พุทธวิทยาน่ารู้

---

องค์คุณของผู้ปฏิบัติข้อที่ ๒ คือ สัมปชาโน อันนี้หมายถึง สัมปชัญญะ ๔ คือ สาตถกสัมปชัญญะ คือ ความรู้ว่าการจะไปในที่ใด เพื่อดูรูป ฟังเสียง ดมกลิ่น ลิ้มรส ถูกต้อง หรือนึกถึงอะไร ผู้ปฏิบัติจำเป็นต้องทำความรู้สึกตัวด้วยว่า แต่ละอย่างที่เราจะประสบนั้น มันมีประโยชน์แก่สติปัญญาหรือไม่ หรือจะเป็นเหตุให้คุณธรรมที่จะพึงได้ต้องเสื่อมเสียไป อันนี้ผู้ปฏิบัติจำเป็นต้องรู้ สัปปายสัมปชัญญะ คือ ความรู้ตัวว่าอารมณ์ที่จะนำเอามาปฏิบัตินั้น พอที่จะกำหนดทันหรือไม่ สบายแก่จริตของตนไหม หรือเมื่อปฏิบัติแล้วมันทำให้จิตใจฟุ้งซ่านไม่เป็นที่สบาย อันนี้ผู้ปฏิบัติก็จะต้องรู้เท่าทันด้วย โคจรสัมปชัญญะ คือ สถานที่ที่จะต้องไปนั้น เป็นสถานที่ที่เป็นปัจจัยแก่การปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะวิปัสสนาบ้างไหม อีกประการหนึ่ง ในคัมภีร์วิสุทธิมรรค หน้า ๑๙ ภาค ๑ พระพุทธโฆษาจารย์ได้แจกโคจรไว้ ๓ อย่าง คือ ๑.อุปนิสสยโคจร อันนี้หมายถึง การเที่ยวสมาคมกับกัลยาณมิตรแล้วก็จะได้ความเข้าใจในหลักการปฏิบัตืธรรมมาเป็นอุปนิสัย ๒.อารักขโคจร หมายความถึงว่า ผู้ปฏิบัติธรรมจำเป็นจะต้องเข้าไปในระแวกบ้าน จำเป็นจะต้องสังวร ระวังจิต และอิริยาบถทุกขณะที่จะก้าวไปข้างหน้าหรือถอยหลัง โดยไม่ทำอาการหลุกหลิกให้เสียมารยาท ๓.อุปนิพันธโคจร อันที่สามนี้หมายความว่า จะไปในสถานที่ใดๆ ก็จะต้องเอาจิตผูกติดไว้กับสติปัฏฐาน ๔ อย่างใดอย่างหนึ่ง โดยไม่ยอมให้ตกไปจากอารมณ์มีกาย เป็นต้น เพราะสติปัฏฐาน ๔ นี้ เป็นอารมณ์ของผู้ปฏิบัติ เป็นสมบัติของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็นบิดา และนอกจากนี้ในทีฆนิกายฎีกา ๑/๒๔๓ ยังได้อธิบายไว้อีกว่า ผู้ปฏิบัติจะต้องมีความรู้ตัวในเวลาโคจรบิณฑบาตในอิริยาบถที่ก้าวไปข้างหน้าเป็นต้น และรู้เท่าทันในอารมณ์ คือ พระกรรมฐาน ไม่ละทิ้งพระกรรมฐาน แม้จะปรากฏในที่อื่นๆ ส่วนในอรรถกถาสังยุต ๑/๒๑๙ ท่านได้พูดถึงการโคจรบิณฑบาตว่า เวลาภิกษุโคจรภิกขาจาร ไปก็ให้นำพระกรรมฐานไป กลับก็ให้นำพระกรรมฐานกลับ บางรูปไปนำพระกรรมฐานไป แต่กลับปล่อยจิตให้ตกจากพระกรรมฐาน บางรูปไปไม่ใส่ใจในพระกรรมฐาน แต่เที่ยวกลับก็นำพระกรรมฐานกลับ บางรูปทั้งไปทั้งกลับไม่นำพระกรรมฐานไปกลับเลย ปล่อยใจให้เป็นทาสของความรักและความชัง ความหลง บางรูปนำพระกรรมฐานทั้งไปและกลับ อสัมโมหสัมปชัญญะ ความรู้ตัวข้อที่ ๔ นี้ ในอรรถกถามหาวรรคสังยุต ๑/๒๒๔ ได้ให้คำอธิบายว่า ๑.เวลาก้าวไปข้างหน้า ถอยกลับมาข้างหลัง ก็ให้รู้เท่าทัน ๒.เวลาเหลียวซ้าย แลขวา ก็ให้รู้เท่าทัน ๓.เวลาคู้อวัยวะเข้า หรือเหยียดออก ก็ให้รู้เท่าทัน ๔.เวลาจะนุ่งหรือห่มเครื่องนุ่งห่ม ก็ให้รู้เท่าทัน ๕.เวลารับประทาน- ดื่ม- เคี้ยว- ลิ้มรส ก็ให้รู้เท่าทัน ๖.เวลาถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ ก็ให้รู้เท่าทัน ๗.เวลา เดิน- ยืน- นั่ง-หลับ- ตื่น- พูด- นิ่ง ก็ให้รู้เท่าทัน รวมความแล้วผู้ปฏิบัติ จะเคลื่อนไหวอิริยาบถใด ก็ต้องให้รู้เท่าทัน ตามสภาวะจริงที่เกิดจึงจะเรียกว่า ผู้มีอสัมโมหสัมปชัญญะ

โดย เพ็ญภัทร์ [23 ม.ค. 2546 , 22:36:07 น.] ( IP = 203.107.203.197 : : )

สลักธรรม 1 ได้ความรู้เรื่องสัมปชัญญะเพิ่มเติมหลายอย่างเลยค่ะ ขอบพระคุณมากค่ะคุณเพ็ญภัทร์.....

โดย น้องกิ๊ฟ [24 ม.ค. 2546 , 12:31:10 น.] ( IP = 203.113.67.36 : : )

สลักธรรม 2 มาเกาะติดสถานการณ์ต่อครับผม ได้ประโยชน์มากๆเลยครับคุณเล็ก สาธุอนุโมทามิ.

โดย พี่เณร [24 ม.ค. 2546 , 14:31:17 น.] ( IP = 203.155.226.178 : : )

สลักธรรม 3 ขอบคุณและอนุโมทนามากค่ะ

โดย มด [30 ม.ค. 2546 , 13:17:11 น.] ( IP = 202.28.179.1 : : unknown )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด