อย่าเป็นผู้ได้ชื่อว่าเป็น ทอดธุระหรือปลีกตัว

---

อย่าเป็นผู้ได้ชื่อว่าเป็น ทอดธุระหรือปลีกตัว เรื่องราวความอยู่รอดของพระพุทธศาสนานี้เป็นเรื่องของพุทธบริษัททุกคนที่คอยเอาใจใส่ ดูแลภัยอันเกิดจากพระพุทธศาสนา ก่อนพุทธปรินิพพานพระผู้มีพระภาคก็มีพุทธวจนะ ฝากให้พุทธบริษัทดูแลงานพระศาสนา ในเรื่องการดูแลนี้มีเรื่องราวในหลักฐานที่แสดงไว้อาทิ จาตุมสูตรเป็นสูตรเล็กๆ สูตรหนึ่งในพระไตรปิฎก หากจะมีผู้เอ่ยถึงบ้าง ก็เนื่องจากสูตรนี้เป็นที่มาของคำสอนเรื่องภัย ๔ ประการของภิกษุบวชใหม่ ความจริงแล้วในพระสูตรนี้ยังกล่าวถึงเหตุการณ์ตอนหนึ่งในพุทธประวัติ ซึ่งน่าจะได้รับความสำคัญ หากแต่มักถูกมองข้ามไป พระสูตรนี้เล่าว่า คราวหนึ่งภิกษุจำนวน ๕๐๐ รูป มีพระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะเป็นหัวหน้า เดินทางมาเฝ้าพระพุทธเจ้า แต่เนื่องจากภิกษุเหล่านั้นส่งเสียงอื้ออึงระหว่างสนทนากับภิกษุเจ้าถิ่น พระองค์จึงทรงขับไล่ภิกษุทั้ง ๕๐๐ นั้นออกไปจากสำนัก ต่อมา เจ้าศากยะ ชาวบ้านจาตุมา และท้าวสหัมบดีพรหมเข้าเฝ้ากราบทูลพระองค์ ขอให้ทรงอนุเคราะห์ภิกษุเหล่านั้น เพราะหลายรูปเป็นภิกษุใหม่ หากไม่ได้เข้าเฝ้าพระองค์ ก็จะแปรผันไป เหมือนพืชอ่อนขาดน้ำ หรือเหมือนลูกโคอ่อนไม่เห็นแม่ พระพุทธองค์ได้ทรงสดับเช่นนั้น ก็เปลี่ยนพระทัย และอนุญาตให้ภิกษุเหล่านั้นเข้าเฝ้าโดยมี พระมหาโมคคัลลานะเป็นผู้พาไป

โดย ทรงธรรม [23 พ.ย. 2547 , 14:42:39 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 1 เหตุการณ์หลังจากนั้น เป็นการสนทนาระหว่าง พระพุทธองค์กับพระอัครสาวกทั้งสอง ซึ่งมีความสำคัญมาก พระพุทธองค์เริ่มด้วยการตรัสถามพระสารีบุตรต่อหน้าภิกษุทั้ง ๕๐๐ ว่า คิดอย่างไรที่พระองค์ทรงขับไล่ภิกษุสงฆ์เหล่านั้น พระสารีบุตรกราบทูลว่า ในเมื่อ "พระผู้มีพระภาคทรงมีความขวนขวายน้อย เจริญธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันอยู่ แม้เราทั้งหลายก็จักมีความขวนขวายน้อย เจริญธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันอยู่เช่นกัน" เมื่อทรงสดับเช่นนั้น พระพุทธองค์ก็ตรัสห้ามว่า "เธอไม่ควรให้ความคิดเห็นปานนี้เกิดขึ้นอีก" จากนั้นก็ตรัสถามพระมหาโมคคัลลานะด้วยคำถามเดียวกัน พระมหาโมคคัลลานะกราบทูลว่า ในเมื่อพระผู้มีพระภาคทรงมีความขวนขวายน้อย ท่านและพระสารีบุตรจะช่วยกันบริหารภิกษุสงฆ์เอง พระพุทธองค์จึงตรัสรับรองว่า "ดีละ ดีละ ความจริง เรา สารีบุตรหรือโมคคัลลานะเท่านั้นควรบริหารภิกษุสงฆ์" บทสนทนาดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงท่าที ๒ แบบเมื่อเกิดปัญหาในหมู่สงฆ์ ท่าทีแรกคือการวางเฉย หลบหลีกปลีกตัวไปแสวงหาความสุขเฉพาะตน ส่วนท่าทีที่ ๒ ก็คือการเข้าไปจัดการแก้ไขปัญหา ควรกล่าวย้ำด้วยว่าท่าทีที่แตกต่างกันนี้เป็นท่าทีของพระอรหันต์ทั้งคู่ ดังนั้น จึงไม่ใช่ท่าทีที่ออกมาจากความเห็นแก่ตัวหรือกิเลสใดๆ หากเป็นเรื่องของมุมมอง (และอาจรวมถึง "วาสนา" ติดตัว) ที่แตกต่างกัน ไม่ต้องสงสัยเลยว่าพระพุทธองค์ทรงเห็นด้วยกับท่าทีแบบใด

โดย ทรงธรรม [23 พ.ย. 2547 , 14:45:30 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 2 อย่างไรก็ตาม น่าสังเกตว่าทั้งๆ ที่การวางเฉยต่อปัญหานั้นมิใช่สิ่งที่พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญ แต่กลับมีอิทธิพลอย่างมากในหมู่พระสงฆ์รุ่นหลังๆ จนบางครั้งแทบจะกลายเป็นลักษณะเด่นของคณะสงฆ์แบบเถรวาทไปเลย มีเหตุการณ์มากมายในประวัติศาสตร์ของพุทธศาสนาที่สะท้อนท่าทีดังกล่าว ที่เด่นที่สุดแต่ไม่ค่อยถูกกล่าวถึงในแง่นี้เท่าใดนักก็คือสมัยพระเจ้าอโศก ตามที่บันทึกในคัมภีร์ของฝ่ายเถรวาทเอง (เช่น สมันปาสาทิกา ซึ่งเป็นคัมภีร์ชั้นอรรถกถา และสังคีติกถา อันเป็นตำราเรียนชั้นนักธรรม) เล่าว่าหลังจากที่พระเจ้าอโศกหันมาสมาทานพุทธศาสนา และให้การอุปถัมภ์บำรุงพระสงฆ์ ได้มีเหล่า "เดียรถีย์" หรือ "หมู่มิจฉาทิฐิ" มาปลอมปนอยู่ในหมู่สงฆ์เป็นอันมาก ข้อที่น่าคิดก็คือทั้งๆ ที่พระอรหันต์ในสมัยนั้นมีนับพันๆ รูป (จำเพาะที่มาทำสังคายนาหลังจากเหตุการณ์สงบแล้วก็มีถึงพันรูปซึ่งล้วน "แตกฉานในไตรวิชชาและพระปฏิสัมภิทาญาณทั้ง ๔") แต่เหตุใดจึงปล่อยให้เดียรถีย์พากันมาบวชเป็นจำนวนมาก (สังคีติกถาระบุว่า เดียรถีย์ที่ถูกพระเจ้าอโศกจับสึกมีถึง ๑ หมื่นคน) พระโมคคัลลีบุตรติสสะเถระ เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่งซึ่งตัดสินใจหลีกไปบำเพ็ญสมาบัติในเขาถึง ๗ ปี หลังจากพบว่ามีเหล่าทุศีลเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากในสังฆมณฑล สังคีติกถาให้เหตุผลว่า พระภิกษุสงฆ์มีจำนวนน้อย จึงมิอาจห้ามและจัดการกับหมู่เดียรถีย์ซึ่งมีพวกมากได้ ทำได้อย่างมากแค่ไม่ร่วมสังฆกรรม แต่หนังสือเล่มเดียวก็ระบุว่า ตอนที่พระโมคคีบุตรติสสะเถระเลือกสรรพระสงฆ์ เพื่อมาทำสังคายนาภายหลังนั้น มีพระภิกษุถึง "๖๐ แสน" และอันที่จริงเหล่าเดียรถีย์ก็คงมิได้หลั่งไหลเข้ามาอย่างพรวดพราด คาดว่าน่าจะใช้เวลานับสิบปีกว่าจะมีจำนวนเป็นหมื่น คำถามก็คือช่วงปีแรกๆ ที่เดียรถีย์เริ่มทยอยเข้ามาและยังมีจำนวนน้อยอยู่นั้น เหตุใดจึงไม่มีการป้องกันหรือแก้ไขใดๆ จะอ้างว่าคณะสงฆ์สมัยนั้นอ่อนแอหรือเสื่อมโทรมก็คงไม่ได้ เพราะมีพระภิกษุที่บรรลุอรหัตผลนับพันรูป แสดงว่าคณะสงฆ์เวลานั้นกำลังเจริญและอยู่ในสภาพที่ปกติสุขพอสมควร

โดย ทรงธรรม [23 พ.ย. 2547 , 14:47:08 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 3 เห็นได้ชัดว่า พระโมคคัลลีบุตรติสสะเถระและพระภิกษุจำนวนมาก ในเวลานั้นใช้ท่าทีอย่างเดียวกับพระสารีบุตรดังกล่าวข้างต้น ต่อเมื่อพระเจ้าอโศกกำราบเดียรถีย์ ทำให้คณะสงฆ์บริสุทธิ์และสมานสามัคคีได้แล้ว พระโมคคัลลีบุตรติสสะเถระจึงเข้ามาเป็นผู้นำในการทำสังคายนาพระไตรปิฎกครั้งที่ ๓ เหตุการณ์ครั้งนั้น ได้สร้างแบบแผนประเพณีที่สำคัญให้แก่พุทธศาสนาแบบเถรวาทหลายประการ อาทิ การแบ่งแยกบทบาทระหว่างพระมหากษัตริย์กับพระสงฆ์อย่างค่อนข้างชัดเจนว่า ฝ่ายแรกมีหน้าที่ปกป้องความบริสุทธิ์ของคณะสงฆ์และดูแลให้เกิดสังฆสามัคคี ส่วนฝ่ายหลังมีหน้าที่สืบทอดและปฏิบัติตามพระธรรมวินัย เป็นต้น แต่เป็นไปได้ไหมว่ามรดกสำคัญอีกประการหนึ่งจากเหตุการณ์ครั้งนั้นก็คือ การตอกย้ำให้พระสงฆ์รุ่นหลังมีท่าทีวางเฉยเมื่อเกิดปัญหาในคณะสงฆ์ การที่คัมภีร์สำคัญในพุทธศาสนา (รวมทั้งตำราเรียนนักธรรม) ได้บันทึกเหตุการณ์ดังกล่าว โดยมีนัยเห็นด้วยกับการปลีกตัวหลีกเร้นของพระโมคคัลลีบุตรติสสะเถระ ย่อมทำให้ท่าทีดังกล่าวเป็นที่ยอมรับหรือกลายเป็นแบบอย่างของพระสงฆ์ในเวลาต่อมา อย่างไรก็ตาม เพื่อให้เห็นภาพอีกด้านหนึ่งควรกล่าวด้วยว่าในสมัยพระเจ้าอโศกนั้นเอง มีเหตุการณ์หนึ่งซึ่งชี้ว่าการปลีกตัวไปในขณะที่คณะสงฆ์มีกิจอันพึงกระทำอยู่นั้น หาใช่พฤติกรรมที่พึงยอมรับได้ไม่ แม้ผู้นั้นจะเป็นพระอรหันต์ก็ตาม ดังมีเรื่องเล่าในคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ว่าขณะที่คณะสงฆ์กำลังช่วยกันสนับสนุนพระเจ้าอโศกในการทำนุบำรุงพระศาสนานั้น พระอรหันต์ชื่ออุปคุตต์ ปลีกตัวไปเสวยสุขจากฌานสมาบัติโดยไม่ทราบเรื่อง ที่ประชุมสงฆ์จึงส่งพระภิกษุไปตามท่านมาแล้วตัดสินลงโทษท่านในข้อที่ท่านไปหาความสบายแต่ผู้เดียว แต่เหตุการณ์ดังกล่าวไม่ค่อยแพร่หลายเมื่อเทียบกับเรื่องราวของพระโมคคัลลีบุตรติสสะเถระ และดังนั้นจึงไม่สู้มีอิทธิพลต่อพระรุ่นหลังเท่าใดนัก

โดย ทรงธรรม [23 พ.ย. 2547 , 14:50:05 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 4 การที่มีคณะบุคคลนอกศาสนาหรือในพระพุทธศาสนาได้กระทำการให้เกิดเสื่อมเสียต่อวงการนี้ ถ้าไม่มีผู้สำนึกถึงภัยอันเกิดมีขึ้นก็จะสูญเสียที่ยากจะเรียกกลับคืนได้การปลุกตนให้มีสำนึกต่อส่วนรวม ไม่ทอดธุระหรือปลีกตัวเป็นผู้ "ขวนขวายน้อย" เพราะนั่นหาใช่พฤติกรรมที่พระพุทธเจ้า ทรงสรรเสริญไม่

โดย ทรงธรรม [23 พ.ย. 2547 , 16:16:02 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 5 เป็นเรื่องที่ควรทำความเข้าใจอย่างยิ่ง เพื่อที่จะได้วางท่าทีได้ถูกต้องและไม่เสียหายต่อพระพุทธศาสนา ขอบคุณมากนะคะคุณทรงธรรม

โดย น้องกิ๊ฟ [23 พ.ย. 2547 , 20:53:22 น.] ( IP = 202.183.175.222 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด