เวลาแห่งปัญญา “ อัตถิปัจจัย”(21)

---

นะโม ตัสสะ ภะคะวะโต อะระหะโต สัมมา สัมพุทธัสสะ พบกันประจำสัปดาห์นี้ค่ะ ที่ไม่หายไป ก็เพราะเรายังมีชีวิตกันอยู่ เราจึงมาร่วมกันทำความดีกันต่อ ก่อนที่ชีวิตนี้จะดับไปกันเถอะค่ะ และในครั้งนี้นับได้ว่า เราได้เรียนรู้เส้นทางแห่งความเจริญมาแล้วถึง 20 ปัจจัย รวมครั้งนี้นับได้ว่า 21 ปัจจัยแล้วนะคะ แต่ถ้าหากจะนับโดยพิศดารแล้ว นับได้เป็นปัจจัยที่ 39 แล้วค่ะ

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:13:28 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 คำว่า “อัตถิ” ในที่นี้หมายถึง มีอยู่ สิ่งที่มีอยู่ จึงหมายถึง ธรรมที่เป็นปัจจัย หรือผู้ให้ และธรรมที่เป็นปัจจยุปบัน หรือธรรมที่เป็นฝ่ายผล นั้น จะต้องมีอยู่ในระหว่างที่เกิดขึ้น ขณะที่ตั้งอยู่ และในขณะที่ยังไม่ทันดับไป ในทางธรรม เราเรียก ขณะที่เกิดขึ้น เรียกว่า อุปาทะขณะ ขณะที่ตั้งอยู่ เรียกว่า ฐีติขณะ ขณะที่ดับไป เรียกว่า ภังคะขณะ สิ่งที่มีสภาพธรรมเช่นนี้ได้ มี อะไรบ้าง ได้แก่ ปรมัตถธรรม 3 ประการ คือ จิต เจตสิก และ รูป เท่านั้น

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:19:22 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 2 อัตถิปัจจัย หมายถึง ธรรมที่ช่วยอุปการะโดยความเป็นผู้ยังมีอยู่ หรือ หมายถึง ธรรมที่เป็นปัจจัยช่วยอุดหนุนแก่ธรรมที่มีสภาพเช่นเดียวกัน โดยความเป็นสภาพที่มีอยู่ คือ มีการกำลังเกิดอยู่เฉพาะหน้าเป็นลักษณะ ในที่นี้ ปัจจัยธรรมนี้ จะเป็นผู้อุปการะได้นั้น จะต้องอยู่ในระหว่าง เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และยังไม่ทันดับไป และ ปัจจยุปบันธรรม ก็ย่อมปรากฏอยู่ในระหว่าง เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และยังไม่ทันดับไป เช่นเดียวกัน ดังนั้นถ้าปัจจัย หรือ ปัจจยุปบัน ไม่ปรากฏ หรือ ดับไปก่อน ก็ไม่ชื่อว่า อัตถิ หรือเรียกปัจจัยนี้ว่า อัตถิปัจจัยไม่ได้ ตัวอย่าง เช่น พื้นดิน กับต้นไม้ พื้นดินย่อมอุปการะแก่ต้นไม้ให้งอกงามและเจริญขึ้น เติบโต และตั้งอยู่ได้ พื้นดิน จึง เสมือนเป็นปัจจัย และต้นไม้ จึงเสมือนปัจจยุปบัน หากขาดพื้นดิน หรือต้นไม้ ก็ไม่เรียกว่า มีการอุดหนุนกัน

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:24:06 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 3 ใน อัตถิปัจจัยนี้ ธรรมที่ปรากฏต้องอยู่ในระหว่าง อุปาทะ ฐิติ ภังคะ การปรากฏของอัตถิปัจจัย ย่อมปรากฏชัดใน ฐีติขณะ มากกว่า และชัดกว่า ในอุปาทะขณะ และ ภังคะขณะ เพราะในอุปาทะขณะ ยังมีอำนาจอ่อนเนื่องจากเพิ่งเกิดขึ้น และใน ภังคะขณะก็ใกล้จะหมดอำนาจที่จะทำให้อำนาจนั้นตั้งอยู่ต่อไปได้ อำนาจตรงนี้ก็อ่อนไป เช่นเดียวกัน เหมือนการโยนบอลไปในที่สูง บอลที่มีอำนาจตั้งอยู่ได้ในอากาศนั้น จะต้องมีการเริ่มต้นโยนไป และเมื่อหมดอำนาจ บอลนั้นก็ต้องตกลงสู่พื้นดินในที่สุดนั้นเอง

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:26:23 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 4 (ฝีมือที่ยังไม่พัฒนาก็เป็นเช่นนี้ค่ะ) > แม้ว่า อัตถิปัจจัยนี้ จะมีอำนาจถึง 2 อย่าง คือ 1.ช่วยอุดหนุนให้ปัจจยุปบันธรรมเกิดขึ้น หรือเรียกว่า ชนกสัตติ 2. ช่วยอุดนหนุนให้ปัจจยุปบันธรรมตั้งอยู่ได้ หรือเรียกว่า อุปถัมภกสัตติ แต่ อุปถัมภกสัตติ มีความสำคัญมากกว่า ชนกสัตติ ดังนั้น อุปถัมภกสัตติ จึงเป็นประธานในปัจจัยนี้

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:30:03 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 5 อัตถิปัจจัย ยังจำแนกได้ 6 ปัจจัย ได้แก่ 1.สหชาตัตถิปัจจัย 2.อารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจัย 3.วัตถุปุเรชาตัตถิปัจจัย 4.ปัจฉาชาตัตถิปัจจัย 5.อาหารัตถิปัจจัย 6.อินทริยัตถิปัจจัย สหชาตัตถิปัจจัย ( ปัจจัยธรรมที่ช่วยอุปการะแก่ปัจจยุบันธรรมโดยความเกิดพร้อมกัน และ โดยความเป็นผู้ยังมีอยู่) ปัจจัยนี้เหมือนกับ สหชาตปัจจัย จัดเป็นประเภท นามรูป เป็นปัจจัยแก่ นามรูป ตัวอย่างบางประการ เช่น นามขันธ์ 4 ยกเอาขันธ์ใดขันธ์หนึ่งเป็นสหชาตัตถิปัจจัย นามขันธ์ 3 ที่เหลือ ก็เป็นสหชาตัตถิปัจจยุปบันธรรม มหาภูตรูป 4 ยกเอารูปใดรูปหนึ่ง เป็นเป็นสหชาตัตถิปัจจัย มหาภูตรูป 3 ที่เหลือ ก็เป็นสหชาตัตถิปัจจยุปบันธรรม อารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจัย (อารมณ์เฉพาะแต่ที่เป็นรูปธรรม หรือเรียกว่า ปัจจุบันนิปผันรูป ที่เกิดก่อน และยังไม่ทันดับไป โดยความเป็นผู้ยังมีอยู่ ช่วยอุปการะให้ปัจจยุบันธรรมเกิดขึ้น) ปัจจัยนี้เหมือนกับ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย จัดเป็นประเภท รูป เป็นปัจจัยแก่ นาม ตัวอย่างบางประการ เช่น รูปารมณ์ เป็นอารัมมณปุเรชาตัตถิปัจจัยช่วยอุดหนุนแก่ จักขุวิญญาณและเจตสิกที่เกิดพร้อมกัน วัตถุปุเรชาตัตถิปัจจัย ( วัตถุที่เกิดก่อน และยังไม่ทันดับไป โดยความเป็นผู้ยังมีอยู่ช่วยอุปการะให้ปัจจยุบันธรรมเกิดขึ้น) ปัจจัยนี้ เหมือนกับ วัตถุปุเรชาตปัจจัย จัดเป็นประเภท รูป เป็นปัจจัยแก่ นาม ตัวอย่างบางประการ เช่น วัตถุ 5 มีจักขุประสาทเป็นต้น เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ช่วยอุดหนุนแก่ ทวิปัญจวิญญาณ มีจักขุวิญญาณเป็นต้น ให้เกิดขึ้นและตั้งอยู่ได้ ปัจฉาชาตัตถิปัจจัย ( ปัจจัยธรรมได้แก่นามที่เกิดทีหลังโดยความเป็นผู้ยังมีอยู่ อุปการะแก่ ปัจจยุบันธรรม ได้แก่ รูป เกิดก่อน) ปัจจัยนี้เหมือน ปัจฉาชาตปัจจัย จัดเป็นประเภท นาม เป็นปัจจัยแก่ รูป อาหารัตถิปัจจัย ( ปัจจัยธรรมได้แก่ รูปอาหาร เป็นปัจจัยช่วยอุดหนุนแก่ รูปอาหาร) ปัจจัยนี้เหมือน รูปอาหารปัจจัย จัดเป็นประเภท รูป เป็นปัจจัยแก่ รูป ตัวอย่างบางประการ เช่น โอชาที่อยู่ภายในรูปอาหาร เป็นปัจจัยแก่อาหารชรูป และอุปการะแก่ ติชรูปที่เหลือ (กัมมชโอชา จิตตโอชา และอุตุชโอชา) (ขอสังเกตในปัจจัยนี้ยกมาเฉพาะ รูปอาหารเท่านั้น) อินทริยัตถิปัจจัย (ปัจจัยธรรมนั้นได้แก่ ชีวิตรูปที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ และยังมีอยู่นั้นช่วยอุดหนุนแก่ กัมมชรูปที่เหลือซึ่งอยู่ในกลาปเดียวกันกับ ชีวิตรูปนั้นๆ) ปัจจัยนี้ เหมือนรูปชีวิตินทริยปัจจัย จัดเป็นประเภท รูป เป็นปัจจัยแก่ รูป (ข้อสังเกต ปัจจัยนี้ ยกมาเฉพาะ รูปชีวิตินทริยปัจจัยเท่านั้น)

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:36:45 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 6 คำถามประจำวันนี้ ถามว่า 1. ทำไมพระนิพพาน จัดเป็นอัตถิปัจจัย ไม่ได้ > 2. ในปัจจัยนี้ โดยเฉพาะ อาหารัตถิปัจจัย ทำไมไม่ยกเอา นามอาหารปัจจัย มากล่าวด้วย และ ใน อินทริยัตถิปัจจัย ทำไมไม่ยกเอา สหชาตินทริยปัจจัย และ ปุเรชาตินทริยปัจจัย มากล่าวด้วย พบกันคราวหน้าใน นัตถิปัจจัย ( 22) ค่ะ สวัสดีค่ะ..

โดย อัญชลี สมโสภณ [11 ก.พ. 2546 , 00:38:53 น.] ( IP = 203.113.38.12 : : )

สลักธรรม 7 สาธุครับ คุณอัญชลี การให้ธรรมะชนะการให้ทั้งปวง

โดย Somkeat [11 ก.พ. 2546 , 09:23:07 น.] ( IP = 206.149.192.93 : : )

สลักธรรม 8 อนุโมทนาค่ะ ขออนุญาต copy ไปอ่านก่อนนะคะ ยิ่งมีคำถามด้วยสงสัยต้องอ่านอย่างน้อย ๓ รอบ ไม่เบาแล้วนะหมออุ๊คนเก่ง มีรูป ใหญ่โตดูชัดเจนดีค่ะ

โดย พี่ดา [11 ก.พ. 2546 , 10:23:50 น.] ( IP = 158.108.12.99 : : )

สลักธรรม 9 อนุโมทนาค่ะ น้องหมออุ๊ เห็นคำถามแล้ว อยากจะมีส่วนร่วมตอบด้วยค่ะ แต่ความรู้ยังน้อย ขอตอบเท่าที่ทราบนะคะ . ทำไมพระนิพพาน จัดเป็นอัตถิปัจจัย ไม่ได้ เพราะว่า พระนิพพานไม่ได้อยู่ในสภาพที่เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปค่ะ ปัจจัยธรรมที่จะเป็นอัตถิปัจจัยได้นั้น จะต้องอยู่ในระหว่างอุปปาทะ ฐีติ ภังคะ และอุปการะปัจจยุบบันธรรมให้ตั้งอยู่ได้ โดยความเป็นอุปถัมภกสัตติ พระนิพพานไม่มีคุณสมบัติดังกล่าว จึงไม่อยู่ในฐานะที่จะเป็นอัตถิปัจจัยได้ค่ะ 2 ในปัจจัยนี้ โดยเฉพาะ อาหารัตถิปัจจัย ทำไมไม่ยกเอา นามอาหารปัจจัย มากล่าวด้วย ข้อนี้ขอตอบว่า เพราะอาหารัตถิปัจจัย จัดเป็นประเภท รูปเป็นปัจจัยแก่รูป จึงไม่ยกเอานามอาหารปัจจัย ซึ่งเป็นนามมากล่าวด้วย สำหรับ ข้ออินทริยัตถิปัจจัย ไม่ค่อยแน่ใจค่ะ ที่ไม่ยกเอาสหชาติทริยปัจจัย และปุเชาตินทริยปัจจัยมากล่าว เข้าใจว่าเพราะปัจจัยธรรมในที่นี้หมายเฉพาะรูปชีวิตินทรีย์เท่านั้น และเป็นประเภทรูปเป็นปัจจัยแก่รูปด้วย ส่วนสหชาตินทริยปัจจัยเป็นประเภท นามเป็นปัจจัยแก่นาม และปุเรชาตินทริยปัจจัยเป็นประเภท นามเป็นปัจจัยแก่รูป อันนี้ก็ไม่ทราบจะถูกหรือเปล่าค่ะ เพราะว่าตอบตามความเข้าใจ ไม่ได้เปิดตำราดูค่ะ

โดย ธัญธร [11 ก.พ. 2546 , 22:48:42 น.] ( IP = 203.113.71.165 : : )

สลักธรรม 10 หลังจากไปอ่าน ๓ รอบ ตามที่บอกแล้ว กลับมาก็มีคนดีจากภาคใต้มาชิงตอบเสียแล้ว แง..แง..

โดย พี่ดา [12 ก.พ. 2546 , 13:03:49 น.] ( IP = 158.108.12.128 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด