วิถีจิต...ธรรมะจากห้องเสือพิทักษ์

---

วิถีจิต คือเส้นทางการไปมาของจิต ตัวอย่างการเกิดวิถีจิตทางโสตทวาร (หู) - ยกตัวอย่างอติมหันตารมณ์ 1 ตี อตีตภวังค์ ภวังค์อดีต 2 น ภวังคจลนะ ภวังค์อดีต 3 ท ภวังคุปัจเฉทะ ภวังค์ตัดกระแส 4 ป ปัญจทวาราวัชชนะ เครื่องรับอารมณ์ทางทวารทั้งห้า 5 วิ โสตวิญญาณ ได้ยิน 6 ส สัมปฏิจฉันนะ รับอารมณ์ 7 ณ สันตีรณะ พิจารณาอารมณ์ที่รับมา 8 วุ โวฏฐัพพนะ ตัดสินอารมณ์ที่รับมา 9 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 10 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 11 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 12 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 13 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 14 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 15 ช ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ 16 ต ตทาลัมพณะ รับอารมณ์จากชวนะ 17 ต ตทาลัมพณะ รับอารมณ์จากตทาลัมพณะ ทุกขณะที่กล่าวมาเป็นสภาพธรรมที่รับอารมณ์และคิดไปตามอารมณ์ เกิดดับอยู่เป็นนิตย์ ไม่เที่ยง วนเวียนอยู่ใน 3 ขณะ คือ 1 ดวงก็มี 3 ขณะ คือ อุปาทะ ฐีติ ภังคะ คือ เกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป ขณะที่หลับสนิทและไม่ได้ฝันเรียกว่าจิตเป็นภวังค์ เกิดดับต่อเนื่องไม่ขาดสาย แต่ขณะใดที่จิตได้รับอารมณ์จากทวาร ขณะนั้นจิตก็จะพ้นจากภวังค์ขึ้นวิถีรับอารมณ์และเมื่อรับอารมณ์จนสุดวิถีแล้ว จิตก็จะตกเป็นภวังค์อีกต่อไป ......

โดย ทวีพร....นำมาเสนอ [13 ก.พ. 2546 , 15:18:39 น.] ( IP = 203.144.181.250 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 ...... ความเป็นไปแห่งจิตในขณะที่ได้ยินเสียงมีลักษณะอาการเปรียบเหมือนแมงมุม ... ตามธรรมดาแมงมุมมักเที่ยวขึงเส้นใยไว้ตามที่ต่างๆ ขึงไว้เพื่อดักสัตว์เล็กๆที่บินผ่านมา เมื่อมีสัตว์มาติด มันก็จะคลานไปจับมากินเป็นอาหาร จิตของคนเราก็เช่นเดียวกัน คอยจ้องอยู่ตลอดเวลาเพื่อแสวงหาอารมณ์เสพเหมือนแมงมุม คือเราพยายามหา อาหารตา อาหารหู อาหารจมูก อาหารลิ้น อาหารกาย อาหารใจ ถ้าได้อารมณ์ที่ดีมาเสพก็พอใจ แต่ถ้าเผื่อได้อารมณ์ที่ไม่ดีมาก็ไม่พอใจ แต่ก็ไปเอามา 1. อตีตภวังค์ ในขณะที่แมงมุมเกาะอยู่กลางใยอย่างสงบนิ่ง ขณะนั้นมันคอยจ้องจับสัตว์ที่มาติดเพื่อมาเป็นอาหาร เมื่อแมลงหรือสัตว์เล็กๆบินมาติดใยของมันเข้า ทันทีที่แมลงบินมากระทบปุ๊บ แมงมุมก็จะเกิดรู้สึกว่า อาหารเกิดขึ้นแล้ว เปรียบกับเสียงที่มากระทบประสาทหู คือกระเทือนถึงภวังคจิต ...ตัวอย่างเช่น เราใช้ผ้าขาวบางขึงปากโอ่งไว้ มีแมลงวันตัวหนึ่งบินมาเกาะอยู่ที่ข้างหนึ่งของผ้าบนปากโอ่ง เราใช้นิ้วเคาะที่ผ้าอีกข้างหนึ่ง แมลงวันก็บินหนีไปทันที เพราะความสั่นสะเทือนไปถึง เช่นกัน ทันทีที่เสียงกระทบกับโสตปสาท ก็ย่อมกระเทือนถึงภวังคจิตในขณะเดียวกันเลย นี่คืออตีตภวังค์ 2. ภวังคจลนะ เมื่อแมงมุมมีความรู้สึกว่ามีแมลงบินมากระทบใยที่ตนขึงไว้ ก็จำต้องขยับตัวแล้ว ถ้าไม่ขยับจะออกไปจับแมลงได้อย่างไร แมงมุมไม่ใช่จิงโจ้ที่จะกระโดดออกไปยังที่หมายได้เลย เพื่อไปนำสัตว์ที่มาติดมากินเป็นอาหาร ด้วยเหตุนี้แมงมุมจึงมีการเคลื่อนไหว เช่นเดียวกับภวังคจลนะ มีการไหวกระเทือนหลังจากกระทบ 3. ภวังคุปัจเฉทะ พอกระทบก็กระเทือนคือไหวแล้ว กำลังจะพ้นจากความเป็นภวังค์ เป็นภวังคจิตที่เริ่มปล่อยจากอารมณ์เก่า จนขาดจากอารมณ์เก่าที่ตรงภังคขณะของจิตดวงนี้ ยังไม่เรียกว่าเป็นจิตที่ขึ้นวิถี 4. ปัญจทวาราวัชชนะ เมื่อแมงมุมขยับตัว ตัดสินใจจะไต่ไปตามแรงกระเทือน จะไปเอาแมลง อารมณ์เข้ามาทางไหน แมลงมาติดตรงไหน จำเป็นต้องรู้ ไม่ใช่คลานแบบแมงมุมเซ่อ ว่าสัตว์มาติดทางทิศไหน แรงกระเทือนมาจากทิศไหน จึงไต่ไปตามทิศที่แมลงติดอยู่ได้อย่างถูกต้อง เช่นเดียวกับ ปัญจทวาราวัชชนะ ทำหน้าที่เป็นนายประตูทั้งห้า คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย (ถ้ามีรูปมากระทบทางตา ก็เปิดประตูรับแล้วก็หมดหน้าที่ทันที) ทางโสตทวาร ปัญจทวาราวัชชนะกำลังทำหน้าที่เปิดประตูหู เมื่อเปิดประตูแล้ว ภวังค์ขาดเลย เป็นจิตที่ขึ้นวิถีรับอารมณ์ใหม่แทน 5. โสตวิญญาณ เมื่อแมงมุมทราบแล้วว่าสัตว์มาติดใยทางทิศใด ก็ตั้งใจจะไต่ตรงไปทางทิศนั้น เพื่อจับมากินเป็นอาหาร ความตั้งใจนั้นคือโสตวิญญาณ คือรู้อารมณ์ที่แน่นอนว่าเกิดทางหูไม่ใช่ทางอื่น แต่เป็นเพียงอาการรู้เท่านั้น ยังไม่รู้ว่าเสียงอะไรหรือเรื่องอะไรเลยแค่เพียงอาการรู้ ......

โดย ทวีพร....นำมาเสนอ [13 ก.พ. 2546 , 15:23:30 น.] ( IP = 203.144.181.250 : : )

สลักธรรม 2 ...... 6. สัมปฏิจฉันนะ เมื่อแมงมุมไต่ไปจนถึงแมลงที่ติดอยู่ หลังจากที่รู้ว่าทิศใดแน่นอนแล้ว แต่ยังไม่ได้ดูให้ชัดว่าเป็นแมลงชนิดใด ก็เช่นเดียวกับ สัมปฏิจฉันนจิต มีหน้าที่เพียงรับอารมณ์จากโสตวิญญาณแล้วส่งต่อให้สันตีรณ 7. สันตีรณะ ครั้นแมงมุมพิจารณาเห็นว่าเป็นตัวอะไรแล้ว จะกินเป็นอาหารแล้ว ต้องรู้วิธีกินว่าจะกินเข้าไปได้อย่างไร อาการที่พิจารณาอยู่นั้นเป็นเช่นเดียวกับสันตีรณ พิจารณาเสียงที่มากระทบหูว่าเป็นเสียงอะไร หมายความว่าอะไร 8. โวฏฐัพพนะ การตัดสินอย่างเด็ดขาดแน่นอนว่า สัตว์หรือแมลงที่บินมาติดใยนั้น เป็นอาหารที่ตนเองสามารถกินได้ ไม่เป็นพิษเป็นภัย เช่นเดียวกับโวฏฐัพพนะ ตัดสินอารมณ์เด็ดขาดเลยว่าเสียงที่มากระทบนั้นเป็นเสียงอะไร เมื่อ โวฏฐัพพนะ ทำงานแล้ว ......

โดย ทวีพร....นำมาเสนอ [13 ก.พ. 2546 , 15:27:23 น.] ( IP = 203.144.181.250 : : )

สลักธรรม 3 ...... 9. ชวนะ เสพหรือเสวยอารมณ์ เมื่อแมงมุมตัดสินแน่นอนแล้วว่าแมลงนั้นเป็นอาหารได้ มันก็ลงมือจับแมลงนั้นกินทันที อาการที่แมงมุมจับแมลงกินเป็นอาหาร เปรียบได้กับอาการของชวนะทั้ง 7 คือเริ่มเสพอารมณ์ ถ้าเสียงนั้นเป็นเสียงดี เช่น เสียงยกย่องสรรเสริญ เยินยอ ก็ดีใจ ถ้าเป็นเสียงดุด่า ก็เกิดความไม่พอใจ สรุปว่า กิเลสต่างๆ มีโลภะ โทสะ โมหะ อภิชฌา โทมนัส บาป บุญ กุศล อกุศล ล้วนเกิดขึ้นที่ ชวนะทั้ง 7 ดังนั้น ชวนะทั้ง 7 จึงเป็นบาปและเป็นบุญ 10. ตทาลัมพณะ เป็นวิถีจิตที่ทำหน้าที่รับอารมณ์ต่อจากชวนะ ที่ส่งต่อให้ ตทาลัมพณะ และ ตทาลัมพณะ อีกดวงหนึ่งก็มารับต่อจาก ตทาลัมพณะ ดวงที่ 1 จึงเรียก ตทาลัมพณะ ว่าเป็นตัวตามเก็บอารมณ์หรือยึดหน่วงอารมณ์ 2 ขณะต่อเนื่องกัน เพื่อลดความรุนแรงของอารมณ์ที่รับมา ท่านจึงเปรียบว่าเหมือนรถที่วิ่งบนถนนด้วยความเร็วสูง ถ้าจะหยุดให้จอดสนิทนิ่งทีเดียว เป็นไปไม่ได้ จะพลิกคว่ำได้ จึงต้องแตะเบรค ๆๆๆให้ค่อยๆหยุดลง อารมณ์ที่รับมาก็เช่นเดียวกัน ถ้าเป็นอารมณ์ที่รุนแรงเช่นเสียงดัง ฟ้าผ่าดังๆ จำเป็นต้องมี ตทาลัมพณะ 2 ขณะยึดหน่วงอารมณ์ แล้วจึงส่งต่อให้ภวังค์ ความยินดี ยินร้าย โลภะ โทสะ โมหะ บาป บุญ อกุศล กุศล เกิดขึ้นที่ชวนะทั้ง 7 ก็จะถูกเก็บไว้ในภวังคจิต (ใหม่) ......

โดย ทวีพร....นำมาเสนอ [13 ก.พ. 2546 , 15:29:21 น.] ( IP = 203.144.181.250 : : )

สลักธรรม 4 อนุโมทนาค่ะ นับได้ว่าเป็นการอธิบายที่เข้าใจง่ายและเป็นประโยชน์ต่อการทำความเข้าใจเรื่องวิถีจิตยิ่งขึ้นค่ะ

โดย พี่อุ๊ [13 ก.พ. 2546 , 18:32:19 น.] ( IP = 203.113.39.7 : : )

สลักธรรม 5 ขอบคุณคุณทวีพรค่ะ ทำให้ได้ทบทวนความเข้าใจเรื่องวิถีจิตอีกค่ะ

โดย เซิ่น [13 ก.พ. 2546 , 22:25:16 น.] ( IP = 203.170.141.165 : : )

สลักธรรม 6 สาธุครับผมที่พยายามนำประโยชน์อันแท้จริงมาให้เพื่อนๆได้รับทราบทั่วๆกันเลยขอมีส่วนร่วมในการนำภาพแมงมุมเอาไปแทรกไว้ให้ประกอบการอธิบายครับ ขอความเจริญในธรรมจงบังเกิดแก่ชีวิตได้มากๆนะครับ สาธุ

โดย เทพธรรม [13 ก.พ. 2546 , 22:56:18 น.] ( IP = 203.155.230.100 : : )

สลักธรรม 7 อนุโมทนาค่ะ อาจารย์ทวีพร วันนี้เป็นวันที่คนทั่วๆไป เรียกว่า วันแห่งความรัก "วันวาเลนไทน์" แต่สำหรับพวกเรา คิดว่าคงมีความมั่นใจว่า.. ทุกๆ วันสามารถเป็นวันแห่งความรักได้ ..โดยเฉพาะความรักและความเมตตาอย่างหาที่เปรียบมิได้จากพระบรมศาสดา. .ที่สืบทอดผ่านมาถึงครูบาอาจารย์ และประทานความรักนั้นมาให้กับพวกเราทุกๆ คน ก็เลยถือโอกาส..ที่อาจารย์นำเสนอเรื่องที่สำคัญเกี่ยวกับวิถีจิต (ซึ่งถ้าศึกษาเข้าใจดี ก็จะเกิดความรักตนเองอย่างถูกต้อง..รวมทั้งรักและหวังดีกับผู้อื่นอย่างจริงใจด้วย). ...มอบความรักให้ความรักให้กับทุกๆ คน (ตามสมัยนิยม) เรื่องวิถีจิต ที่ยกตัวอย่างแมงมุมนี้ ได้ฟังจากท่านพระอาจารย์บุญมี เมธางกูรครั้งแรก เมื่อปีพ.ศ.๒๕๒๙ ตอนนั้นท่านเปิดอบรมครู.. .รู้สึกประทับใจกับการสอนของท่านมาก เพราะทำให้เกิดความเข้าใจดี แม้ว่าตอนนั้นจะไม่เคยเรียนพระอภิธรรมมาก่อนก็ตาม จึงรู้สึกดีใจมากที่มีผู้นำมาเผยแผ่... ท่านอาจารย์บุญมีคงปีติใจกับลูกศิษย์รุ่นนี้ ที่ถึงแม้จะไม่เคยพบกับท่านอาจารย์โดยตรง แต่เสียงจากธรรมะที่ท่านสอน รวมทั้งการอุทิศชีวิตเพื่องานพระอภิธรรมของท่านอาจารย์บุษกร เมธางกูร ทำให้ลูกศิษย์ทุกๆ คนมีความรักและผูกพันกับท่านอาจารย์บุญมีอย่างแน่นแฟ้น จนสามารถรับงานของท่านมาทำต่อได้ อย่างเช่น อาจารย์ทวีพร...ขออนุโมทนากับงานครั้งนี้ค่ะ ขอบพระคุณมากๆ นะคะ

โดย วยุรี [14 ก.พ. 2546 , 06:48:13 น.] ( IP = 203.113.38.7 : : )

สลักธรรม 8 อนุโมทนาค่ะ เป็นการเรียนรู้เรื่องวิถีจิตจากของจริง นับว่าเยี่ยมจริงๆ มองเห็นภาพพจน์และเข้าใจง่ายดีค่ะ

โดย พี่ดา [14 ก.พ. 2546 , 08:35:41 น.] ( IP = 158.108.12.114 : : )

สลักธรรม 9 อนุโมทนาสาธุ..ขอบพระคุณมากค่ะอาจารย์ทวีพร เส้นทางของจิตช่างละเอียดอ่อนแต่ก็เป็นระบบมากเลยนะคะ.... ยิ่งนำมาเปรียบเทียบกับแมงมุมและใยแมงมุมยิ่งเข้าใจง่ายขึ้นเลยค่ะ

โดย น้องกิ๊ฟ [14 ก.พ. 2546 , 18:12:47 น.] ( IP = 202.183.228.67 : : 202.183.157.245 )

สลักธรรม 10 อนุโมทนากับคุรทวีพรค่ะ อ่านแล้วเข้าใจง่ายขึ้นในเรื่องวิถีจิตค่ะ ขอบคุณค่ะ และอนุโมทนากับพี่เทพธรรมด้วยค่ะที่นำภาพมาประกอบทำให้เห็นภาพชัดเจนมากขึ้นค่ะ

โดย เล็ก [20 ก.พ. 2546 , 16:37:29 น.] ( IP = 203.144.174.37 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด