...กระบวนพยุหยาตราชลมารค...

---

ประวัติพระราชพิธี การเสด็จพระราชดำเนิน โดยกระบวนพยุหยาตราชลมารค การเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์ไทย นับตั้งแต่โบราณกาลมา นอกจากการเสด็จพระราชดำเนินทางบก เรียกว่า "พยุหยาตราสถลมารค" แล้ว การเสด็จพระราชดำเนินทางน้ำ หรือ "พยุหยาตราชลมารค" ก็เป็นเส้นทางคมนาคมที่สำคัญยิ่งเช่นกัน กระบวนพยุหยาตราชลมารค หมายถึง ริ้วกระบวนที่จัดขึ้นในการในการที่ พระมหากษัตริย์ไทยในสมัยโบราณ เสด็จพระราชดำเนินไปในการต่าง ๆ ทั้งเป็นการส่วนพระองค์และที่เป็นการราชพิธี เดิมเป็นการเสด็จพระราชดำเนิน และประกอบการพระราชพิธีหลายอย่าง เช่น พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก การเสด็จไปนมัสการรอยพระพุทธบาท การอัญเชิญพระพุทธรูปที่สำคัญจากหัวเมือง เข้ามาประดิษฐานในเมืองหลวง เป็นต้น

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:15:53 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 หลักฐานชิ้นแรกที่มีหลงเหลืออยู่ในปัจจุบัน เกี่ยวกับกระบวนเรือพระราชพิธี ในอดีตคือ หลักฐานในชั้นต้นสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นราชธานี เนื่องจากสภาพเมืองเป็นเมืองเกาะ ที่ล้อมรอบด้วยแม่น้ำลำคลองมากมาย ชีวิตความเป็นอยู่ริมน้ำของชาวกรุงเก่า จำต้องอาศัยเรือในการสัญจรไปมา รวมทั้งในเวลารบทัพจับศึก ก็จะใช้กระบวนทัพเรือเป็นสำคัญ จึงปรากฎว่ามีการสร้างเรือรบมากมายในสมัยอยุธยา สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตรากฎมณเฑียรบาลใช้สำหรับ เป็นธรรมเนียมราชตระกูลและราชสำนัก ในบทพระอัยการหลายมาตราได้กล่าวถึง กระบวนเรือพระราชพิธีไว้อย่างชัดเจน กล่าวคือ ในเดือน ๑๑ มีพระราชพิธี "อาษยุชพิธี" คือ การแข่งเรือเสี่ยงทาย ระหว่าง เรือพระที่นั่งสมรรถไชย อันเป็นเรือพระที่นั่งทรง กับ เรือพระที่นั่งไกรสรมุขของสมเด็จพระอัครมเหสี มีธรรมเนียมว่า ถ้าเรือพระที่นั่งสมรรถไชยแพ้ ปีนั้น "ข้าวจะเหลือเกลือจะอิ่ม ปวงประชาจะสุขเกษมกันทั่วหน้า" แต่ตรงกันข้ามถ้าเรือพระที่นั่งสมรรถไชยชนะ ปีนั้นจะเกิดยุคเข็ญ ด้วยเหตุนี้เวลาแข่งเรือเสี่ยงทาย ฝีพายเรือพระที่นั่งสมรรถไชยก็มักจะออมมือ ยอมให้เรือไกรสรมุขขึ้นหน้า

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:26:31 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 2 ครั้งล่วงมาอีกประมาณ ๑๐๐ ปีเศษ ในพระราชพงศาวดารแผ่นดิน สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระผู้ทรงเป็นวีรกษัตริย์ กอบกู้เอกราชของชาติไทยให้รอดพ้นเงื้อมมือพม่า ได้พบบันทึกว่า เมื่อคราวเสด็จไปตีเมืองเมาะตะมะนั้น เสด็จพระราชดำเนินจากรุงศรีอยุธยาทางชลมารค พอได้เวลาฤกษ์พระโหราราชครู อธิบดีศรีทิชาจารย์ ก็ลั่นฆ้องชัย ให้พายเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ อันทรงเป็นพระพุทธปฎิมากรทองนพคุณ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ถวายพระนามสมญา "พระพิชัย" นั้นไปก่อน แล้วเรือกระบวนหน้าทั้งปวงไปโดยลำดับ ในยามที่บ้านเมืองปราศจากศึกสงคราม และเมื่อฤดูกาลน้ำหลาก อันเป็นเวลาที่ราษฎรว่างเว้นจากการทำนามาถึง ทางการก็จะเรียกระดมพล มาฝึกซ้อมกระบวนเรือ เพื่อใช้ในพิธีสำคัญ ๆ เช่น พิธีต้อนรับแขกบ้านแขกเมือง พิธีทอดกฐินชลมารค ซึ่งพระเจ้าแผ่นดินจะเสด็จพระราชดำเนิน ไปถวายผ้าพระกฐิน โดยใช้กระบวนเรือรบแห่แทน เพื่อให้ไพร่พลได้รื่นเริงในการกุศล เรือเหล่านี้มักจะมีการจำหลักลวดลาย และประดับประดาเรือให้สวยงามวิจิตรพิสดาร

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:31:23 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 3 ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ปรากฎหลักฐาน เมื่อพระองค์เสด็จแปรพระราชฐาน ไปยังหัวเมืองต่าง ๆ จะมีการจัดดระบวนพยุหยาตราชลมารค ซึ่งเรียกว่า "กระบวนเพชรพวง" เป็นริ้วกระบวนที่ยิ่งใหญ่งดงามเป็น ๔ สาย พร้อมริ้วเรือพระที่นั่งตรงกลางอีกสายหนึ่ง ใช้เรือไม่น้อยกว่าร้อยลำ นิโคลาส แชรเวส บุคคลในคณะทูตฝรั่งเศส ผู้หนึ่งซึ่งเดินทางเข้ามาในประเทศไทยสมัยนั้น ได้บรรยายไว้ในหนังสือชื่อ "ประวัติศาสตร์ธรรมชาติและการเมืองแห่งราชอาณาจักรสยาม" ถึงกระบวนพยุหยาตราชลมารค ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ไว้อย่างน่าตื่นตาตื่นใจ ว่า..... .

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:34:05 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 4 " จะไม่สามารถเทียบความงามกับขบวนเรือ ที่มโหฬาร มีเรือกว่า ๒๐๐ ลำ โดยมีเรือพระที่นั่งพายเป็นคู่ ๆ ไปข้างหน้า เรือพระที่นั่งนั่นใช้ฝีพายของพวกแขนแดง ที่ได้รับการฝึกพายมาจนชำนาญ ทุกคนสวมหมวก เสื้อ ปลอกเข่า ปลอกแขน มีทองคำประกอบ เวลาพายจะพายพร้อมกันเป็นจังหวะจะโคน พายนั้นก็เป็นทองเหมือนกัน เสียงพายกระทบนั้นเป็นเสียงประสาน ไปกับทำนองเพลง ยอพระเกียรติของพระเจ้าแผ่นดิน"

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:37:43 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 5 ต่อมาในพ.ศ. ๒๓๑๐ เมื่อคราวเสียกรุงศรีอยุธยา ปรากฎว่า กระบวนเรือพระราชพิธี ได้ถูกข้าศึกทำลาย สูญสลายกลายเป็นเถ้าถ่านไปในกองเพลิง เมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงกอบกู้เอกราชของชาติไทยจนสำเร็จ และในเวลาต่อมาพระองค์ ได้ทรงเร่งสร้างเรือพระราชพิธีขึ้น สำหรับใช้ในราชการศึกสงคราม จะเห็นได้จากหมายรับสั่งครั้งกรุงธนบุรี ในการพระราชพิธีสมโภชรับ พระพุทธมหามณีรัตนปฎิมากรพระแก้วมรกต ซึ่งอัญเชิญมาจากเวียงจันทน์ และแห่มาพักไว้ที่กรุงเก่า คือ พระนครศรีอยุธยา มีข้อความในหมายรับสั่งพรรณากระบวนเรือ ที่แห่มาจากต้นทางว่า รวมเรือแห่ทั้งปวง ๑๑๕ ลำ และสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เสด็จพระราชดำเนินขึ้นไปสมทบ ที่พระตำหนักบางธรณี กรุงเก่า ความว่า มีเรือแห่มารวมกันเป็นจำนวนรวม ๒๔๖ ลำ ในครั้งนั้น ถือได้ว่าเป็นการเตรียมกำลังรบทางน้ำ ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทย และสะท้อนให้เห็นพระปรีชาสามารถ และการให้ความสำคัญในยุทธวิธีทางน้ำ ของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้เป็นอย่างดี

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:42:56 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 6 ล่วงมาถึงประมาณ ๒๐๐ ปีเศษ มาถึงสมัยรัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ก็ได้มีกฐินพยุหยาตราชลมารค นอกจากจะมีกระบวนหลวง ซึ่งจัดเป็นกระบวนพยุหยาตรากรีธาทัพเรือ อย่างโบราณแล้ว พระบรมวงศานุวงศ์ ข้าทูลละอองธุลีพระบาท และอาณาประชาราษฎร์ที่มีฐานะ ยังได้ตกแต่งเรือด้วยลักษณะต่าง ๆ เช่น ทำเป็นจระเข้ เป็นหอย เป็นปลา เป็นสัตว์ต่าง ๆ มาสมทบเข้ากับขบวน เป็นกระบวนนำและกระบวนหลวง เรือบางลำก็มีวงปี่พาทย์ และการละเล่นต่าง ๆ ในเรือด้วย

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:45:31 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 7 ต่อมาในรัชกาลที่ ๒ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งกระบวนเรือพยุหยาตราชลมารคอย่างยิ่งใหญ่ เสด็จไปถวายผ้าพระกฐิน เรือพระบรมวงศานุวงศ์ และข้าทูลละอองธุลีพระบาทแต่งเป็นรูปต่าง ๆ เข้ากับกระบวนเช่นในรัชกาลก่อน ในรัชกาลต่อมาก็ได้มีการจัดกระบวนพยุหยาตราอย่างใหญ่บ้าง อย่างน้อยบ้าง ไปถวายผ้าพระกฐินสืบต่อกันเรื่อยมา ในสมัยรัชกาลที่ ๔ บ้านเมืองมีความสงบเรียบร้อย ปราศจากศึกสงคราม อีกทั้งมีการใช้เรือกลไฟ ซึ่งใช้เครื่องจักรไอน้ำแทนมากขึ้น จึงทำให้ เรือรบในแม่น้ำในอดีต หรือเรือพระราชพิธีที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้ ได้ยุติบทบาทอย่างสิ้นเชิง คงใช้เป็นเพียงเรือพระที่นั่งขององค์ประมุข ของประเทศในการเสด็จไปในพระราชพิธีที่สำคัญ เช่น พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน โดยกระบวนพยุหยาตราชลมารค ซึ่งเป็นการรักษาจารีตประเพณี อันดีงามของชาติไทยมาจวบจนทุกวันนี้ .

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:50:46 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 8 ทั้งหมดที่กล่าวมานั้น เป็นพระประวัติอันสำคัญของ เรือพระที่นั่งครับ ซึ่งผมได้มาจากเว็ปของคุณ..เมนจามิน.. ที่ท่านได้รวบรวมไว้เพื่อความรู้ ขอขอบคุณท่านไว้ ณ.ที่นี้ด้วยครับ เทพธรรม

โดย เทพธรรม..นำเสนอ [15 ต.ค. 2546 , 05:53:52 น.] ( IP = 203.107.204.246 : : )

สลักธรรม 9 อนุโมทนาค่ะทำให้ได้รับความรู้เกี่ยวกับ ประวัติพระราชพิธี การเสด็จพระราชดำเนิน โดยกระบวนพยุหยาตราชลมารค

โดย น้องฟู [15 ต.ค. 2546 , 08:22:12 น.] ( IP = 202.47.247.130 : : 202.6.107.15 )

สลักธรรม 10 ขอบคุณค่ะสำหรับความรู้ใหม่ๆ อย่างน้อยก็ได้ความรู้ประวัติอันดีงามของประเทศไทยในครั้งอดีต เป็นพระราชพิธีที่ไม่มีใครเหมือนงดงาม และเต็มไปด้วยวัฒนธรรมที่น่าสรรเสริญค่ะ

โดย น้องอุ๊ [15 ต.ค. 2546 , 09:12:23 น.] ( IP = 202.28.169.165 : : unknown )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด