น้องแก้ว..มาตอบคำถามต่อค่ะ

---

สวัสดีพี่ๆทุกๆท่านอีกทีนะคะ ปัญหาที่พี่เซิ่นถามไว้นั้น น้องแก้วได้ตอบไว้ในคราวที่แล้วถึงตรงที่ ก่อนที่ฌานวิถีจิตจะเกิดขึ้นนั้น ต้องมีมหากุศลญาณสัมปยุตตจิตเกิดก่อนทุกครั้ง http://www.thaimisc.com/freewebboard/php/vreply.php?user=dokgaew&topic=3951 เรามาทำความเข้าใจกันต่อนะคะว่า มหากุศลญาณสัมปยุตตจิตเกิดก่อนทุกครั้งนั้นวิถีเป็นอย่างไรกัน มหากุศลชวนะขณะที่ 1 เป็นบริกัมม์ คือ เป็นบริกัมม์ของอัปปนาสมาธิ เพราะปรุงแต่งอัปปนา คือ ถ้ามหากุศล ซึ่งเป็นบริกัมม์ไม่เกิด จิตขณะต่อไปและอัปปนาสมาธิ คือ ฌานจิตก็เกิดไม่ได้ มหากุศลชวนะขณะที่ 2 เป็นอุปจาร เพราะเข้าไปใกล้อัปปนาสมาธิ มหากุศลชวนะขณะที่ 3 เป็นอนุโลม เพราะอนุกูลแก่ อัปปนาสมาธิ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:14:26 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

[ 1 ] [ 2 ][ 3 ]

สลักธรรม 1 มหากุศลชวนะขณะที่ 4 เป็นโคตรภู เพราะข้ามพ้นกามาวจรภูมิเพื่อขึ้นสู่รูปาวจรภูมิ เมื่อมหากุศลชวนะขณะที่ 4 ดับแล้ว ชวนวิถีจิตขณะต่อไปจึงเป็นรูปาวจรปฐมฌานกุศลจิต รูปาวจรฌานกุศลจิตประกอบด้วยองค์ 5 คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา แม้ว่ามีโสภณเจตสิกเกิดร่วมด้วย แต่องค์ประกอบที่ทำให้รูปาวจรปฐมฌานจิตเกิดนั้น ได้แก่ เจตสิก 5 ดวงนี้ ซึ่งเป็นปฏิปักษ์ต่อนิวรณธรรม คือ อกุศลธรรมที่กลุ้มรุมขัดขวางจิตไม่ให้ดำเนินไปในทางสงบ นิวรณธรรม 5 คือ กามฉันทนิวรณ์ ได้แก่ ความยินดีพอใจในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ พยาปาทนิวรณ์ ได้แก่ ความขุ่นเคืองใจ ถีนมิทธนิวรณ์ ได้แก่ ความท้อถอย หดหู่ และความซบเซาง่วงเหงา อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ ได้แก่ ความฟุ้งซ่าน และความรำคาญใจ วิจิกิจฉานิวรณ์ ได้แก่ ความสงสัยไม่แน่ใจในสภาพธรรม และในเหตุและผลของสภาพธรรม

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:22:37 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 2 องค์ฌาน 5 เป็นปฏิปักษ์ต่อนิวรณธรรม 5 โดยวิตกเจตสิกจรดที่อารมณ์ ซึ่งทำให้จิตสงบได้ และวิจารเจตสิกตามประคองอารมณ์ ที่วิตกเจตสิกจรดลงทำให้จิตไม่ฟุ้งซ่าน ไปสู่อารมณ์อื่น ปีติเจตสิกเป็นสภาพที่เอิบอิ่ม สุขเวทนาเพิ่มพูนยิ่งขึ้นตามความเอิบอิ่ม และเอกัคคตาที่องค์ฌาน 4 อุปการะอุดหนุน แล้วตั้งมั่นคงในอารมณ์ โดยอาการของปฐมฌานที่ประกอบด้วยองค์ 5 องค์ฌาน 5 เป็นปฏิปักษ์ต่อนิวรณธรรม 5 คือ 1. วิตกเจตสิกเป็นปฏิปักษ์ต่อถีนมิทธนิวรณ์ เพราะเมื่อวิตกเจตสิกตรึกถึงแต่อารมณ์ของสมถภาวนามากขึ้นเรื่อยๆ ความท้อถอย หดหู่ และความง่วงเหงาก็ย่อมเกิดไม่ได้ 2. วิจารเจตสิกเป็นปฏิปักษ์ต่อวิจิกิจฉานิวรณ์ เมื่อวิจารเจตสิกประคองอารมณ์ตามวิตกเจตสิก ที่จรดลงในอารมณ์ของสมถภาวนาไปเรื่อยๆ ความสงสัยความไม่แน่ใจในสภาพธรรม และในเหตุผลของสภาพธรรมก็เกิดไม่ได้

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:29:41 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 3 3. ปีติเจตสิกเป็นปฏิปักษ์ต่อพยาปาทนิวรณ์ เมื่อความสงบในอารมณ์ของสมถภาวนาเพิ่มขึ้น ปีติก็เอิบอิ่มในความสงบนั้นยิ่งขึ้น ทำให้ความพยาบาทขุ่นเคืองใจเกิดไม่ได้ในระหว่างนั้น 4. สุข (โสมนัสสเวทนา) เป็นปฏิปักษ์ต่ออุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ เมื่อกำลังเป็นสุขในอารมณ์ของสมถภาวนาอยู่ ความเดือดร้อนใจ กังวลใจ และความฟุ้งซ่านในอารมณ์อื่นก็เกิดไม่ได้ เพราะกำลังเป็นสุขในสมถอารมณ์ในขณะนั้น 5. เอกัคคตาเจตสิก เป็นปฏิปักษ์ต่อกามฉันทนิวรณ์ เพราะเมื่อสมาธิตั้งมั่นในอารมณ์ของสมถภาวนาแล้วก็ไม่ยินดีในกามอารมณ์ใดๆ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:33:25 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 4 รูปาวจรปฐมฌานกุศลจิต เป็นอัปปนาสมาธิที่แนบแน่นในอารมณ์ด้วยองค์ฌาน 5 ฉะนั้น ถึงแม้ว่ารูปาวจรฌานกุศลจะเกิดขึ้นครั้งแรกเพียงขณะเดียว เมื่อภวังคจิตเกิดคั่นหลายขณะดับไปแล้ว มโนทวารวิถีจิตก็เกิดสืบต่อ โดยมโนทวาราวัชชนจิตเกิดขึ้นรำพึงถึงองค์ของฌาน 1 ขณะ แล้วดับไป แล้ว มหากุศลญาณสัมปปยุตตจิตก็พิจารณาองค์ฌานนั้น 7 ขณะ แล้วภวังคจิตก็เกิดคั่น มโนทวารวิถีจิตเกิดขึ้นพิจารณาองค์ของฌานทีละองค์ทีละวาระ ขณะที่มโนทวารวิถีจิตเกิดขึ้นพิจารณาองค์ฌานแต่ละองค์แต่ละวาระนั้น เป็น ปัจจเวกขณวิถี ซึ่งต้องเกิดต่อจากฌานวิถีทุกครั้ง ปัญญาของผู้บรรลุรูปาวจรฌานกุศลจิต จึงรู้ความต่างกันขององค์ฌานทั้ง 5 คือ รู้ความต่างกันของวิตกเจตสิกและวิจารเจตสิก รู้ความต่างกันของปีติเจตสิกและสุข (โสมนัสเวทนาเจตสิก) และรู้ลักษณะของเอกัคคตาเจตสิกที่เป็นอัปปนาสมาธิ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:39:05 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 5 ผู้เจริญสมถภาวนาต้องมีสติสัมปชัญญะอย่างปกติ และรู้ลักษณะของจิตที่เป็นกุศลและอกุศล ที่เกิดสลับกันและแทรกคั่นอย่างรวดเร็วได้ถูกต้อง มิฉะนั้นก็จะเข้าใจผิดว่า โลภมูลจิตที่เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา เป็นความสงบและเป็นกุศล ผู้เจริญสมถภาวนาไม่มีอาการผิดปกติใดๆเลย เพราะการเจริญสมถภาวนา เป็นการเจริญกุศลทางใจ ซึ่งเมื่อจิตสงบแล้ว ก็จะปรากฏแต่นิมิตของอารมณ์ ที่ทำให้จิตน้อมเป็นกุศลมั่นคงยิ่งขึ้น เช่น ผู้ที่เจริญอาโปกสิณ ก็มีนิมิตของอาโปกสิณเป็นอารมณ์ จะไม่เห็นนรกสวรรค์ เหตุการณ์เรื่องราวต่างๆเลย ขณะที่ทำสมาธิแล้วเห็นภาพต่างๆ ขณะนั้นไม่ใช่สมถภาวนานะค่ะ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:45:19 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 6 การเจริญสมถภาวนาต้องเป็นมหากุศลญาณสัมปยุตตจิต ซึ่งสงบเพราะระลึกอารมณ์ของสมถภาวนาอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งใน 40 อารมณ์ ถึงแม้โลภมูลจิตหรือมหากุศลญาณวิปปยุตตจิต จะมีอารมณ์หนึ่งอารมณ์ใดใน 40 อารมณ์ ก็ไม่ใช่สมถภาวนา เช่น เด็กหรือผู้ใหญ่ที่ท่องๆๆว่าพุทโธๆๆ โดยไม่ได้ระลึกถึงพระพุทธคุณประการต่างๆ ก็ไม่ใช่มหากุศลญาณสัมปยุตตจิต ผู้ที่เห็นซากศพแล้วตกใจกลัวก็เป็นโทสมูลจิต ไม่ใช่มหากุศลญาณสัมปยุตต์เช่นกัน และผู้ที่พยายามจดจ้องที่ลมหายใจ..โดยไม่รู้ว่า เพราะอะไรจิตจึงจะสงบได้ ก็ไม่ใช่มหากุศลญาณสัมปยุตต์ กสิณอื่นๆและอารมณ์อื่นๆของสมถภาวนานั้น มหากุศลญาณสัมปยุตตจิตต้องพิจารณาโดยถูกต้อง จิตจึงสงบได้ โดยนัยเดียวกับการเจริญปถวีกสิณค่ะ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 03:52:12 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 7 เมื่อผู้บรรลุปฐมฌานกุศล เห็นโทษของวิตกเจตสิก ซึ่งเป็นเจตสิกที่จรดในอารมณ์ว่า ปกติย่อมจรดในอารมณ์ที่เป็นกามอารมณ์ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ จึงยังใกล้ชิดต่ออกุศลธรรมทั้งหลาย ถ้าสามารถให้ฌานจิตนั้นปราศจากวิตกเจตสิก ให้มีแต่วิจารเจตสิก ปีติ สุข เอกัคคตา ก็ย่อมสงบประณีตกว่า จึงเพียรระลึกถึงอารมณ์ของปฐมฌานกุศล ที่บรรลุแล้ว และพยายามประคองให้จิตสงบมั่นคง ที่อารมณ์ของปฐมฌาน โดยไม่ให้วิตกเจตสิกต้องจรดในอารมณ์นั้นเลย ซึ่งจะสำเร็จได้เมื่อถึงพร้อมด้วย วสี 5 คือ ความชำนาญแคล่วคล่อง ในฌาน 5 ประการก่อน วสี 5 คือ 1. อาวัชชนวสี ความชำนาญในการนึกถึงปฐมฌานได้ ณ สถานที่และขณะตามที่ปราถนา 2. สมาปัชชนวสี ความชำนาญในการเข้าฌาน คือ ให้ฌานจิตเกิดได้ ณ สถานที่และขณะตามที่ปราถนา 3. อธิษฐานวสี ความชำนาญในการให้ฌานจิตเกิดดับสืบต่อนานมากน้อย ณ สถานที่และขณะตามที่ปรารถนา 4. วุฏฐานวสี ความชำนาญในการออกจากฌานได้ ณ สถานที่และขณะตามที่ปรารถนา 5. ปัจจเวกขณวสี ความชำนาญในการนึกถึงองค์ฌานแต่ละองค์ได้ ณ สถานที่และขณะตามที่ปรารถนา

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 04:00:03 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 8 การที่จะบรรลุฌานจิตขั้นสูงขึ้นไปได้นั้น ต้องเห็นโทษขององค์ฌานขั้นต้นๆ แล้วละองค์ฌานได้ตามลำดับ คือ ทุติยฌาน ละวิตก จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 4 คือ วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา ตติยฌาน ละวิจาร จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 3 คือ ปีติ สุข เอกัคคตา จตุตถฌาน ละปีติ จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 2 คือ สุข เอกัคคตา ปัญจมฌาน ละสุข จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 2 คือ อุเบกขา เอกัคคตา การละองค์ฌานไปทีละองค์นั้น เป็นฌานโดยปัญจกนัย คือ โดยนัยของฌาน 5 สำหรับผู้ที่ปัญญาสามารถละวิตกและวิจาร ได้พร้อมกันนั้น เป็นฌานโดยจตุตถนัย คือ โดยนัยของฌาน 4 ดังนี้

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 04:04:31 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 9 ทุติยฌาน ละวิตก วิจาร จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 3 คือ ปีติ สุข เอกัคคตา ตติยฌาน ละปีติ จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 2 คือ สุข เอกัคคตา จตุตถฌาน ละสุข จึงประกอบด้วยองค์ฌาน 2 คือ อุเบกขา เอกัคคตา ทุติยฌานโดยจตุตถนัย ก็คือ ตติยฌานโดยปัญจกนัย ตติยฌานโดยจตุตถนัย ก็คือ จตุตถฌานโดยปัญจกนัย จตุตถฌานโดยจตุตถนัย ก็คือ ปัญจมฌานโดยปัญจกนัย

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 04:07:07 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

สลักธรรม 10 ถ้าขาดวสีแล้ว การละองค์ฌานขั้นต้นๆ เพื่อบรรลุฌานขั้นสูงขึ้นเรื่อยๆก็เป็นไปไม่ได้เลย เมื่อฌานวิถีจิตดับแล้ว ปัจจเวกขณวิถีต้องเกิดต่อทุกครั้ง การระงับกิเลสด้วยการเจริญสมถภาวนา ไม่ใช่การดับกิเลสเป็นสมุจเฉท ฉะนั้น ฌานจิตจึงเสื่อม คือ เกิดช้าไม่ชำนาญคล่องแคล่วเหมือนเดิม หรืออาจจะไม่เกิดอีกเลยก็ได้ ฉะนั้น ที่ฌานจิตจะเกิดได้คล่องแคล่วจึงต้องมีวสีทุกๆฌานอยู่เสมอ อารมณ์ของสมถภาวนา 40 อารมณ์นั้น บางอารมณ์จิตก็สงบได้ไม่ถึงอุปจารสมาธิ บางอารมณ์จิตก็สงบได้ถึงอุปจารสมาธิ บางอารมณ์จิตก็สงบได้ถึงปฐมฌานเท่านั้น บางอารมณ์ก็สงบได้ถึงจตุตถฌานโดยปัญจกนัย บางอารมณ์ก็สงบได้ถึงปัญจมฌาน และบางอารมณ์ก็เป็นอารมณ์เฉพาะปัญจมฌานเท่านั้น ดังนี้คือ อนุสสติ 6 ได้แก่ พุทธานุสสติ 1 ธัมมานุสสติ 1 สังฆานุสสติ 1 จาคานุสสติ 1 สีลานุสสติ 1 เทวตานุสสติ 1 ผู้ที่ไม่ใช่พระอริยบุคคลระลึกถึงอนุสสติ 6 นี้ จิตสงบได้ไม่ถึงอุปจารสมาธิ สำหรับพระอริยบุคคลนั้น อาจสงบได้ถึงอุปจารสมาธิเท่านั้น ไม่ถึงอัปปนาสมาธิ

โดย น้องแก้ว [30 ต.ค. 2546 , 04:10:39 น.] ( IP = 203.107.150.176 : : )

[ 1 ] [ 2 ][ 3 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด