เสริมสร้างปัญญา...ตอนที่ ๑๕

---

http://www.thaimisc.com/freewebboard/php/vreply.php?user=dokgaew&topic=6055 เสริมสร้างปัญญา...ตอนที่ ๑๕ หลังเรียนรู้ว่าอกุศลจิต ๑๒ ทำให้เกิดอกุศลกรรมต่างๆ ทั้งทางกาย วาจา ใจ และก็ทราบแล้วว่าเราสามารถ พัฒนาทรัพย์ ได้ด้วยการทำทาน พัฒนากาย วาจา ได้ด้วยศีล พัฒนาจิต ได้ด้วยการเจริญภาวนา สมถกรรมฐาน ก็เป็นการเจริญภาวนาชนิดหนึ่งที่พัฒนาจิตขึ้นจนได้ถึงขั้นอัปปนาสมาธิ และฌานจิตเกิดขึ้น สามารถข่มนิวรณธรรม ซึ่งเป็นธรรมที่ขัดขวางไม่ให้เข้าถึงฌานได้ แต่เป็นเพียงวิกขัมภนประหาณเท่านั้น เมื่อจิตพ้นจากฌาน หรือฌานจิตเสื่อม นิวรณ์ก็อาจเกิดขึ้นได้อีก นิวรณธรรม มี ๕ ได้แก่ ๑.กามฉันทนิวรณ์ = ความยินดีติดใจในกามคุณอารมณ์ มีรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัสต่างๆ องค์ธรรม ได้แก่ โลภเจตสิก ๒.พยาปาทนิวรณ์ = ความพยาบาท ปองร้ายหรือผูกโกรธต่างๆ องค์ธรรม ได้แก่ โทสเจตสิก ๓.ถีนมิทธนิวรณ์ = ความหดหู่ท้อถอยจากอารมณ์ที่เพ่งเพียร องค์ธรรม ได้แก่ ถีนเจตสิก และมิทธเจตสิก ๔.อุทธัจจกุกกุจจะนิวรณ์ = ความฟุ้งซ่านรำคาญใจ องค์ธรรม ได้แก่ อุทธัจจเจตสิก และกุกกุจจเจตสิก ๕.วิจิกิจฉานิวรณ์ = ความลังเลสงสัยต่างๆ องค์ธรรม ได้แก่ วิจิกิจฉาเจตสิก ก่อนที่จะไปถึงรูปาวจรจิต สิ่งที่ควรทราบอย่างย่อๆ ในเบื้องต้น นอกจากนิวรณธรรมแล้ว ก็คือ ฌาน แปลว่า ธรรมชาติที่ติดในอารมณ์ ฌาน ในที่นี้ หมายถึง ธรรมชาติที่เพ่งอารมณ์ หรือ ธรรมชาติที่แผดเผาธรรมที่เป็นข้าศึก มุ่งหมายถึง อารัมณูปนิชฌาน อารัมณูปนิชฌาน หมายถึงจิตที่เข้าไปเพ่งอารมณ์ของกรรมฐานอยู่อย่างแนบแน่น

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:26:06 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

[ 1 ] [ 2 ][ 3 ]

สลักธรรม 1 อารมณ์ของสมถกรรมฐาน มีทั้งหมด ๗ ประเภท ๔๐ อย่าง คือ ๑. กสิณ ๑๐ ได้แก่ ภูตกสิณ ๔  คือ ปถวีกสิณ (ดิน) อาโปกสิณ (น้ำ) เตโชกสิณ (ไฟ) วาโยกสิณ (ลม) วัณณกสิณ ๔  คือ นิลกสิณ (สีเขียว) ปีตกสิณ (สีเหลือง) โลหิตกสิณ (สีแดง) โอทาตกสิณ (สีขาว) อาโลกกสิณ อากาสกสิณ ๒. อสุภะ ๑๐ ได้แก่ ศพที่อืดพองขึ้นภายหลังที่ตายแล้ว ๑ หรือ ๒ วัน ศพที่มีสีเขียวเป็นพิเศษโดยมีสีแดงและขาวปะปน ศพที่น้ำเหลืองและน้ำหนองไหลออกจากเนื้อที่ปริแตก ศพที่ถูกฟันขาดออกเป็น ๒ ท่อน ศพที่ถูกแร้ง กา สุนัข จิกกัด ยื้อแย่งกระจัดกระจาย ศพที่ถูกทิ้งเรี่ยรายไว้ มี มือ เท้า ศีรษะ อยู่คนละทาง ศพที่ถูกฟันด้วยมีด ถูกแทงด้วยหอก เป็นริ้วรอย ศพที่มีโลหิตหลั่งไหลออกจากส่วนต่างๆของร่างกาย ศพที่มีหนอนไชไหลออกมา ศพที่มีแต่กระดูกเหลืออยู่

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:28:02 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 2 ๓. อนุสสติ ๑๐ ได้แก่ พุทธานุสสติ  การระลึกถึงพระพุทธคุณ ธัมมาานุสสติ  การระลึกถึงพระธรรมคุณ สังฆานุสสติ   การระลึกถึงพระสังฆคุณ สีลานุสสติ  การระลึกถึงความบริสุทธิ์ของศีลที่รักษาไว้โดยปราศจากโทษ จาคานุสสติ  การระลึกถึงการบริจาคทานของตน ที่เป็นไปโดยบริสุทธิ์ ไม่มีการโอ้อวด เทวตานุสสติ  การระลึกถึงกุศลกรรมของตน โดยเปรียบเทียบกับเทวดา และพรหมทั้งหลายที่เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยธรรมอันดีงาม มี ศรัทธา สติ หิริ โอตตัปปะ พาหุสัจจะ วิริยะ ปัญญา อุปสมานุสสติ   การระลึกถึงคุณของพระนิพพานที่มีสภาพสันติสุข สงบจากกิเลส และขันธ์ ๕ การเจริญอุปสมานุสสติกรรมฐานให้สำเร็จสมบูรณ์ได้ จึงได้แก่ พระอริยบุคคลเท่านั้น มรณานุสสติ  การระลึกถึงความตายที่ตนจะต้องประสบแล้วเกิดสังเวชสลดใจอยู่เนืองๆ กายคตาสติ   การระลึกถึงโกฏฐาส ๓๒ ได้แก่กองส่วนต่างๆ ของร่างกายที่เป็นไปใน ๓๒ หมวด อานาปานัสสติ  การระลึกอยู่ในลมหายใจเข้าออก

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:29:43 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 3 ๔. อัปปมัญญา ๔ แผ่ทั่วไปให้แก่สัตว์ทั้งหลายโดยไม่มีจำกัดบุคคล และสถานที่ ได้แก่ เมตตา  ความปรารถนาดีรักใคร่ต่อสัตว์ทั้งหลาย มีปิยมนาปสัตวบัญญัติ เป็นอารมณ์ กรุณา   ความปรารถนาอยากให้สัตว์ทั้งหลายที่ได้รับความทุกข์ ลำบาก พ้นจากความทุกข์ลำบากนั้น มีทุกขิตสัตวบัญญัติ เป็นอารมณ์ มุทิตา  ความรื่นเริงบันเทิงใจ ยินดีในความสุขของสัตว์ทั้งหลาย มีสุขิตสัตวบัญญัติ เป็นอารมณ์ อุเปกขา  ความวางเฉยต่อสัตว์ทั้งหลาย โดยไม่น้อมไปในความปรารถนาดี ในการบำบัดทุกข์ หรือในการชื่นชมยินดีในความสุขของสัตว์ มีมัชฌัตตสัตวบัญญัติเป็นอารมณ์ ๕. อาหาเรปฏิกูลสัญญา ๑ พิจารณาถึงอาหารจนเกิดความรู้สึกยึดโดยความเป็นของน่าเกลียด ๖. จตุธาตุววัตถาน ๑ พิจารณา ธาตุทั้ง ๔ ที่ปรากฏในร่างกาย จนกระทั่งเห็นเป็นเพียงกองแห่งธาตุ ๗. อรูปกรรมฐาน ๔ ได้แก่ กสิณุคฆาฏิมากาสบัญญัติ อากาสานัญจายตนฌาน นัตถิภาวบัญญัติ อากิญจัญญายตนฌาน

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:31:08 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 4 องค์แห่งฌาน ซึ่งได้แก่ เจตสิก ๕ ประเภท ในบรรดาเจตสิกธรรมทั้งหมด ๓๕ ประเภทที่เกิดขึ้นพร้อมกับฌานจิต และปรากฏเด่นชัด โดยทำหน้าที่ข่มนิวรณธรรมทั้ง ๕ ได้แก่ ๑. วิตกเจตสิก ยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ ในการทำฌานนั้น สามารถข่ม ถีนมิทธนิวรณ์ ๒. วิจารเจตสิก ประคองจิตให้ตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์ที่เพ่ง สามารถข่ม วิจิกิจฉานิวรณ์ ๓. ปีติเจตสิก ความปลาบปลื้มยินดี สามารถข่ม พยาปาทนิวรณ์ ๔. สุข (เวทนาเจตสิก) ความสุขใจที่เกิดขึ้นได้แก่โสมนัสเวทนา สามารถข่ม อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ ๕. เอกัคคตาเจตสิก การที่จิตตั้งอยู่ในอารมณ์ที่เพ่งอันเดียว หรือจิตมีสมาธิ สามารถข่ม กามฉันทนิวรณ์ สมาธิ มี ๓ ระดับ ๑. ขณิกสมาธิ จิตที่ตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์ได้ชั่วขณะหนึ่ง ๒. อุปจารสมาธิ จิตที่ตั้งมั่นอยู่ในอารมณ์ใกล้จะได้ฌาน ๓. อัปปนาสมาธิ จิตที่ตั้งมั่นแนบแน่นอยู่ในอารมณ์ที่กำหนด ข่มกิเลสไว้ได้ และเกิดฌานจิต

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:33:44 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 5 รูปาวจรจิต แยกศัพท์ ได้ เป็น รูป + อวจร + จิต หมายถึงจิตที่ท่องเที่ยวเกิดอยู่ในรูปภูมิ เมื่อกล่าวโดยประเภทแห่งฌาน มี ๕ ประการ คือ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ปัญจมฌาน เมื่อจำแนกโดยชาติเภทนัย ได้ เป็น รูปาวจรกุศลจิต ๕ รูปาวจรวิบาก ๕ และรูปาวจรกิริยา ๕ ประเภทแห่งฌานนี้ถ้าจำแนกตามประเภทบุคคล คือ ติกขบุคคล ผู้รู้เร็ว และมันทบุคคล ผู้รู้ช้า การละองค์ฌานจะต่างกันเล็กน้อย กล่าวคือ -- มันทบุคคล ผู้รู้ช้า มิอาจจะเห็นโทษของวิตก และวิจารทั้งสองในเวลาเดียวกันได้ จะละองค์ฌาน ได้เพียงฌานละหนึ่งองค์ฌานเท่านั้น จึงจำแนกองค์ฌานออกเป็น ๕ ประเภท คือ ปฐมฌาน ถึง ปัญจมฌานเรียกว่า ปัญจกนัย ซึ่งตรงตามสภาวะตามนัยแห่งพระอภิธรรม ดังนี้ ปฐมฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๕ คือ วิตก  วิจาร   ปีติ   สุข   เอกัคคตา ทุติยฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๔ คือ ...... วิจาร   ปีติ  สุข   เอกัคคตา ตติยฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๓ คือ .............. ปีติ   สุข  เอกัคคตา จตุตถฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ ................... สุข   เอกัคคตา ปัญจมฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ .................. อุเบกขา  เอกัคคตา

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:35:34 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 6 (รูปประกอบของ ปัญจกนัย ข้างบนค่ะ) -- ติกขบุคคล ผู้รู้เร็ว สามารถใคร่ครวญเห็นโทษของวิตก และวิจารทั้งสองพร้อมกัน จะละองค์ฌาน ทั้งวิตก และวิจาร ได้ทีเดียวพร้อมกัน ในทุติยฌาน จึงจำแนกองค์ฌานออกเป็น ๔ ประเภท คือ ปฐมฌาน ถึง จตุตถฌานเรียกว่า จตุกนัย ซึ่งตรงตามนัยแห่งพระสูตร ดังนี้ ปฐมฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๕ คือ วิตก   วิจาร   ปีติ  สุข  เอกัคคตา ทุติยฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๓ คือ ............... ปีติ  สุข  เอกัคคตา ตติยฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ ..................... สุข   เอกัคคตา จตุตถฌาน ประกอบด้วยองค์ฌาน ๒ คือ ................... อุเบกขา   เอกัคคตา

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:40:01 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 7 การเรียกชื่อ จะเรียกชื่อจิตตามองค์ฌาน นะคะ แล้วลงท้ายว่าเป็นกุศล วิปาก หรือกิริยา ด้วยคำว่า กุสลจิตฺตํ หรือ วิปากจิตฺตํ หรือ กฺริยจิตฺตํ ตามลำดับ ดังนี้ ดวงที่๑. ปฐมฌาน วิตกฺกวิจารปีติ สุเขกคฺคตาสหิตํ ปฐมฺชฌาน กุสลจิตฺตํ / วิปากจิตฺตํ  / กฺริยาจิตฺตํ ดวงที่๒. ทุติยฌาน .วิจารปีติ สุเขกคฺคตาสหิตํ ทุติยชฺฌาน กุสลจิตฺตํ / วิปากจิตฺตํ  / กฺริยาจิตฺตํ

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:50:04 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 8 ดวงที่๓. ตติยฌาน . ปีติ สุเขกคฺคตาสหิตํ ตติยชฺฌาน กุสลจิตฺตํ  / วิปากจิตฺตํ  / กฺริยาจิตฺตํ ดวงที่๔. จตุตถฌาน . . สุเขกคฺคตาสหิตํ จตุตฺถชฺฌาน กุสลจิตฺตํ / วิปากจิตฺตํ  / กฺริยาจิตฺตํ ดวงที่๕. ปัญจมฌาน . อุเปกฺเขกคฺคตาสหิตํ ปญฺจมชฺฌาน กุสลจิตฺตํ / วิปากจิตฺตํ  / กฺริยาจิตฺตํ

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 21:52:52 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 9 ในกรรมฐาน ๔๐ นั้น อารมณ์ที่เป็นเครื่องเพ่งให้ได้ถึงรูปฌาน มี ๒๖ คือ กสิณ ๑๐ อสุภะ๑๐ กายคตาสติ ๑ อานาปานัสสติ ๑ อัปปมัญญา ๔ (เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา)

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 22:01:52 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

สลักธรรม 10 รูปาวจรกุศลจิต เป็นเหตุให้รูปาวจรวิปากจิตปรากฏเกิดขึ้น ตรงกัน ดวงต่อดวง และให้ปฏิสนธิในรูปภูมิต่างๆ ดังนี้ ปฐมฌานกุศล ให้ผลเป็น ปฐมฌานวิบาก ปฏิสนธิใน ปฐมฌานภูมิ ๓ ทุติยฌานกุศล ให้ผลเป็น ทุติยฌานวิบาก ปฏิสนธิใน ทุติยฌานภูมิ ๓ ตติยฌานกุศล ให้ผลเป็น ตติยฌานวิบาก ปฏิสนธิใน ทุติยฌานภูมิ ๓ จตุตถฌานกุศล ให้ผลเป็น จตุตถฌานวิบาก ปฏิสนธิใน ตติยฌานภูมิ ๓ ปัญจมฌานกุศล ให้ผลเป็น ปัญจมฌานวิบาก ปฏิสนธิใน จตุตถฌานภูมิ ๗ ทุติยฌานวิบาก และ ตติยฌานวิบาก ให้ผล ปฏิสนธิใน ทุติยฌานภูมิเดียว เพราะว่า สภาพของวิตก และวิจาร องค์ฌานทั้งสองใกล้ชิดกันมาก จึงให้ผลปฏิสนธิในภูมิเดียวกัน เพียงแต่ผลที่จะได้รับในปวัตติกาล คือความสุข ความสบาย ความเยือกเย็นใจ จะยิ่งหย่อนกว่ากันบ้าง

โดย พี่ดา [12 ต.ค. 2547 , 22:03:52 น.] ( IP = 61.91.68.191 : : )

[ 1 ] [ 2 ][ 3 ]

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด