อธิบาย...อเหตุกกิริยาจิต ๓

---

สวัสดีค่ะท่านผู้เจริญในธรรมทุกๆท่าน ได้รับคำถามเรื่องหสิตุปาทจิตอยู่บ่อยๆ จึงขออธิบายให้ฟังพอสังเขปนะคะว่า... อเหตุกจิต นั้นมี ๑๘ ดวงนะคะ ๑๕ ดวง คืออกุศลวิบากจิต ๗ และอเหตุกกุศลวิบาก ๘ ยังมีอยู่อีก ๓ ดวง ซึ่งไม่ใช่วิบากนะคะ แต่เป็นอเหตุกกิริยา คือ อเหตุกกิริยาจิต ๓ ค่ะ.. ซึ่งมีชื่อดังต่อไปนี้นะคะ ๑. อุเปกฺขาสหคตํ ปญฺจทวาราวชฺชนจิตฺตํ ( จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขา รำพึงถึงปัญจารมณ์ ) ๒.อุเปกฺขาสหคตํ มโนทวาราวชฺชนจิตฺตํ ( จิตที่เกิดพร้อมด้วยอุเบกขารำพึงถึงอารมณ์ ๖ ทางมโนทวารและ ตัดสินอารมณ์ ๕ ทางปัญจทวาร ) ๓.โสมนสฺสสหคตํ หสิตุปฺปาทจิตตํ ( จิตที่เกิดพร้อมด้วยโสมนัส เป็นเหตุให้เกิดการยิ้มแย้มของพระอรหันต์ )

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 11:11:52 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

สลักธรรม 1 ปัญจทวาราวัชชนจิต = เวทนาเป็นอุเบกขา มโนทวาราวัชชนจิต = เวทนาเป็นอุเบกขา หสิตุปปาทจิต = เวทนาเป็นโสมนัส จะอธิบายมโนธาตุที่เป็นกิริยาจิตนะคะ คำว่า กิริยาจิต คือ เป็นเพียงการกระทำเท่านั้น ในกิริยาจิตทั้งหมด... กิริยาจิตดวงใดไม่ถึงความเป็นชวนะ กิริยาจิตดวงนั้นย่อมไม่มีผล เหมือนดอกไม้ลมย่อมไม่มีผล ส่วนกิริยาจิตดวงใด.. ถึงความเป็นชวนะ กิริยาจิตดวงนั้นก็ไม่มีผล ..เหมือนดอกไม้ที่มีผลแต่ต้นไม้นั้นมีรากขาดเสียแล้ว เพราะฉะนั้น กิริยาจิต จึงเป็นแต่เพียงการกระทำกิจนั้น ๆ ให้สำเร็จเท่านั้น

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 11:21:38 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

สลักธรรม 2 จิตที่ชื่อว่า.. ปัญจทวาราวัชชนะ เพราะว่า ..รำพึงถึงอารมณ์ที่มากระทบทางทวารทั้ง 5 มีจักขุทวารเป็นต้น หรือเพราะอรรถว่า ไม่ให้จิตเป็นภวังค์ต่อไป เป็นวิถีจิตดวงแรกทางปัญจทวาร ได้แก่.. มโนธาตุ อันเป็นอเหตุกกิริยาจิต ต่อไปก็จะอธิบายมโนทวาราวัชชนะที่เป็นกิริยาจิต มโนทวาราวัชชนจิตดวงนี้ ทั่วไปแก่สัตว์ที่มีจิตทุกจำพวก มโนทวาราวัชชนจิตดวงนี้จะไม่เกิดแก่สัตว์ใด ๆ ที่มีจิตหามีไม่ และเมื่อเกิดขึ้น...ย่อมทำโวฏฐัพพนกิจ ทางปัญจทวาร.... หรือทำอาวัชชนกิจทางมโนทวาร ธรรมชาติใดๆ ที่ไม่เป็นอารมณ์ของจิตดวงนี้ย่อมไม่มี จิตดวงนี้รู้อารมณ์ได้ทุกอย่าง.... เหมือนกับสัพพัญญูตญาณ ภวังคจิตที่เป็นอนันตรปัจจัยแก่ อาวัชชนจิต. ชื่อว่ามโนทวาราวัชชนจิต มโนทวาราวัชชนจิตเป็นมโนทวาร เพราะเป็นปากทางแห่งการดำเนินไปของวิถีจิตทั้งหลาย จิตที่ชื่อว่ามโนทวาราวัชชนะ เพราะว่า.. รำพึงถึงอารมณ์ที่มาสู่คลองทางมโนทวาร ....ด้วยอำนาจแห่งอารมณ์ที่ได้เห็นได้ยิน และได้ทราบเป็นต้น หรือเพราะอรรถว่า...ไม่ให้เป็นภวังค์ต่อไป... เป็นวิถีจิตดวงแรกทางมโนทวาร มโนทวาราวัชชนจิตดวงนี้... เป็นมโนวิญญาณธาตุ เป็นอเหตุกกิริยาจิต.... มีเวทนาเป็นอุเบกขา ซึ่งไม่ใช่สัตว์ ไม่ใช่บุคคล

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 11:30:41 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

สลักธรรม 3 คราวนี้ก็จะ อธิบายหสิตุปปาทจิต นะคะ หสิตุปปาทจิตดวงนี้.. ไม่ทั่วไปแก่บุคคลเหล่าอื่น.. มีเฉพาะในพระขีณาสพเท่านั้น เกิดได้ทางทวารทั้ง 6 ถ้าเกิดทางจักขุทวาร เช่น พระขีณาสพ เห็นสถานที่..อันเหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร ..ก็เกิดโสมนัสด้วยหสิตุปปาทจิตนี้ ทางโสตทวาร เช่น เมื่อท่านถึงสถานที่แจกสิ่งของคือโรงทานต่างๆ.. เห็นผู้อื่นส่งเสียงละโมบโลภมาก มีแย่งสิ่งของอยู่ ท่านก็ความโสมนัส ด้วยหสิตุปปาทจิตดวงนี้...ว่าเราละตัณหาเห็นปานนี้ได้แล้ว ทางฆานทวาร เช่น ท่านได้บูชาพระเจดีย์ ด้วยดอกไม้ ด้วยของหอม ท่านก็เกิดโสมนัสด้วยหสิตุปปาทจิตดวงนี้ ทางชิวหาทวาร ท่านเมื่อได้บิณฑบาต ที่ถึงพร้อมด้วยรส ..แล้วแบ่งกันฉัน ท่านก็เกิดโสมนัสด้วยหสิตุปปาทจิตดวงนี้ ..ว่าเราได้บำเพ็ญสาราณียธรรมแล้วหนอ.. ทางกายทวาร.. ท่านเมื่อได้กระทำอภิสมาจาริกวัตร ก็เกิดโสมนัสด้วยหสิตุปปาทจิตดวงนี้ว่า.... เราได้บำเพ็ญวัตรทางกายทวารแล้วหนอ.. ส่วนทางมโนทวาร ...หสิตุปปาทจิตนี้ ย่อมเกิดขึ้นปรารภอารมณ์ในอดีตและอนาคต เหมือนอย่างที่พระผู้มีพระภาคทรงรำพึงถึงเมื่อครั้งที่เสวยพระชาติเป็นโชติปาลมานพ เป็นต้น ก็ได้ทรงกระทำการยิ้มแย้มให้ปรากฏ ด้วยหสิตุปปาทจิตดวงนี้เหมือนกัน จิตที่ชื่อว่า หสิตุปปาท.. เพราะอรรถว่า ให้เกิดการยิ้มแย้ม เป็นมโนวิญญาณธาตุ เป็นอเหตุกกิริยาจิต..มีเวทนาเป็นโสมนัสค่ะ

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 11:43:42 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

สลักธรรม 4 การยิ้มและการหัวเราะของบุคคลในโลกนี้มี ๖ ประการ คือ ๑. สิตะ ยิ้มอยู่บนใบหน้า ไม่เห็นไรฟัน ๒. หสิตะ ยิ้มพอเห็นไรฟัน เป็นการยิ้มของพระอรหันต์ พระอนาคามี พระสกทาคามี พระโสดาบัน และปุถุชน ๓. วิหสิตะ หัวเราะมีเสียงเบา ๆ เป็นการหัวเราะของพระอนาคามี พระสกทาคามี พระโสดาบัน และปุถุชน ๔. อติหสิตะ การหัวเราะที่มีเสียงดังมาก เป็นการหัวเราะของ... พระสกทาคามี พระโสดาบัน และปุถุชน ๕. อปหสิตะ การหัวเราะจนโยกไปทั้งตัว เป็นการหัวเราะ เฉพาะของปุถุชน ๖. อุปหสิตะ การหัวเราะจนน้ำตาไหล เป็นการหัวเราะเฉพาะของปุถุชน เหมือนกัน ในการยิ้มและการหัวเราะของบุคคลในโลกนี้ ไปด้วยจิต ๑๓ ดวงนะคะ

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 12:02:32 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

สลักธรรม 5 <>ปุถุชนทั้งหลายย่อมยิ้มและหัวเราะด้วยจิต ๘ ดวง คือ มหากุศลจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส ๔ ดวง และโลภมูลจิตที่ประกอบด้วยโสมนัสอีก ๔ ดวง <>พระเสขะทั้งหลายคือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี ย่อมยิ้ม และหัวเราะด้วยจิต ๖ ดวง คือ มหากุศลจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส ๔ ดวง และโลภทิฏฐิวิปปยุตที่ประกอบด้วยโสมนัสอีก ๒ ดวง <>พระอรหันต์ทั้งหลาย ย่อมยิ้มด้วยกิริยาจิต ๕ ดวง คือ มหากิริยาจิตที่ประกอบด้วยโสมนัส ๔ ดวง และหสิตุปปาทจิต ซึ่งเป็นอเหตุกกิริยาจิตอีก ๑ ดวง จิต ๑๓ ดวงนี้ ย่อมเป็นเหตุให้บุคคลทั้งหลายในโลกนี้เกิดการยิ้มและการหัวเราะ ดังนี้ ในอเหตุกจิต ๑๘ ดวงนี้... พระผู้มีพระภาคพระองค์มิได้ทรงแสดงว่า...เป็นอสังขาริก (ไม่มีการชักชวน)... หรือสสังขาริก (มีการชักชวน) แต่ก็สงเคราะห์เป็นอสังขาริก.. เพราะอเหตุกจิต ๑๘ ดวงนี้ อาศัยเหตุปัจจัยแล้วจึงเกิดขึ้น..โดยไม่มีการชักชวน นะคะ นี่คือเรื่องที่จะนำมาให้ท่านศึกษาหาความรู้ค่ะ ด้วยความปรารถนาดีค่ะ บุษกร เมธางกูร

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 12:11:59 น.] ( IP = 210.86.188.2 : : )

สลักธรรม 6 เรื่องหสิตุปปาทจิต เป็นเรื่องที่น้องกิ๊ฟเองก็ยังไม่ค่อยเข้าใจ..เพราะตามหนังสือก็จะมีการพิมพ์อธิบายไว้เหมือนๆกันว่าเป็นยิ้มที่เกิดขึ้นหลังจากอภิญญากิริยาจิต ...ทำนองนี้ ..ได้มาอ่านที่ท่านอาจารย์อธิบายแล้วก็มีความเข้าใจกว้างขึ้น ...แต่ก็ยังสงสัยอยู่ดีว่า ในฐานะที่เป็นอเหตุกจิต ...แม้มิได้เกิดจากเหตุทั้ง ๖ ก็จริงแต่ต้องมีเหตุอื่นๆให้เกิดขึ้นจึงอยากทราบว่า ...มีเหตุปัจจัยใดทำให้จิตที่เป็นอเหตุกะนี้เกิดขึ้นคะท่านอาจารย์?

โดย น้องกิ๊ฟ [11 มิ.ย. 2547 , 14:06:12 น.] ( IP = 203.146.170.51 : : )

สลักธรรม 7 สวัสดีค่ะ คุณน้องกิ้ฟ อันที่จริงนั้นการศึกษาพระอภิธรรมนั้นไม่ยากหรอกนะคะ เพียงแต่มีหลักเกณฑ์มากเท่านั้นค่ะ ซึ่งเป็นกฎธรรมดาที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์ท่านเข้าไปพบ ไปพิสูตรมาแล้วแล้วนำมาสอนให้เราท่านเข้าใจชีวิตที่จริงตรงตามสภาพธรรมเท่านั้นเองนะคะ แต่เพราะว่าเรานั้นเคยชินแบบเราและยึดติด จึงต่างพากันคิดไปว่า ควรจะเป็นอย่างนั้น น่าจะเป็นอย่างนี้ ตามประสาคนช่างคิด แต่ไม่ใช่ผู้เป็นอริยบุคคลคิดไงคะ จึงแก้ปัญหาไม่ตก เมื่อคืนวันพุธที่ผ่านมามีโอกาสสนทนาธรรมกับคุณมาลี ทาง msn. ค่ะ ทำให้เข้าใจอะไรๆที่คนเราคิดกันมากขึ้นค่ะน้องกิ้ฟ....

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 15:40:26 น.] ( IP = 210.86.188.6 : : )

สลักธรรม 8 มาอ่านครับ

โดย JaY [11 มิ.ย. 2547 , 15:46:28 น.] ( IP = 202.44.8.98 : : 10.21.3.61 )

สลักธรรม 9 ส่วนที่ถามว่า.. อเหตุกจิต ...แม้มิได้เกิดจากเหตุทั้ง ๖ ก็จริงแต่ต้องมีเหตุอื่นๆให้เกิดขึ้นนั้น และขอให้อธิบายก็คงต้องให้เข้าใจด้วยนะคะว่า เหตุปัจจัยที่จะให้เกิดอเหตุกจิต 18 มีดังนี้ เหตุปัจจัยแห่งจักขุวิญญาณจิต 2 ดวง 1. มีจักขุปสาทดี 2. มีรูปารมณ์มากระทบ 3. มีแสงสว่าง 4. มีการใส่ใจในรูปารมณ์ ธรรม 4 ประการนี้ประชุมกันแล้ว จักขุวิญญาณก็จักเกิด โดยไม่ต้องมีใครมาชักชวน หรือกระตุ้นเตือน จึงสงเคราะห์จักขุวิญญาณจิต 2 ดวงนี้ เป็นอสังขาริก แม้โสตวิญญาณ เป็นต้น ก็มีนัยเหมือนกันนะคะ

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 15:47:33 น.] ( IP = 210.86.188.6 : : )

สลักธรรม 10 เหตุปัจจัยแห่งโสตวิญญาณจิต 2 ดวง 1. มีโสตปสาทดี 2. มีสัททารมณ์มากระทบ 3. มีอากาศคือช่องว่าง 4. มีการใส่ใจในสัททารมณ์ เหตุปัจจัยแห่งฆานวิญญาณจิต 2 ดวง 1. มีฆานปสาทดี 2. มีคันธารมณ์มากระทบ 3. มีลมพามากระทบ 4. มีการใส่ใจในคันธารมณ์ เหตุปัจจัยแห่งชิวหาวิญญาณ 2 ดวง 1. มีชิวหาปสาทดี 2. มีรสารมณ์มากระทบ 3. มีธาตุน้ำมาซึมซาบ 4. มีการใส่ใจในรสารมณ์ เหตุปัจจัยแห่งกายวิญญาณ 2 ดวง 1. มีกายปสาทดี 2. มีโผฎฐัพพารมณ์มากระทบ 3. มีปฐวีธาตุ อันเป็นที่อาศัยอยู่แห่งธาตุอื่น 4. มีการใส่ใจในโผฎฐัพพารมณ์ ในจิต 10 ดวงนี้ ..คือ จักขุวิญญาณ 2 ดวง... โสตวิญญาณ 2 ดวง ฆานวิญญาณ 2 ดวง..... ชิวหาวิญญาณ 2 ดวง กายวิญญาณ 2 ดวง รวมเรียกว่า ทวิปัญจวิญญาณ 10 จะเห็นได้ว่าในทวิปัญจวิญญาณทั้ง 10 นี้ อาศัยเหตุปัจจัยแล้วจึงเกิดขึ้น โดยไม่มีการชักชวน จึงสงเคราะห์เป็นอสังขาริกจิตค่ะ

โดย อ.บุษกร เมธางกูร [11 มิ.ย. 2547 , 15:59:07 น.] ( IP = 210.86.188.6 : : )

[ 1 ] [ 2 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด