนทางสู่พระนิพพานเท่านั้น หาได้รู้ลึกซึ้งลงไปไม่ พี่ต้อยจึงปรารถนาให้ท่านผู้ใคร่ในธรรมที่แวะมาอ่านเสมอๆนั้น..ได้มีความเข้าใจแตกฉานกว่าที่มีอยู่นะคะ เพราะคำว่า มัคค แปลว่าหนทาง หรือแปลว่าไป หรือแปลว่าแสวงหาก็ได้ค่ะ เพราะธรรมดา หนทางนั้น ย่อมนำผู้เดินทางไปสู่จุดหมาย มัคคปัจจัยนี้ก็เช่นกัน..คือนำสหชาตธรรมที่เกิดพร้อมกับตนไปสู่อารมณ์ที่เกี่ยวเนื่องกับตน และให้ทำกิจของตนไปตามหน้าที่ในปวัตติกาลเท่านั้นเป็นกิจธรรมดาที่เป็นปกติของมัคคปัจจัย เช่นองค์มัคที่เกิดกับวิบาก และกิริยา ก็เกิดขึ้นทำกิจในหน้าที่ของตนๆ โดยอาศัยเจตสิกที่เป็นองค์มัคคปัจจัยนี้ คือทำหน้าที่นำเจตสิกที่เหลือไปสู่อารมณ์นั้นได้ไงคะ และมัคคปัจจัยยังกิจพิเศษอีกอย่างหนึ่งด้วยนะคะ คือมีอำนาจ ช่วยอุดหนุนสหชาตธรรมที่เกิดพร้อมกับตน ให้ไปสู่ สุคติ ทุคติ และอคติ ได้ เห็นไหมคะว่าเราต่างไม่ชอบเวลาใครว่าเราเป็นคนมีอคติ เพราะเราตัดสินอารมณ์ด้วยบัญญัติธรรมที่ยึดถือกันสืบๆมา คำว่าอคติ ก็คือนิพพานนั่นเองคะ อย่างนี้ยังจะโกธรไหมคะว่าถูกต่อว่า องค์มัคนี้จะเกิดกับ กุศล หรืออกุศล เท่านั้นนะคะ เพราะให้ผลเกี่ยวกับปฎิสนธิ. เช่นองค์มัคที่เกิดในโลกิยกุศล ก็นำไปสู่สุคติ ถ้าเกิดในโลกุตตรกุศล ก็นำไปสู่อคติ คือพระนิพพาน แต่ถ้าเกิดกับอกุศล ก็นำไปสู่ทุคติ มัคคปัจจัยนี้จึงคล้ายกับ นานักขณิกกัมมปัจจัย ต่างกันแต่ว่า นานักขณิกกัมมปัจจัยเป็นเหตุให้เกิดโดยตรงคะ ส่วนมัคคปัจจัยนั้น เป็นเหตุให้ถึงนะค่ะ เพราะว่าเป็นหนทางหรือยานพาหนะที่จะพาผู้โดยสารไปให้ถึงที่หมายไงคะ มัคคปัจจัยจึงได้ชื่อว่า...สัมปาปกเหตุ คือเหตุที่ทำให้ถึงที่หมาย จำด้วยนะคะว่าไม่ใช่เหตุให้เกิด เพราะไม่ได้ไปสร้างสถานที่นั้นให้เกิดขึ้น .มัคคปัจจัยเป็นประเภท นาม -เ นามรูป โดยเกิดพร้อมกัน จึงเป็นปัจจุบันกาล เป็นพวกสหชาตชาติ ทำได้ ๒ กิจ คือชนกกิจและอุปถัมภกิจ มัคคปัจจัยต้องเกิดกับจิตที่มีเหตุเดียวเท่านั้น ทำไมทราบไหมคะ ก็เพราะการที่จะไปสู่สุคติ ทุคติ และอคติได้นั้น ต้องเป็นจิตที่มีกำลังคือต้องประกอบ ด้วยเหตุ นี่ไงคะ มัคคปัจจัยจึงชื่อว่า.... มีเหตุเป็นที่สุด แค่นี้ก่อนนะคะพี่ต้อยยังไม่ตอบคำถามน้องอุ๊นะคะ ให้คนอื่นตอบก่อนดีกว่า และที่สำคัญพี่ต้อยไม่สบายมากๆเลยเป็นไข้หวัดใหญ่ ปวดตัวปวดเอวไปหมดไม่สามารถนั่งนานเพราะจะทำให้อาการไม่ดี เดี๋ยววันเสาร์ไปหาน้องๆพี่ๆ ป้าๆน้าอาไม่ไหวค่ะสวัสดีค่ะ.

โดย พี่ต้อยค่ะ [24 ม.ค. 2546 , 08:30:07 น.] ( IP = 203.107.136.188 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด