เวลาแห่งปัญญา “ สัมปยุตตปัจจัย” (19)

---

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ พบกันอีกครั้งแล้วนะคะ หวังว่าพบกันคราวที่แล้ว ท่านคงเลือกหนทางเดินกันได้แล้วนะคะ และมาศึกษาความเห็นถูกกันต่อเถอะค่ะ เพราะเวลาของชีวิตเหลือน้อยเหลือเกิน ก่อนที่จะนำท่านสู่สัมปยุตตปัจจัย มาทบทวนปรมัตถธรรมทั้ง 4 กันสักเล็กน้อย

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:41:45 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 ปรมัตถธรรม 4 ประการ อันได้แก่ จิต เจตสิก รูป และ นิพพาน แบ่งเป็น ด้านนามธรรม 3 ประการ ได้แก่ จิต เจตสิก และนิพพาน และ ด้านรูปธรรม 1 ประการ ได้แก่ รูป

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:46:00 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 2 ทั้ง 4 ประการต่างก็มีลักษณะเฉพาะที่เป็นพิเศษของตนเอง เรียกว่า วิเสสลักษณะ ซึ่งมีลักษณะประกอบ 4 ประการ เรียกว่า ลักขณาทิจตุกะ ได้แก่ 1 มีเครื่องหมาย หรือสภาพโดยเฉพาะที่ประจำลักษณะนั้น เรียกว่า ลักษณะ มีดังนี้ จิต – จึงมีการรู้อารมณ์ เป็นลักษณะ เจตสิก –มีการอาศัยจิตเกิดขึ้น เป็นลักษณะ รูป-มีการสลายแปรปรวน เป็นลักษณะ นิพพาน –มีความสงบจากปวงทุกข์ เป็นลักษณะ 2. มีหน้าที่ กิจการงาน เรียกว่า กิจมีดังนี้ จิต –มีการเกิดก่อนและเป็นประธานในธรรมทั้งปวง เป็นกิจ เจตสิก –มีการเกิดร่วมกับจิต เป็นกิจ รูป – มีการแยกออกจากกัน (กับจิต) ได้ เป็นกิจ นิพพาน-มีความไม่แตกดับ เป็นกิจ 3.มีอาการปรากฏที่เกิดจากธรรมนั้นๆ เรียกว่า ปัจจุปัฏฐาน มีดังนี้ จิต- มีการเกิดขึ้นต่อเนื่องกันไม่ขาดสาย เป็นผล หรือเป็นอาการปรากฏ เจตสิก-มีการรับอารมณ์อย่างเดียวกันกับจิต เป็นผล หรือเป็นอาการปรากฏ รูป –มีความเป็นอพพยากตธรรม เป็นผล หรือเป็นอาการปรากฏ นิพพาน-มีการไม่มีนิมิตเครื่องหมาย มีการสลัดออกจากภพ เป็นผล หรือเป็นอาการปรากฏ 4. มีเหตุใกล้ที่ทำให้ธรรมนั้นเกิด เรียกว่า ปทัฏฐาน มีดังนี้ จิต –มีนามรูป เป็นเหตุใกล้ให้เกิด เจตสิก มีการเกิดขึ้นแห่งจิต เป็นเหตุใกล้ รูป- มีวิญญาณ(จิต) เป็นเหตุใกล้ นิพพาน-ไม่มีเหตุใกล้ เพราะเป็นธรรมที่พ้นจากเหตุปัจจัยทั้งปวงมาปรุงแต่ง

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:51:09 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 3 สัมปยุตต ต่างกับวิปปยุตต อย่างไร ธรรมที่เป็น สัมปยุตต ได้นั้นต้องประกอบด้วยลักษณะ 4 ประการ 1. เอกุปปาทะ หมายถึง เวลาเกิดก็เกิดร่วมกัน 2. เอกนิโรธ หมายถึง เวลาดับก็ดับพร้อมกัน 3. เอกาลัมพณะ หมายถึง มีอารมณ์เป็นอันเดียวกัน 4. เอกวัตถุกะ หมายถึง มีที่อาศัยเดียวกัน หากธรรมใดไม่มีลักษณะทั้ง 4 ย่อมไม่สามารถนำไปสู่ สัมปยุตต ได้ และ จากที่ได้กล่าวข้างต้นจะเห็นได้ว่า มีแต่ จิต และเจตสิก เท่านั้นที่มีลักษณะร่วมกันได้ หรือ เป็นสัมปยุตตกันได้ เพราะประกอบด้วยอาการครบลักษณะทั้ง 4 คือ เอกุปปาทะ เอกนิโรธ เอกาลัมพณะ และ เอกวัตถุกะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:53:33 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 4 นอกจากนี้ เป็นที่น่าสังเกตว่า ระหว่างนามขันธ์ 4 และนิพพาน แม้ว่า จะเป็นนามธรรมเหมือนกัน แต่ การเกิดร่วมกันนั้น ไม่ใช่สัมปยุตต แต่เป็นวิปปยุตต และระหว่างนามขันธ์ 4 ที่เกิดร่วมกับ รูป ก็ไม่ใช่สัมปยุตต แต่เป็นวิปปยุตต เพราะว่า ไม่มีอาการครบทั้ง 4 ประการ นั่นเอง

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:57:30 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 5 หรือบางท่านอาจคิดว่า รูป กับรูป ที่เกิดร่วมกันน่าจะเป็นสัมปยุตตได้ แต่ก็ไม่ใช่สัมปยุตต เพราะไม่มีอาการครบทั้ง 4 ประการ เช่นเดียวกัน ระหว่างรูปกับรูป รูปกับนิพพาน ทั้งหมดนี้ และก็ไม่เรียกว่า เป็นสัมปยุตต หรือ วิปปยุตต แต่อย่างไร

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 21:59:15 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 6 สัมปยุตตปัจจัย หมายถึงอย่างไร สัมปยุตตปัจจัย หมายถึงธรรมที่ช่วยอุปการะโดยความเป็นผู้ประกอบเข้ากันได้ ปัจจัยนี้ จัดเป็นประเภท นาม เป็นปัจจัยแก่ นาม ทั้งปัจจัยและปัจจยุปบัน มีการเกิดร่วมกันในคราวเดียวกัน เป็นสหชาตชาติ และเกิดขึ้นในปัจจุบันกาลเท่านั้น ปัจจัยนี้ได้แก่ นามขันธ์ 4 ได้แก่ จิต 89 เจตสิก 52 แล้วแต่จะยกขันธ์ใด เป็นปัจจัย ขันธ์นั้นก็เป็นสัมปยุตตปัจจัย

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 22:01:02 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 7 ตัวอย่างเช่น หากยกขันธ์ใดขันธ์หนึ่งเป็นปัจจัย เช่น เวทนาขันธ์ นามขันธ์ 3 ที่เหลือ ได้แก่ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ ก็ทำหน้าที่เป็นปัจจยุปบัน หากยกนามขันธ์ 3เป็นปัจจัย เช่น สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ นามขันธ์ 1 ที่เหลือ คือ เวทนาขันธ์ ก็ทำหน้าที่เป็นปัจจยุปบัน หรือ หากยก นามขันธ์ 2 เป็นปัจจัย นามขันธ์ 2 ที่เหลือ ก็จะเป็นปัจจยุปบัน และข้อสังเกตในปัจจัยนี้ จะเห็นได้ว่า รูปทั้งหมด จะไม่ปรากฏความเป็นผลที่เกิดจากปัจจัยนี้ได้เลย จึงทำหน้าที่เป็นปัจจนิก ได้เท่านั้น

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 22:02:29 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 8 การเกิดขึ้นของนามขันธ์ 4 หลายคนอาจจะท่องได้ว่า นามขันธ์ 4 ได้แก่ วิญญาณ เวทนา สัญญา สังขาร และคิดไปว่า นามขันธ์ 4 ทำหน้าที่คนละขณะ เช่น ขณะเห็นรูป (รูปารมณ์) –วิญญาณทำหน้าที่รู้ก่อน ต่อมา เวทนา ทำหน้าที่เสวยอารมณ์หลังจากที่เห็นรูป และ สัญญา ทำหน้าที่จำอารมณ์นี้ไว้ โดยมี สังขารทำหน้าที่ปรุงแต่งอารมณ์ แต่ความจริงหาเป็นเช่นนั้นไม่... แม้ นามขันธ์ทั้ง 4 มีลักษณะ และกิจที่ต่างกัน แต่เมื่อขณะเกิดขึ้นย่อมเกิดพร้อมกันเสมอไม่ได้เกิดขึ้นตามลำดับทีละขันธ์ และในทำหน้าที่ของแต่ละขันธ์ย่อมทำงานในคราวเดียวกัน และการที่เป็นเช่นนี้ได้ก็เพราะการช่วยอุดหนุนซึ่งกันละกันจากสัมปยุตตปัจจัยนี่เอง

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 22:04:11 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 9 คำถามประจำวันนี้ เพราะเหตุใด ในสัมปยุตตปัจจัย นี้ มัคคปัจจัย ฌาณปัจจัย และเหตุปัจจัย จึง ไม่สามารถเป็นปัจจัยที่เกิดร่วมกันได้ พบกันคราวหน้าใน วิปปยุตตปัจจัย (20)ค่ะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [28 ม.ค. 2546 , 22:06:09 น.] ( IP = 203.113.39.9 : : )

สลักธรรม 10 อนุโมทนากับพี่อุ๊มากค่ะ แล้วจะกลับมาอ่านคำตอบอีกครั้งค่ะ

โดย เล็ก [28 ม.ค. 2546 , 22:26:18 น.] ( IP = 203.107.206.48 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด