คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี

---

คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี การศึกษาพระอภิธรรมนั้น ท่านนักศึกษาพระอภิธรรมควรจะภาคภูมิใจ เป็นพิเศษเพราะได้เข้ามาศึกษาสิ่งที่สูงสุดในพระพุทธศาสนา เรียกว่า ศึกษายอดธรรม ท่านรู้อะไรท่าน ก็รู้มามากอย่างแล้ว เมื่อท่านได้มาศึกษาสิ่งที่เป็นยอดก็นับว่าเป็นสิ่งประเสริฐสูงสุด นักศึกษาพระอภิธรรมทั้งหลายควรจะได้ ภาคภูมิใจ นอกจากนั้นสิ่งหนึ่งคือผู้ที่จบการศึกษา พระอภิธรรมสามารถไปต่อปริญญาโทที่สถาบันบาลี ที่ประเทศอินเดียได้ มีนักศึกษาไทยที่จบการศึกษาพระอภิธรรมไปต่อมีจำนวนไม่น้อยจบด๊อกเตอร์ ก็หลายท่านด้วยความยินดีและน่าภาคภูมิใจและนอกจากนั้น เมื่อไม่นานมานี้ก็ได้มีพระผู้ใหญ่ระดับ สูงของวงการพระศาสนา ท่านชี้นำ ให้สถาบันการศึกษาแห่งหนึ่งเปิดการศึกษาพระอภิธรรม เพราะยังรู้สึกว่า หย่อนในเชิงด้านการศึกษาและทั้งภาคปฏิบัติอีกด้วย อันนี้นับว่าเป็น เกียรติอย่างสูงในสายงานของการศึกษา การศึกษาพระอภิธรรมนั้นมีเนื้อหาสาระที่เป็น ยอดปรารถนาของท่านผู้รู้ในวงการพระศาสนาเป็นอย่างยิ่ง

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:08:02 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 1 คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี นักศึกษาพระอภิธรรม ต้องหมั่นมีการเสวนาวิเคราะห์ วิจัย นำเนื้อหาสาระที่ วิเคราะห์วิจัยแล้วนั้น ออกเผยแพร่ ก็จะทำให้มวลหมู่ พุทธบริษัททั้งหลายที่อยากจะรู้อยากจะเห็น อยากจะฟัง ได้รับความชื่นอกชื่นใจและได้รับสติปัญญาวิชาความรู้ ได้รับ แสงสว่างอันเนื่องด้วยพระศาสนาเป็นอย่างยิ่ง พระอภิธรรมนั้นมีฐานะที่เป็นศาสตร์ที่สมบูรณ์ในตัวเอง อภิธรรมออกจากพระไตรปิฎก นับเป็นศาสตร์สาขาหนึ่งนั้นเป็นศาสตร์ ที่สมบูรณ์อยู่ในตัวเองได้ เรียนแล้วมีองค์ให้เกิดความรู้ใหม่อย่างไรแก่ชาวโลก เพราะว่าถ้าเราเรียนระดับ ปริญญาต่อไปถึงปริญญาโท ปริญญาเอก หรือปริญญานั้นแหละ อภิธรรมสามารถจะเขียนงานวิจัย (Reride) ในส่วนที่เกี่ยวกับอภิธรรม สร้างองค์ความรู้ใหม่ให้กับโลกได้หรือไม่ ไม่ใช่เรียนท่องจำจิต เจตสิก รูป นิพพาน อะไรต่างๆ โดยเฉพาะ ประเด็นที่ว่า ให้อะไรใหม่แก่โลก ให้อะไรใหม่แก่สังคมไทย คำว่าอะไรใหม่ไม่ได้ หมายความว่าได้ความรู้ใหม่อย่าง แต่ให้ทางออกแนวคิดการ แก้ปัญหาชีวิต และประโยชน์ในการประยุกต์ใช้ นั้นก็คือพูดง่ายๆ ว่า หลายท่านไม่ต้องการ ปริญญาหรอก แต่มาเรียนอภิธรรมเพื่อจะช่วยให้ชีวิตดีขึ้น ช่วยให้มีความสุขดีขึ้น ช่วยให้เขาใจตนเองและผู้อื่นดีขึ้น เราแสวงหาความรู้เหล่านี้ และองค์ความรู้อันนี้ มีอยู่ในอภิธรรมหรือไม่ ผู้ศึกษาพระอภิธรรมนั้นมีคำตอบได้เอง

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:13:17 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 2 คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี คำว่าอภิธรรมในพระไตรปิฎก โดยเฉพาะในพระสูตร เวลาท่านเรียกว่า อภิธรรมมันจะมีคำคู่กันคือ อภิวินัย คำสอนของ พระพุทธเจ้าแบ่งเป็นสอง คือ ธรรมะกับวินัย ธรรมะกับวินัย เมื่อพระพุทธเจ้า จะปรินิพพานได้ตรัสไว้ในมหาปรินิพพานสูตรว่า โดยการล่วงไปแห่งเราตถาคต ธรรมวินัยที่เราบัญญัติแล้ว สั่งสอนแล้ว จะเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย แต่ในสมัยพระพุทธเจ้าก็มีการพูดถึงอภิธรรมและอภิวินัย ธรรมะ+อภิธรรม วินัย+อภิวินัย ที่พูดถึงตอนนี้เพราะมีการสนทนาระหว่างพระสารีบุตร พระโมคคัลลานะ พระเถระและพระอานนท์ทั้งหลายว่า คำว่าวัดจะงาม นั้นงามด้วยอะไร งามด้วยพระ พระงามคืออย่างไร? ในสายพระอานนท์ก็พูดถึง พระที่เรียนที่สนทนาพระสูตรกัน พระงาม แต่ในสายตาพระมหากัสสปเถระ ก็ว่าวัดจะงามเพราะพระเรียนธุดงค์ ในสายตาพระมหาโมคคัลลานะก็ว่า วัดจะงามเพราะพระเรียนพระอภิธรรม มาพบปะกันและสนทนาอภิธรรม อภิธรรมตรงนี้คืออะไร ? ท่านอธิบายว่า (ในอรรถกถา คำว่าอภิธรรมนั้น) เป็นคำคู่กันเหมือนคำว่าอภิวินัย อภิวินัยคืออะไร? อภิวินัยนั้นถ้าท่าน ไปศึกษาวินัยปิฎก จะมีคัมภีร์ในวินัยปิฎก ๘ นี้จะมีตัวกฎหมายสงฆ์ที่เรียกว่าปาฎิโมกข์ศีล ศีล ๒๒๗ ข้ออยู่ในนั้น แล้วก็มีศีลย่อยๆ เรียกว่า วัตรปฎิบัติอะไรต่างๆ ในคัมภีร์มหาวิภังค์ก็คือเรื่องศีล ของพระภิกษุณีทั้งหลาย และมีมหาวรรคจุลวรรค เหล่านี้ขยายออก มาในที่สุดทั้งขยายอธิบายวินัยทั้งหลาย โดยเฉพาะ อย่างยิ่งบทสรุปใน คัมภีร์ปริวารขันธกะ และปริวารของวินัย ที่สรุปเรื่อง นั้นเรื่องนี้ไปเป็นคำขยาย อธิบาย ศีลข้อปฎิบัติของพระอีกทีหนึ่ง สรุปทั้งหมดเรียกว่าอภิวินัย

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:16:14 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 3 คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี ถ้าจะพูดในภาษาของเราจะให้เข้าใจวรรณคดีในภาษาอภิธรรมสักหน่อย วรรณคดีอภิธรรมก็คล้าย ๆ กันกับวรรณคดีอภิวินัย พูดในแง่วรรณคดี หมายถึงพระไตรปิฎก อภิธรรมปิฎก ในฐานะที่ชำระพระไตรปิฎกจะอ่าน อย่างละเอียด อภิธรรมปิฎกนี้ก็ต้องอ่าน เสร็จแล้วเห็นอะไร อภิธรรมกับอภิวินัยก็คล้ายกันเหมือนที่ท่านว่าในพระไตรปิฎก นั่นก็คือ อภิวินัยนั้นจะว่าถึงแม่บทกฎหมาย ตัวแม่บทกฎหมายและคำตีความด้วย คำตีความเหล่านี้มาจากไหน มาจากพระพุทธเจ้าบ้าง พระเถระบ้างในสมัยนั้น มานั่งปรึกษากันปุจฉาวิสัชชนากันอภิธรรมคืออะไร ? อภิธรรมก็คือ ในสมัยที่ท่านพูดไว้ในพระสูตรนั้น หมายถึงธรรม ที่พระพุทธเจ้าสอนเป็นตัวแม่บท พระที่ฟังมาแล้ว ไม่เข้าใจก็ ไปถาม พระพุทธเจ้า ให้พระพุทธเจ้าอธิบายคำอธิบายเพิ่มเติม ........ อภิธรรมปิฎก อภิธรรมปิฎกนั้น ตามคำบอก เล่าก็คือพระพุทธเจ้าไปแสดงธรรมที่โน้นที่นี่มาก็ว่ากันไป แล้วก็มาเป็น คัมภีร์อภิธรรม สรุปก็คือ อภิธรรมปิฎกนั้น ก็คือคัมภีร์พระพุทธพจน์ที่มีการมาประมวลประชุมปุจฉาวิสัชนา ประมวลสรุปแสดงความคิดเห็นกัน และเป็นที่ยอมรับของ พระพุทธเจ้าและ พระสาวกทั้งหลาย แต่ถ้าจะบอกว่าอภิธรรมเหล่านี้ เป็นทั้งเจ็ดคัมภีร์ ในพระอภิธรรมเจ็ดคัมภีร์หรือไม่เป็นคนละเรื่อง แต่หมายถึงอภิธรรมเหล่านี้ เติบโตขึ้นอยู่ในขุททกนิกายของพระสูตร

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:19:22 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 4 คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี ในสมัยการสังคายนาครั้งที่ 1 ครั้งที่ 2 ไม่มีคำใช้ว่าอภิธรรมปิฎก มีแต่พระธรรมกับพระวินัย วินัยคือวินัยปิฎก พระธรรมคือ พระสูตร ซึ่งมีอยู่ 5 นิกาย ใน 5 นิกายนี้ พระธรรมแบ่งออกเป็น 5 นิกาย ได้แก่ ที มะ สํ อํ ขุ ในขุททกนิกาย ได้พ่วงคัมภีร์อภิธรรม 7 คัมภีร์เข้าไปตรงนั้น แล้วตอนหลังท่านแยกเอาเป็นพระอภิธรรมปิฎก 12 เล่ม อาตมาถือว่า ยังแยกไม่หมด จัดประเภทนี่ ที่จริงจะแยกได้มากกว่านี้ สิ่งที่ควรจะแยกออกไป เป็นพระอภิธรรมนี่นะ ถ้าท่านเรียนพระอภิธรรม ไม่ควรละเลยก็คือ คัมภีร์มหานิเทส ของพระสารีบุตร นั่นคือลักษณะอภิธรรม และถ้าจะบอกว่า ทำไมอภิธรรมก็เป็นพุทธพจน์ล้วน ๆ ซิ จึงจะแยกเป็นพระอภิธรรมได้ กถาวัตถุไม่ใช่พุทธพจน์ล้วน ๆ ในอภิธรรม 7 คัมภีร์ กถาวัตถุนั้นก็คือมหานิเทส ก็คือแต่งบรรยายสรุปพระไตรปิฎกนั้นเอง กถาวัตถุนั้นพระโมคคัลลีบุตร ติสสเถระแต่งในราว พ.ศ.200 สังคายนา ครั้งที่ 3 เพราะฉะนั้นถ้าเราดู อย่างกถาวัตถุก็ดี มหานิเทสก็ตาม หรือคัมภีร์อื่นๆ ในบางคัมภีร์ ในขุททกนิกาย จะพบว่ามีลักษณะคล้าย ๆ กัน นั่นก็คือ ท่านเรียนอภิธรรมถ้า เรียนตามลักษณะที่คัมภีร์นี้บอกนะ เรียนอภิธรรมก็คือเรียนเอาแก่นของ พระศาสนา ในคัมภีร์มหานิเทสก็ตาม แม้กระทั่งคัมภีร์วิสุทธิมรรคก็ตาม วิมุตติมรรคก็ตาม มีลักษณะเป็นเชิงอภิธรรม ตรงที่ได้ประมวล

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:30:46 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 5 คุณค่าของพระอภิธรรมตามมุ่งมองของพระสุเมธาธิบดี สรุปเอาคำสอนของพระพุทธเจ้าเข้ามาให้เป็นแก่น ถ้าพูดถึงเรื่องของสังคหะ ก็ไว้ตรงนี้ เรื่องปุคคลบัญญัติก็ไว้ตรงนี้ แทนที่จะไปศึกษาในอังคุตตรนิกาย ทั้งหมด ต้องมาดูที่ปุคคลบัญญัติ ในเรื่องของวิภังค์ก็ตาม แทน ที่จะดูพระสูตรหลาย ๆ เล่ม มาดูในวิภังค์ ถ้าในแง่ของคนเรียน และในแง่ของคนสอน เข้าให้ถึงแก่นของอภิธรรม ในแง่ของคัมภีร์ก่อน คือสรุปในแง่ความหมายของอภิธรรมทั้งหมดนี้ เป็นการสรุปรวบรวม พระไตรปิฎกให้อ่านง่าย ความหมายของคน ที่รวบรวมจะเรียกว่า พระพุทธเจ้าท่านเทศน์ ก็คือท่านจะเทศน์สรุปเพื่อให้คนเข้าถึงแก่นอ่านง่าย และตรงประเด็น แทนที่จะไปศึกษากระจัดกระจายในพระสูตรต่าง ๆ มากมายเอามารวมไว้ที่เดียว และที่เด่นมากในพระอภิธรรมก็คือ ความคิดรวบยอมเกี่ยวกับคำศัพท์ต่าง ๆ จะมีคำนิยามหมด เพราะฉะนั้น จุดเด่นที่นักอภิธรรมเอามาใช้ตอบ โต้คนอื่นก็คือว่าใครสอนผิด หรือสอนถูกก็คือ เอาคำนิยามเหล่านี้แล้วมาจับคำอธิบายของคนอื่น

โดย t (tvb) [31 ม.ค. 2548 , 15:32:36 น.] ( IP = 61.91.156.6 : : 192.168.0.102 )

สลักธรรม 6 ขอบคุณมากครับ ที่นำความคิดเห็นของท่านอาจารย์ผู้ทรงคุณวุฒิมาให้อ่านครับ รู้สึกดีมากๆเลยครับผม ขอบคุณมากครับ

โดย พี่เณร [31 ม.ค. 2548 , 18:53:22 น.] ( IP = 61.90.82.144 : : )

สลักธรรม 7 ขอบพระคุณมากค่ะ

โดย พี่ดา [1 ก.พ. 2548 , 16:10:05 น.] ( IP = 61.90.68.123 : : )

ขอเชิญแสดงความคิดเห็น

จาก : * Code : กรุณากรอก Code ตัวเลขด้านบน * อีเมล์ : หากไม่ต้องการให้เว้นว่าง รูปภาพ : ไม่เกิน 150KB รายละเอียด : Icon Toy Special command * * กรุณาคลิ๊ก Post message เพียงครั้งเดียว....

คำเตือน การแอบอ้างใช้ชื่อบุคคลซึ่งอาจทำให้บุคคลนั้นเกิดความเสียหาย อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ การโพสรูปภาพที่ไม่เหมาะสม หรือ ไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของภาพ อาจถูกดำเนินคดีทางกฏหมายได้ หากพบเห็นรูปภาพหรือกระทู้ที่ไม่เหมาะสมสามารถเมล์เข้ามาได้ที่ freewebboard@thaimisc.com โดยระบุ subject "กระทู้ไม่เหมาะสม" พร้อมทั้งระบุ ADDRESS ของเว็บบอร์ด